U bent hier

Kansrijke sectoren

De informatie op deze landenpagina werd met de grootste zorg samengesteld maar houdt nog geen rekening met de gevolgen van de coronacrisis.

Biotechnologie

De Tsjechische regering zet sterk in op biotechnologie.

Dit onder meer met financiële steun aan verschillende onderzoekscentra. In 2014 gaf de Tsjechische overheid bijna 2% van het BBP uit aan R&D. Dit kwam neer op 85,1 miljard CZK. (De Jihomoravsky Kraj, koploper bij de regio's in Tsjechië rond R&D, spendeerde dat jaar zelfs 3,5% van hun BBP). Reeds sinds de jaren '90 steunen ook buitenlandse investeerders dergelijk onderzoek. Vaak namen zij een participatie in de nieuw opgestarte bedrijven.

De meeste biotechnologische bedrijven kwamen op in de eerste helft van de jaren 90. Tussen 1991 en 1995 werden er 32 maatschappijen opgericht. Dit meestal door privatiseringen of als spin-off van het Instituut voor Moleculaire Genetica van de Academie van Wetenschap (AV ČR) of van het Microbiologisch Instituut van de AV ČR.

De verschillende specialisaties binnen de biotechsector vandaag zijn:

  • plantenbiotechnologie: plantaardige celbiologie
  • biotechnologie bij dieren: dierlijke celbiologie
  • biotechnologische methoden voor bodemsanering en behandeling van afvalwater
  • microbiologie: bacteriële en cellulaire fabriek
  • genetische manipulatie. Deze tak van de biotechnologie ontwikkelt zich intensief. Genetisch gemodificeerde organismen worden nu algemeen gebruikt in de geneeskunde, de voedselindustrie of in de landbouw.
  • Verwerking van landbouwproducten. Het doel van dit onderzoek is de productie van biomassa en de verwerking van landbouwproducten voor energie en de productie van biobrandstoffen.

De belangrijkste centra voor de biotechnologie zijn de moleculair-biologische en farmaceutische onderzoeks- en ontwikkelingsinstellingen in Praag en in andere universiteitssteden zoals Brno, Olomouc, Hradec Králové, Plzeň en České Budějovice.

Er bestaat ook een cluster: Cluster STAR. Het is een onderzoeks- en innovatiecentrum. STAR staat voor wetenschappelijke onderzoeksinstellingen, high-tech bedrijven en start-up ecosysteem. Merkwaardig is ook het futuristisch privé-innovatiecentrum InnoCrystal, www.innocrystal.com, dat werd opgebouwd in het dorp Zlatníky - Hodkovice om zowel kleine als grote ondernemingen en hun zakelijke groei te ondersteunen.

De Tsjechische overheid zorgt niet enkel voor de financiële ondersteuning van deze industrie. Ze biedt ook hulp door het creëren van aangepaste regelgeving, zoals bij het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen.

Dat deze sector zeker mogelijkheden biedt, kan blijken uit het succesverhaal van de firma Bioveta: op 3 jaar tijd (2012 -2015) slaagde die erin om haar winst meer dan te verdubbelen, terwijl de omzet net niet verdubbelde.

In oktober 2016 vond er een Biotech conferentie plaats in Gent. Hier kwamen bedrijven uit o.a. Tsjechië, Polen, Hongarije en andere omringende landen ervaringen uitwisselen met Vlaamse bedrijven en FlandersBio.

Meer weten:

Bouwsector

Na het uitbreken van de financiële crisis in 2008 kende de Tsjechische bouwsector als geheel jarenlang een mindere periode. De eerste tekenen van herstel kwamen in 2013. De productie daalde toen met slechts 6,7%. Het tij keerde definitief begin 2014, mede dankzij een nieuwe positieve impuls met het aantreden van een nieuwe regering. De algemene productie groeide in 2014 met 2,3%. De productie van wegenbouw bleef op hetzelfde niveau als in 2013. De civiele werken groeiden dat jaar met 7,5%. In 2015 groeide de bouwproductie verder met 5,5%. Deze groei was hoofdzakelijk te danken aan de toename van civiele bouwwerken (+16,4%). Dit terwijl de wegenbouw verder stagneerde (+0,6%). In 2016 kende de Tsjechische bouwsector een daling van de bouwproductie met 7,6%. De civiele bouwwerken hebben voor 2/3 bijgedragen aan de daling. Aan een groei van 3,3% van de bouwproductie in 2017 droeg alleen maar de wegenbouw bij (6,3%). De civiele bouwwerken daalden met 4,1%.

De bouwsector kende in 2018 echter een grotere groei van 8,4%. Aan deze positieve uitslag hebben zowel de civiele bouwwerken als de wegenbouw bijgedragen. De bouwgroei bereikte in 2019 2,6%.

Het aantal uitgeschreven tenders, van januari tot september 2019, bedroeg 101,5 miljard kronen, wat een daling betekent van 10,8%. Het aantal door publieke investeerders uitgeschreven tenders in dezelfde periode is daarentegen gestegen met 8,6% in vergelijking met vorig jaar. De totale waarde van de tenders was 143,5 miljard kronen.

In 2019 groeide de omzet bij bedrijven met 6,1% die zich richten tot wegenbouw. Ongeveer driekwart van de bouwbedrijven in Tsjechië waren van plan om in de toekomst hun prijzen op te trekken. Gemiddeld ging het om een verhoging van 8%. Prijzen van bouwmaterialen stegen met 7%.

In 2020 vertraagt de Tsjechische bouwsector haar tot dusver snelle groei. Volgens de meeste directeurs van de bouwbedrijven zal de groei 1,7% bedragen. Voor 2021 voorspellen ze een groei met 0,5%. Het aantal werknemers is gestegen, evenals hun lonen.  

Grote bouwbedrijven verwachten een hogere omzetstijging met 4,4%. Het gebruik van gebouwcapaciteit varieert op 95%. Bouwcontracten in het buitenland worden door bijna een derde van de bouwbedrijven uitgevoerd

62% van de bouwbedrijven hebben bevestigd dat ze ecologische gebouwen zullen bouwen. Het gaat meestal om lage energie gebouwen.

Er is gebrek aan Tsjechische handwerkers, de bouwbedrijven zijn op zoek naar werknemers in het buitenland. Deze situatie werd door 64% van de directeurs bevestigd.

Het aantal aangeboden residentiële gebouwen is in 2019 licht gestegen, en dat met 1,1%, in Praag was dat met 2,7%. Demografische ontwikkeling en staatssteun hadden een positieve invloed op de vraag, terwijl vastgoedprijzen een negatief effect op hen hadden. Een derde van de gevraagde appartementen in Praag is bedoeld voor investeringen. De overgrote meerderheid van de developers verwacht dat de bouw aan de rand van Praag zal groeien.

Het aanbod van kantoorruimtes steeg met 3,1% in de regio´s, in Praag was er stijging van 10%. De meeste belangstelling voor kantoorruimtes bestaat in Praag 4 en Praag 8. Een helft van de developers is van plan om hun huurprijzen te verhogen met 6%.

Een afname ziet men voor het aanbod van industrieel vastgoed in Praag. In de regio´s steeg het aanbod van industrieel vastgoed met 1,1%. De vraag ernaar groeit er ook en dat met 2,1%. De vraag trekt benodigde uitbreidingsgebied. De grootste uitbreiding van de industriële ontwikkeling is in de regio Plzenský kraj. Ruim 5% van industrieel vastgoed heeft geen huurder, de hoofdreden daarvoor is een ongepaste locatie. 89% van de directeurs van deze developers kunnen bevestigen dat zij bezig zijn met projecten in Europa. Driekwart van de ontwikkelaars is van plan om hun gebouwen te renoveren.

De projectmarkt groeide in 2019 met 6,3%, in 2020 blijft de groei de helft van het groeipercentage, d.w.z. 3,1%. In 2019 hebben meer dan de helft van de projectbedrijven hun prijzen met 10% opgetrokken. Een groei van winsten van projectbedrijven zal stijgen met 7,2% (voorspelling voor 2020 was 2,8%). Ongeveer de helft van de directeurs van de projectbedrijven verwachten een groeiwinst en ook prijsverhoging.

De ontwikkeling van de bouw wordt het meest bedreigd door slechte wetgeving (het proces van de bouwvergunningen is heel traag) en gebrek aan capaciteit.

In 2019 werd er een nieuwe bouwwet voorbereid. De wijziging van de bouwwetgeving is momenteel een van de grootste ingrepen in de wet- en regelgeving. De regering van Andrej Babiš beloofde de behandeling van de bouwaanvraag in te verkorten tot maximaal één jaar vanaf de datum van aanvraag. Het doel van de regering is dat de wet in 2021 in werking treedt.

De industrie van bouwmateriaal is volledig in handen van private ondernemingen. Het exportaandeel maakt ruim 20% uit.

Spoorwegensector

De regering zal in de herstellingen van treinstations 200 miljoen kronen meer dan vorig jaar investeren. Het Bestuur van spoorwegen zal ook met de reconstructies van grotere treinstations zoals in České Budějovice, Plzeň en Pardubice beginnen.

De voorbereiding voor de hogesnelheidsspoorwegen zal dit jaar 250 miljoen kronen kosten. Bestuur van spoorwegen is van plan om de eerste gedeeltes in 2025 beginnen te bouwen. De bouw van de hogesnelheidsspoorweg van Praag naar Dresden zal in 10 jaar beginnen. 

Groene daken op industriële gebouwen

Duurzaamheid beïnvloedt in toenemende mate de bouw van fabrieken en magazijnen. Developers behandelen de wijze waarop de impact van de industriële gebouwen op het milieu te verminderen. In Slavkov bij Brna opende dit jaar de eerste 'levende' productiehal met daken en gevels bedekt met groen. Het gebouw maakt gebruik van het principe van natuurlijke thermische isolatie. De druk op de duurzame vorm van industriële gebouwen neemt toe ook met het huidige droogteprobleem, dat veel delen van Tsjechië teistert. Industriële sites moeten er daarom voor zorgen dat er water in het gebied blijft.

Andere opties om de milieu-impact van de bouw te verminderen zijn bijvoorbeeld het recycleren van materialen uit gebouwen na sloop of het gebruik van gezuiverd regen- en afvalwater. Zog. moderniseringsfonds: er zal geld uit de verkoop van emissierechten naar binnen stromen. Bedrijven konden de komende tien jaar meer dan honderd miljoen kronen daaruit trekken voor milieuprojecten, zoals eerder genoemde groendaken en gevels.

Praag

Praag wacht op duizend veranderingen in het landgebruiksplan. In 2023 vervalt het huidige landgebruiksplan van 1999 en zal een nieuwe van toepassing zijn. Er zijn verschillende grote gebieden in Praag waar in de toekomst duizenden nieuwe appartementen kunnen worden gebouwd. De prijzen van nieuwe appartementen in Praag blijven stijgen, maar wat langzamer, tot 110 000CZK/m².

Meer weten:

Machines

Machinebouw heeft een rijke geschiedenis in de Tsjechische Republiek en dankzij de uitbreiding in het land vormt het één van de pijlers van de Tsjechische industrie. Algemene machinebouw (machine- en apparatenbouw) telt bijna 115.000 hooggekwalificeerde professionals, die het meest waardevolle onderdeel van de industrie zijn. De productiebasis, die een continue verbetering en uitbreiding van de productportfolio garandeert, bestaat uit meer dan 6.700 bedrijven die verschillende technische producten produceren - turbines, transportapparatuur, landbouw- en voedselverwerkende machines, airconditioningapparatuur, bouwmachines en werktuigmachines. Machinebouw is ook traditioneel een belangrijke exportindustrie, waarbij 80 tot 90% van de productie wordt geëxporteerd.

De grootste industriële sector blijft de productie van motorvoertuigen (28,3% van de totale inkomsten). Op de tweede plaats komt de productie van computers en elektronische en optische producten met een aandeel van 8,1%. Machinebouw komt op de derde plaats. De industriële productie is ook vandaag nog steeds een grote sector in de Tsjechische economie. De industriële sector vertegenwoordigt 35% van de Tsjechische economie en geeft werk aan meer dan 40% van de economisch actieve bevolking.

De totale productie van de machinebouw kent sinds 2010 een groeiende tendens. Een belangrijke factor hierbij is de gunstige situatie in de automobielindustrie en de daarbij aansluitende sector van toeleveranciers. In 2017 steeg de productie in de machinebouw met 4,1% t.o.v. het jaar daarvoor. In 2018 kende de sector een groei van 3%, dit dankzij de productie van computers en elektronische en optische producten, van metalen constructies en metaalbewerkingsproducten. De omzet van de machinebedrijven groeide met 6,2% en dat vooral bij de grote bedrijven. In het eerste kwartaal van 2019 is zowel de uitvoer als de invoer gestegen, respectievelijk met 4,1% en 4,4%. In 2019 wordt er een lichte daling van deze sector van 0,5% verwacht. De machinebedrijven verwachten verder een groei van hun omzet met 2,1%. Slechts 3% van de machinebouwbedrijven heeft momenteel voldoende werknemers. De directeurs proberen dit probleem door innovaties op te lossen.

De belangrijkste trends in deze sector zijn:

  • de ontwikkeling van nieuwe technologieën,
  • automatisering en robotica in de productie en ontwikkeling van communicatietechnologieën.

Het doel is om de productiviteit en flexibiliteit te verhogen, en de invloed van de menselijke factor in routinematige activiteiten te beperken. Binnen de machinebouw tracht men het energieverbruik te verminderen, meer gebruik te maken van geavanceerde materialen en technologieën. Dit alles samen met de inspanningen om het milieu te beschermen.

De uitgaves voor onderzoek en ontwikkeling  creëren 5% van de omzet van de Tsjechische bedrijven.

Onderzoek, ontwikkeling en innovatie worden ondersteund door de overheid door middel van gerichte subsidieverlening. Deze wordt gegeven door het Technology Agency van de Tsjechische Republiek (Technologická agentura České republiky - programma ALFA a EPSILON) en door het Ministerie van Handel en Industrie (programma TIP en het voorbereidende programma TRIO). Ook de Tsjechische bedrijven zelf nemen een groot deel van deze programma's voor hun rekening.

Jaarlijks worden de belangrijkste gebieden van de machine-industrie voorgesteld in Brno. MSV is de grootste internationale beurs in Centraal-Europa. Het hoofdthema hier is de industriële automatisering. Dit betreft de meet-, controle-, automatiserings- en regeltechniek. Na de bewerkingstechniek en materialen en na componenten in de machinesector staan de vakken automatisering, meettechniek en elektronica op de 3de plaats qua bezetting op deze beurs. Tijdens de beurs vindt er ook een seminarie rond 3D technologieën plaats. De additieve manufacturing (3D-printing) heeft dan ook een groeiend belang en een veelbelovende toekomst in Tsjechië. Vooruitgang in de technologie brengt immers soepelere printers met zich mee. Daarnaast zijn er ook bredere mogelijkheden met kleuren, materialen en afwerkingen. De prijzen dalen en de technologieën zijn toegankelijker voor zowel de bedrijven, alsook voor de eindklant.

Deze sector kan interessant zijn voor leveranciers aan bv. de automobielindustrie.

Meer weten:

Voeding

De voedingsindustrie is een van de traditionele takken in de Tsjechische Republiek en blijft tot op de dag van vandaag één van de leidende sectoren binnen de Tsjechische verwerkingsindustrie. In september 2020 groeide de sector met 4,8% op jaarbasis. Het beslissende deel van de productie, vooral in belangrijke en grotere bedrijven, wordt industrieel geproduceerd en er worden digitalisering en robotica geïntroduceerd.   

Wat de Tsjechische landbouwsector betreft, domineert plantaardige productie (56,5%, waarvan de belangrijkste gewassen tarwe en koolzaad zijn) boven dierlijke productie (37,7%, waar melkproductie en kweken van varkens overheerst; gegevens voor 2019).   

Volgens de gegevens van de Tsjechische Dienst voor Statistiek steeg de algemene vleesproductie in Tsjechië in 2019 met 0,8% naar 450.774 ton. De productie van runds- en kalfsvlees steeg met 1,8% naar 72.892 ton. De productie van varkensvlees, die meer dan de helft van de algemene vleesproductie in Tsjechië voorziet, daalde met 0,6% op 209.604 ton. De productie van kippenvlees steeg in 2019 met 2,3% naar 168.044 ton. Ook de productie van schaap- en geitenvlees stagneerde bij 223 ton.   

De totale voedselconsumptie, inclusief voedselverlies en -verspilling, bedroeg in 2019 796,5 kg per bewoner. Dit is het hoogste consumptiecijfer sinds 1993, de jaar-op-jaar stijging was 6,9 kg. Tsjechen zijn al lang zelfvoorzienend in de productie van granen, melk, rundvlees, suiker en bier. 

Betreffende de consumptie van vlees in Tsjechië, eet één Tsjech gemiddeld per jaar 42,3 kg varkensvlees, 27,3 kg pluimvee, 8,5 kg rundvlees en 0,4 kg schapenvlees. In de afgelopen 30 jaar wint pluimvee steeds meer aan populariteit in Tsjechië, en vervangt voornamelijk rund- en kalfsvlees, maar ook gedeeltelijk varkensvlees.   

In het kader van de internationale handel kan het over het algemeen gesteld worden dat de Tsjechische Republiek meer voedingsproducten importeert dan exporteert. De import werd in 2019 vooral door varkensvlees, bakkerijproducten, sigaretten, kaas en kwark, bananen, chocolade en andere cacaoproducten gedomineerd. Tot de grootste exportartikelen in 2019 behoorden tarwe, melkproducten, bakkerijproducten, sigaretten, middelen voor dierenvoeder en koolzaadolie. De belangrijkste handelspartners op dit vlak zijn de buurlanden (in beide richtingen), hoofdzakelijk Duitsland, Polen en Slovakije (daarnaast ook Nederland als importland).   

In de relatie met België was de afgelopen jaren bij de import naar Tsjechië vooral een stijging merkbaar van vlees en vleesproducten (België is één van de grootste leveranciers van varkensvlees, in 2019 werd er 32.292,321 ton varkensvlees naar Tsjechië geëxporteerd). In de categorie ‘Overige voedingsproducten’ kenden de zoetwaren (vooral chocolade en snoep) een sterke groei. Volgens de cijfers van de Tsjechische Dienst voor Statistiek werden vanuit België in 2019 vooral varkensvlees, diepvriesgroenten, bananen, groentenblikken, chocolade en cacaoproducten, bakkerijproducten naar Tsjechië geïmporteerd. 

In juli 2020 keurde de regering van de Tsjechische Republiek een wijziging van de wet voor de consumentenbescherming goed. De goedgekeurde versie komt overeen met de Europese richtlijn van december 2019 die de dubbele kwaliteit van identieke producten omschrijft als een oneerlijke handelspraktijk. De wetwijziging verbiedt de verkoop van dezelfde producten met verschillende samenstellingen in ten minste twee EU-lidstaten. Het gaat bijvoorbeeld om waspoeders of cosmeticaproducten. Maar het is niet van toepassing op voedingsmiddelen. De verkoop van voedingsmiddelen en drank van dubbele kwaliteit zal opgelost worden in een wijziging van de wet voor voedingsmiddelen die momenteel in de Kamer van Afgevaardigden wordt besproken. 

Winkelketens en winkelen in Tsjechië  

Tsjechië is een grootmacht in het aantal van hypermarkten en supermarkten. Op de Tsjechische markt bestaan er volgende winkelketens: Lidl, Kaufland, Albert, Tesco, Penny Market, Makro, Billa en Globus. Wat de ranglijst van hypermarkten betreft, verloor Kaufland in 2019 na sommige jaren de eerste plaats onder de hypermarkten. Nu is Lidl Česká republika de leider tussen de hypermarkten op de Tsjechische markt. Er bestaat ook COOP Group, een vereniging van 47 Tsjechische en Moravische consumentencoöperaties. Het gaat om het grootste retailnetwerk van winkels in Tsjechië dat voornamelijk in dorpjes en kleine steden is gesitueerd en dat vooral op de Tsjechische regionale producenten gericht is.    

Desondanks het grote aantal van winkels blijven de ketens uitbreiden, waardoor meer winkels worden geopend. Hun aandeel op de gehele retailmarkt bereikt meer dan 50%. Aan die andere kant verdwijnen de dorpswinkels ondanks de staatsubsidies. In de afgelopen 10 jaar is 18% van de kleinere winkels in Tsjechië beëindigd.   

Voedingsmiddelen zijn algemeen beschikbaar voor consumenten, zowel in de schappen als in e-shops. Deze laatste verkoopmethode wordt steeds belangrijker. Het is verbonden ook met een flexibel logistiek systeem en moderne magazijnen. De grootste spelers op de Tsjechische markt op het gebied van e-commerce voor levensmiddelen zijn Rohlik.cz en Košík.cz. Rohlik.cz, de leider op de markt, is van plan om dit jaar de omzet te verdubbelen tot vijf miljard CZK.  

Wat de gewoontes van Tsjechen tijdens het winkelen betreft, is het typisch voor de Tsjechische consumenten dat ze proberen om goederen te kopen die in promotie staan. De helft van hun inkopen van verpakte voeding zijn goederen met korting. Aan het begin van de pandemie stopten de Tsjechen hun interesse in kortingen van de ene op de andere dag en kochten ze waar ze aan dachten. De situatie is echter weer normaal en zal waarschijnlijk het tegenovergestelde bereiken. De kortingen zijn voor Tsjechen nog belangrijker dan vroeger. Tegelijkertijd zullen de voedselprijzen waarschijnlijk het minst buiten het seizoen stijgen. De problemen zullen vooral ontstaan doordat binnen- en buitenlandse boeren niet voldoende uitzendkrachten hebben. 

Er is ook een groeiende vraag naar regionaal voedsel, dat niet alleen beschikbaar is bij boeren, maar ook in de supermarkten. Statistieken tonen aan dat de omzet van voedselverkopen binnen enkele ketens voor 77% van lokale leveranciers komt, maar de producenten zijn niet in staat om te reageren op hogere consumentenaanvraag.

Impact van de CORONACRISIS op de voedingsindustrie  

Tijdens de eerste golf van de pandemie waren de restaurants, bars en kroegen vanwege de overheidsbeperkingen gesloten en dat namelijk sinds 16 maart tot 11 juni. Op 11 mei werden de terrasjes geopend en de binnenruimten pas op 25 mei.  

Het hele horecasegment - hotels, restaurants en cafés - had in het voorjaar een omzetverlies van 28,2 miljard CZK. De grootste daling was bij het eten (58%), daarna bij bier (11%) en bij warme dranken (10%).  

De voorspelling dat ze tegen de zomer in evenwicht zouden zijn, is niet uitgekomen. In de jaar-op-jaar vergelijking van de periode van januari tot september werd er dit jaar een verlies opgetekend. Bij bier was de daling ten opzichte van vorig jaar 22%, bij frisdrank 26% en bij sterke dranken 31%.   

Tijdens de tweede golf van de pandemie werden de restaurants weer gesloten, en dat sinds 14 oktober tot 3 december. Zoals tijdens de eerste sluiting, probeerden zij het inkomensverlies te redden door het eten uit het raam te verkopen of aan huis te leveren. 

De gastronomische bedrijven verliezen elke dag dat ze sluiten zo'n 414 miljoen CZK aan omzet. Tegen het einde van het jaar zou de daling 70 miljard CZK kunnen bedragen. De zomer compenseerde de daling in de lente niet en de herfst brengt andere aanzienlijke verliezen met zich mee. De sterkste omzetdaling werd door de bars genoteerd. 

80% van de eigenaren maakt zich ernstige zorgen over hun bedrijf. Volgens een onderzoek van Storyous en de Vereniging van kleine en middelgrote bedrijven en zelfstandigen denkt één op de drie eigenaren aan de volledige sluiting van hun restaurant, bar of kroeg. Dit is ook te wijten aan het feit dat hun verkoop gemiddeld met 60% is gedaald en dat gastronomische bedrijven vaak op nul staan. 

Sommige restaurants vechten met alle macht voor hun gasten en proberen tegelijkertijd hun werknemers te beschermen tegen mogelijke besmetting, bijvoorbeeld door QR-codes op de tafels te gebruiken, waardoor ze kunnen bestellen zonder in contact te komen met het personeel of zonder te grijpen naar de menu's. 

Ook andere maatregelen die de regering in verband met de coronacrisis heeft genomen hebben impact op verschillende sectoren van de voedingsindustrie. Betreffende de bierproductie werd de productie van de Tsjechische brouwerijen beperkt door de staat. Volgens de Associatie van Tsjechische brouwerijen kunnen de Tsjechische bouwerijen tijdens de tweede golf van de pandemie tot 3,8 miljard CZK in de verkoop van tapbier verliezen.   

Winkels met essentiële artikelen (de winkelketens met voedingsmiddelen, drogisterijen, apotheken ezv) daarentegen, zijn een uitzondering. Sinds het begin van de pandemie mogen ze open blijven.  

Er bestaan ook bedrijven die in de coronacrisis het enorm druk hebben. Het gaat om de Tsjechische e-shops met levensmiddelen die ook aan huis leveren, namelijk Košík.cz, Rohlík.cz en iTesco. Zij hebben externe capaciteiten ingezet inclusief externe koerierdiensten. In de tweede golf van de epidemie steeg het aantal koeriers met honderden.  

Zelfs de leveringsdiensten van maaltijden verdienen geld aan de pandemie. Hun provisie is 30% van de bestelling van de maaltijd plus btw plus kosten voor vervoer. Dámejídlo, de grootste leveringsdienst van maaltijden in Tsjechië rekent dat 2020 niet in verlies zal eindigen en is van plan om zijn business de komende jaren verder te ontwikkelen. Meer nog, de leveringsdienst Wolt heeft zijn prijzen voor de levering in Praag en Brno nu permanent met 20 tot 30% verlaagd. Wolt is nog steeds verliesgevend in Tsjechië. Er ontstonden ook nieuwe platforms voor de levering van maaltijden zoals bv. OneMenu.cz die de kosten voor de maaltijden en voor vervoer splitst en dan blijft er meer geld over voor de restaurants. 

Biovoeding 

Biovoeding zit ook in Tsjechië in de lift. In het verleden kochten consumenten voornamelijk duurzame biologische producten, maar recent zien we een significante toename van de interesse in verse biologische producten - voornamelijk zuivelproducten, groenten en fruit. Consumenten zijn ook minder geïnteresseerd in exotische superfood dan een paar jaar geleden. Ze geven nu liever hun geld uit aan kwalitatieve basisvoedingsmiddelen. 

De distributie van biovoeding gebeurt voor 64% via retailketens. Daarnaast zijn er ook gespecialiseerde biovoedingswinkels (16,6% met de keten ‘Country Life’ als koploper), 9% wordt rechtstreeks verkocht. Tsjechen kochten in 2018 het meest biologische voedsel in de winkelketens, dat wil zeggen in supermarkten en hypermarkten (36,2%, d.w.z. 1,6 miljard CZK) zowel onder productnaam als onder private label; daarnaast in biovoedingswinkels (16,9%, d.w.z. 749 miljoen CZK) en drogisterijen (14,9%, d.w.z. 661 miljoen CZK). Biologisch voedsel uit import bedroeg 47% in 2018. Van de totale consumptie van biologisch voedsel bedroeg de omzet in de detailhandel 3.449 miljoen CZK, de verkoop via e-shops 545 miljoen CZK. 

De interesse in regionale voedingsproducten wordt ook ondersteund door het ministerie van Landbouw. De beste producten uit afzonderlijke regio's worden onderscheiden met het merk 'Regionaal levensmiddel'. Jaarlijks worden dan ongeveer honderd Tsjechische producenten gewaardeerd en vervolgens gepromoot. Veel consumenten houden rekening met het feit of het product in Tsjechië of in het buitenland is vervaardigd. De redenen hiervoor kunnen verschillen: van de ondersteuning van de Tsjechische landbouw tot het beïnvloeden van de milieulasten die met het transport samenhangen. Andere kwaliteitsmerken zijn 'Klasa' of 'Tsjechisch levensmiddel'. Er bestaan bijna 100.000 producten met het kwaliteitsmerk 'Klasa'. De populariteit van zogenaamde 'werfverkoop' neemt toe, de klant gaat rechtstreeks naar de fabrikant van het product. Dit geldt met name voor de imkers – zo wordt tot driekwart van de totale honingproductie in Tsjechië verkocht. 

Na de aanvangsboom (die van eind jaren negentig tot de wereldwijde financiële crisis in 2008 duurde), groeit de consumptie van biologisch voedsel nu slechts licht. Jaarlijks stijgt de consumptie van biovoeding met 4%. De totale consumptie van biologisch voedsel inclusief invoer bedroeg in 2018 4,43 miljard CZK in Tsjechië. Dit is een stijging van 33% ten opzichte van 2017. De totale omzet met biovoeding van Tsjechische entiteiten inclusief export bereikte in 2018 ongeveer 7,02 miljard CZK. De uitvoer steeg tot 2,59 miljard CZK. De gemiddelde jaarlijkse consumptie van biologische voeding was 416 CZK per inwoner in 2018 (vergeleken met 314 CZK in 2017) en hun aandeel in de totale consumptie van eten en drinken steeg tot 1,58%. De grootste verkoopsomzet is bij koffie en thee, kant-en-klare maaltijden incl. babyvoeding, voedingssupplementen, melkproducten, fruit en groenten.

Er zijn 2.984 eco-boerderijen en 748 geregistreerde producenten van biovoeding. De stijging van de producenten van biovoeding steeg op jaarbasis in 2018 met 11,3%. 

Bijna 12% van de landbouwgrond in Tsjechië wordt bezet door biologische boeren. De overheid heeft het actieprogramma voor de ontwikkeling van de ecologische landbouw in 2015 goedgekeurd. In het actieprogramma werd vermeld dat op het einde van 2020 het aandeel van de bioproducten op de Tsjechische markt 3% zou moeten bedragen.

De tweejaarlijkse Salima-beurs in Brno is een goede gelegenheid om de markt te verkennen en nieuwe producten te introduceren. De laatste editie vond plaats in november 2020.

Meer weten:

Milieu en Hernieuwbare Energie

De milieuwetgeving 'Staatsmilieubeleid van de Tsjechische Republiek 2012-2020' loopt tot 2020 en is in overeenstemming met de Europese normen. Het plan omvat onder andere eisen voor betere luchtkwaliteit, emissiereductie, het verminderen van de risicostoffen die door het verkeer worden geproduceerd, waterbeheer en het verbeteren van de waterkwaliteit, preventie en beperkingen voor het ontstaan van afval en het hergebruik van afval als vervanging van natuurlijke grondstoffen of als energiebezuiniging.

De doelen waren min of meer gehaald. In verband met luchtkwaliteit zijn de broeikasgasemissies bij een lange termijn vergelijking aanzienlijk gedaald. Tussen 1990 en 2017 is de totale uitstoot van broeikasgassen met 35,1% gedaald, tussen 2016 en 2017 met 0,9%. Op de lange termijn verbetert ook de kwaliteit van het oppervlaktewater in Tsjechië. Meer dan 263 km aan waterlopen (2012–2020) werden gerevitaliseerd en nog eens 25 km aan waterlopen worden momenteel gerealiseerd. Om de effecten van natuurlijke risico's te verminderen, worden maatregelen genomen met name op het gebied van bescherming tegen overstromingen, langdurige droogte, meteorologische extremen en geologische instabiliteit.

Ondanks het groeiende energieverbruik is er een dalende trend van de energie-intensiteit van de Tsjechische economie, en dat ook dankzij het groeiende BBP. Het finaal energieverbruik in 2018 was 1.064,9 PJ. In de periode 2014–2019 werd 36,6 PJ aan nieuwe energiebesparingen gehaald en Tsjechië behaalde 98,2 PJ aan gecumuleerde energiebesparingen. Het deficit aan gecumuleerde besparingen voor de periode 2014–2019 is 55,1 PJ, dat door een tragere uitvoering van bezuinigingsmaatregelen in 2014 en 2015 ontstond. De productie van energie uit hernieuwbare bronnen groeit al langdurig. Maar sinds 2013 stagneert haar aandeel in het totale verbruik. In 2018 bereikte het energieverbruik uit hernieuwbare bronnen 15,2% waarmee Tsjechië de energiedoelstellingen heeft gehaald (13% voor 2020).

De materiële intensiteit van de Tsjechische economie is in de periode 2000–2018 met 42,7% gedaald. Niettemin, de afvalproductie in Tsjechië toont een groeiende trend. In 2018 bedroeg de productie van afval per inwoner 3.555,7 kg afval per jaar. Sinds 2009 betekent het een stijging van 480,2 kg afval per inwoner. Sinds 2009 stijgt het aandeel van gebruikt afval geleidelijk, vooral qua materiaal (van 72,5% naar 83,4%), ten koste van gestort afval (het aandeel van storten is gedaald van 14,6% naar 9,4%, verbranding stagneert op 0,2 %). Veranderingen in de wetgeving, het vaststellen van methodologieën en de introductie van nieuwe instrumenten droegen bij tot de verbetering op het gebied van gevaarlijk afvalbeheer. Zelfs de voorkeur voor het gebruik van brownfields is verankerd in conceptuele materialen, waaronder financiële steun voor sanering.

Het actuele 'Staatsmilieubeleid 2020 – 2030' vervangt het vorige voor 2012-2020. De belangrijke doelstellingen tot 2030 zijn vooral efficiëntie van watergebruik, incl. zijn recycling, emissiereductie van verontreinigende stoffen in de lucht, vermindering van broeikasgasemissies, verhoging van energie-efficiëntie, het maximale voorkomen van het ontstaan van afval, een stijging van waterretentie in het landschap.

Daarnaast werd er een strategisch geraamte 'Tsjechische Republiek 2030' in 2017 goedgekeurd wat de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen onder andere ook voor milieu bevat, namelijk: Tsjechië gaat zich meer concentreren op de bescherming van biodiversiteit en instelling van gunstige omstandigheden voor terrestrische ecosystemen, op herstelling van losse watergangen en cultivatie en bescherming van de grond. 'Tsjechische Republiek 2030' bevat de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen die door de Verenigde Naties zijn opgesteld.

Er bestaan verschillende subsidieprogramma’s in verband met het milieu. Via het subsidieprogramma Nová Zelená úsporám (nieuwe groene besparingen) vragen huiseigenaren een subsidie voor bijvoorbeeld het vervangen van ramen en deuren, isolatie van gebouwen, vervanging van de warmtebron voor een warmtepomp of ecologische energiesystemen zoals zonnepanelen. Dankzij dit subsidieprogramma worden er tot 2020 zo'n 50.000 nieuwe zonnepanelen (met een gemiddeld vermogen van 5 kW) op de daken van de huizen geplaatst. Sinds 2017 hebben 200 aanvragers het gebruikt om projecten met groene daken te ondersteunen. Het ministerie heeft het bedrag van de subsidie in mei van 2020 verhoogd van 500 CZK/m² naar 800 CZK/m² voor groene daken. Er worden ook bouwconstructies ondersteund met een zeer laag energieverbruik zoals passieve huizen. De meeste subsidies bedragen tussen de 30 en 40%. Maar zo nu en dan zijn er kandidaten die een subsidie ontvangen van maximaal 50%. Op energiebesparende oplossingen in gebouwen wordt ook de subsidie uit het Operationele programma Milieu bepaald.

Tientallen gemeenten die door droogte in 2020 werden getroffen, ontvingen een subsidie voor de bouw of uitbreiding van drinkwaterbronnen. Andere gemeenten begonnen de bouw van waterleidingen, afvalwaterzuiveringsinstallaties of rioleringen voor te bereiden. In totaal zullen 50 projecten meer dan 80 miljoen CZK van het Nationaal Milieuprogramma ontvangen. Betreffende de droogte in Tsjechië, vooral in het voorjaar van elk jaar, is de situatie heel anders in de bodemlaag tot 40 centimeter en in de diepere laag vanaf een meter. Hoewel er praktisch geen droogte is in de bovenste bodemlaag in Tsjechië, blijft de situatie dieper nog steeds zeer ernstig.

Een ander subsidieprogramma 'Velká dešťovka' is op beter gebruik van regenwater gericht. De steun betreft openbare gebouwen van regio's, gemeenten en andere openbare subjecten, met 85% van de voorziene subsidie. Voor de eigenaars van huizen en huishoudens is het subsidieprogramma Dešťovka bedoeld. Subsidies bevatten tot 55 duizend CZK voor het water geven met regenwater, tot 65 duizend CZK voor water geven en doorspoelen, tot 105 duizend CZK voor het gebruik van grijs afvalwater.

Alternatieve energie

De Tsjechische regering heeft een nieuwe versie van het staatsenergieconcept in januari 2020 goedgekeurd. In haar plan streeft ze er naar om tegen eind 2030 22% van het energieverbruik uit hernieuwbare bronnen te halen. Om het doel van de ontwikkeling van de hernieuwbare energiebronnen in Tsjechië te bereiken, wordt er meer dan 11,42 miljard euro (300 miljard CZK) tot 2030 geïnvesteerd. Tegenwoordig bedraagt het aandeel van hernieuwbare bronnen in het energieverbruik in Tsjechië 15,6%.

De grootste hoeveelheid van groene elektriciteit is afkomstig van biomassa en landbouwafval (45%). Hierbij gaat het vooral om de verbranding van houtsnippers en andere plantaardige producten van bosbouw en agrarische oorsprong. Meer dan een derde van de groene energie komt van wind. Deze grootste bronnen worden aangevuld met biogas, terwijl fotovoltaïsche energie en water slechts 1% van de geproduceerde elektriciteit uitmaken. 

In 2019 werd er in Tsjechië in totaal 86.964 GWh energie geproduceerd. In vergelijking met 2018 is dit 1,2% minder. De totale bruto productie van elektriciteit uit hernieuwbare bronnen is met 7% gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar en het bedroeg 11.034 GWh. In 2019 waren hernieuwbare energiebronnen goed voor 12,7% van de elektriciteitsproductie, wat 1% meer is dan in 2018. Het grootste deel van de energie, namelijk 47,6%, werd in stoomcentrales geproduceerd. Kerncentrales produceerden 34,8% van de energie, 6,3% van stoom-gascentrales en 4,2% van gas- en verbrandingscentrales. 2,6% van de energie werd geproduceerd in fotovoltaïsche energiecentrales, 2,3% in waterkrachtcentrales en 0,8% in windenergie.

Steeds meer en meer bedrijven in Tsjechië hebben te maken met het duurzaam bouwen van industriële gebouwen met zo min mogelijk impact op het milieu. In het kader van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de bedrijven, leven de ontwikkelaars en de bouwbedrijven niet alleen de wettelijke verplichtingen op het gebied van milieubescherming na maar nemen ze in toenemende mate bijkomende maatregelen. De nadruk op duurzaamheid is een vorm van prestige voor bedrijven. De druk op het duurzame beeld van industriële gebouwen neemt ook toe met het huidige droogteprobleem dat veel gebieden van Tsjechië treft. Industrieterreinen moeten er daarom voor zorgen dat er water in het gebied blijft. Het water van het dak moet niet naar de riolering worden geleid, maar naar de retentietanks. Dit water kan dan voor het besproeien of het spoelen worden gebruikt. Op de parkeerplaatsen moeten er opnieuw voetpaden worden aangelegd die het water doorlaten en er moet voldoende groen aanwezig zijn.

Windenergie

De ontwikkeling van groene energie staat stil, er werden onvoldoende nieuwe energiecentrales gebouwd. Tsjechen willen praktisch geen windenergie-installaties. De gemeenten en regio's bieden weerstand bij de groei van het aantal windmolens. De grootste redenen van de tegenstanders zijn: lawaaihinder, stijgende mortaliteit van vogels en het verstoren van het panorama van het landschap. De perceptie van het publiek van hernieuwbare bronnen in het algemeen werd geschaad door de mislukte regulering van de steun voor fotovoltaïsche energiecentrales, en de toelating van nieuwe projecten werd vrijwel onmiddellijk geblokkeerd. Volgens een studie van juni 2020 kon 25% van het verbruik van de elektriciteit in Tsjechië door de windparken in 20 jaar worden gedekt. Tegenwoordig is dat minder dan 1% (0,8% in 2020).

Na vele jaren werden er in 2019 nieuwe windmolenparken gebouwd in Tsjechië: een park met 7 windenergie-installaties bij Jindřichovice in de regio Karlovy Vary en andere twee windmolens in de buurt van Damnov in de Tachov-regio. Het totale geïnstalleerde vermogen bereikte in 2019 340 MW, in 2018 was het 320 MW. De totale productie van windenergie-installaties in Tsjechië bedroef in 2019 700 GWh, in 2018 609,3 GWh. Momenteel is de wind een van de goedkoopste bronnen van elektriciteit. In Tsjechië is het windenergiepotentieel ongeveer drieduizend megawatt.

De trend in de ontwikkeling van windturbines zorgt ervoor dat ze steeds groter en hoger worden. Tegenwoordig is de gemiddelde masthoogte 140 m en de rotordiameter 130 m. In bergomstandigheden worden er kleinere energiecentrales gebouwd, in de laaglanden zijn ze hoger.

De nieuwe subsidies werden al zes jaar geleden gestopt. De huidige regering zal de komende jaren tot 12 mld. CZK in de opbouw van windmolenparken investeren. In realistische cijfers zou het vermogen van windmolens tot 2030 kunnen stijgen van de huidige 340 tot 1000 megawatt. Dit komt overeen met de helft van het huidige vermogen van zonne-energie of een reactor van de kerncentrale van Temelín. Het aantal windenergie-installaties in Tsjechië zal kunnen stijgen van de huidige 210 tot bijna 400.

Zonne-energie

Het aantal geïnstalleerde zonne-energiecentrales is in 2019 met 25,14 megawatt gestegen, wat meer is dan het dubbele ten opzichte van 2018 (13 MWt). In totaal bestaan er ongeveer 110 grote zonne-energiecentrales met een vermogen van 3 tot 5 MW en 40 zonnecellencentrales met een vermogen van 5 tot 38 MW. De grootste fotovoltaïsche zonne-energiecentrale is FVE Ralsko waarvan ČEZ a.s. eigenaar is.

De groei in 2019 werd ondersteund door de mogelijkheid om een subsidie te krijgen voor kleine installaties in woongebouwen in het subsidieprogramma Nová zelená úsporám, maar ook door de investeringssteun voor grotere systemen in industriële gebouwen in het kader van operationele programma's. De subsidies worden betaald door het Operationele Programma Ondernemen en Innovatie voor Concurrerende (OPPIK) die door het ministerie van Industrie en Handel is beheerd.

In het geval van eigen elektriciteit hoeven de bedrijven niet dubbel meer te betalen aan kosten voor distributie, transmissie van elektriciteit of ondersteuning voor groene energie. Het energiebedrijf ČEZ heeft grote plannen voor de toekomst: jaarlijks bouwen van zonne-energiecentrales bij tientallen zakelijke klanten. Het rendement op fotovoltaïsche systemen van bedrijven is o.a. veroorzaakt door de stijgende elektriciteitsprijzen in de afgelopen jaren en door het feit dat de kosten van groene energietechnologieën aanzienlijk zijn gedaald. Het beste voorbeeld zijn de zonne-energiecentrales. Nog in 2010 hadden de energiecentrales tot 500 euro ondersteuning nodig voor een megawattuur en tegenwoordig is 50 euro voldoende.

Betreffende de fotovoltaïsche zonne-energie voor het huishoudelijk gebruik, zijn er 15.924 fotovoltaïsche zonne-energiecentrales geregistreerd met een totaal vermogen van 1971 MW. In 2019 werden er van dit type 2905 gebouwd. Er bestaat een groot potentieel van zonne-energie op de daken van de huizen in Tsjechië. Volgens Solaire Associatie kan er tot 7400 GW aan zonne-energie jaarlijks worden geproduceerd.

Ook de grote spelers, die vroeger voornamelijk gokten op kolen-, gas- en nucleaire bronnen, concentreren zich steeds meer op groene energie. Naast de zonne-energieparken in Tsjechië heeft CEZ (de grootste leverancier van elektriciteit en gas in Tsjechië) de afgelopen jaren ook geïnvesteerd in windparken in Duitsland en Frankrijk. Het richt zich ook steeds meer op kleine lokale bronnen, vaak op brandend gas, waaruit elektriciteit en warmte wordt geproduceerd.

Biogas

De totale bruto elektriciteitsproductie uit biogas bedroeg 2.526 GWh in 2019, wat een daling betekent van 2% ten opzichte van 2018. De totale elektriciteitsproductie uit aardgas is in 2018 met 58% tot 5.512 GWh ten opzichte van 2018 gestegen. Het aandeel biogas in de totale elektriciteitsproductie bleef op 2,9%, hetzelfde als in 2018. In 2019 daalde het aandeel biogas in de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen tot 22,9%. Tegenwoordig zijn er 574 biogasstations met een geïnstalleerd vermogen van 365 MW.

Aangezien de overgrote meerderheid van biogasinstallaties in 2019 geen exploitatiesteun meer krijgen, zal dit aandeel waarschijnlijk dalen. Dergelijke steun was aangekondigd maar alleen voor biogasinstallaties gebouwd in 2013.

Afvalbeheer

De Tsjechen behoren tot de top in Europa bij het sorteren van afval. In 2019 was 73% van de bevolking aan het sorteren. De totale afvalproductie van bedrijven en huishoudens in Tsjechië daalt voor het tweede jaar op rij. Zelfs in de recyclage van verpakkingen is Tsjechië één van de beste landen in Europa, met een derde plaats achter Denemarken en België. Tegenwoordig wordt minder dan 60% van de plastic flessen gerecycleerd in Tsjechië. Maar 60% van de totale afvalproductie gooien mensen nog steeds in grote zwarte bakken van gemengd afval. Het grootste deel van dit afval gaat naar een stortplaats of naar de afvalverbrandingsinstallaties.

In 2019 werd er in totaal 37,4 miljoen ton van het afval in Tsjechië geproduceerd waarvan 1,8 miljoen ton gevaarlijk afval en 35,6 miljoen ton overig afval (incl. 5,9 miljoen ton van huishoudelijk afval) was. In 2019 heeft elke Tsjech 3.502 kg afval geproduceerd (165 kg gevaarlijk afval/inwoner en 3.337 kg overig afval/inwoner – waarvan 551 kg huishoudelijk afval/inwoner). Het afval werd grotendeels hergebruikt. Van 37,4 miljoen ton afval werd 88% hergebruikt, 84,5% diende om een ander product te maken en slechts 3,5% diende voor energieproductie. 9,5% van al het afval kwam op stortplaatsen terecht.

In Tsjechië bestaan er 178 stortplaatsen. Het einde van de stortplaatsen wordt uitgesteld van 2024 tot 2030. Het gaat om een handel van miljarden waarin behalve de stortplaatsbedrijven ook bedrijven zijn die verbrandingsinstallaties beheren. Daar wordt er 12% van het huishoudelijk afval verbrand, 38% wordt gerecycleerd en 50% komt dus op de stortplaatsen terecht. De stortplaatsen overheersen. De zogenaamde stortkosten zijn momenteel 500 CZK per ton materiaal maar deze zouden geleidelijk moeten stijgen tot 1850 CZK in 2029. Het enige dat de recycling hindert zijn de goedkope stortplaatsen. Er zijn nu vier verbrandingsovens in Tsjechië (Praag, Brno, Liberec en Pilsen). Het is nog steeds zo dat er slechts 25% van het afval voor energie mag worden gebruikt en dat het afval eerst moet gerecycleerd worden. In de stortplaatsen zou alleen het afval dat anders onbruikbaar is, moeten terecht komen.

De Europese Unie eist dat de Tsjechische Republiek 55% van het stedelijk afval in 2025 recycleert, 60% in 2030 en 65% in 2035. De Europese Unie eist ook dat er in 2035 tot maximaal 10% van het huishoudelijke afval op de stortplaats terecht komt. Het ministerie van Milieu heeft daarom een nieuwe afvalwetgeving inzake afvalbeheer opgesteld die effectief vanaf januari 2021 van toepassing moest zijn. Het omvat onder andere een verhoging van de stortplaatsvergoeding. Maar de Senaat is het echter niet eens met de formulering van de wetten en heeft ze daarom in november 2020 voor herziening naar de plaatsvervangers teruggestuurd. De nieuwe wetgeving kan dan vanaf 2022 van toepassing zijn.

Volgens de Tsjechische associatie voor Afvalbeheer moet de staat zich echter richten op het bevorderen van recycling, bijvoorbeeld door de belasting van de arbeid in de recyclingindustrie te verlagen, het btw-tarief op gerecycleerde producten te verlagen of recycling te bevorderen door subsidies.

In Praag vindt er jaarlijks een internationale conferentie 'Waste To Energy' plaats. Deze conferentie wijdt zich aan de afvalverwerking en de circulaire economie. Sinds 2016 wordt er meer over deze problematiek, vermindering van afval en zijn recyclage voor een productieproces, gesproken.

Luchtkwaliteit

Volgens ecologen is Tsjechië de derde grootste vervuiler in de EU door kolen te verbranden voor energieproductie. In Tsjechië is het aandeel van bruinkool van alle brandstoffen aan de productie van elektriciteit het hoogste, namelijk 40% in 2019. In 2019 heeft de bruinkoolcentrale Počerady de meeste kooldioxide (CO2) van Tsjechische bronnen in de atmosfeer vrijgegeven - meer dan 4,7 miljoen ton. Op de tweede plaats is Tušimice II, een andere ČEZ-energiecentrale met 4,7 miljoen ton CO2.

In juli 2019 werd het consultatiebestuur 'Commissie van kool' opgericht om de datum van het einde van mijnbouw en koolverbranding te beperken. De Commissie besluit ook of Tsjechië voldoende middelen zal hebben om steenkool te vervangen en geen elektriciteit hoeft in te voeren. Volgens ecologen kopieert het plan min of meer het voorstel van de kolenbedrijven om tot 2043 kolen te verbranden. Maar de minister van Industrie en Handel wil dat 2038 het einde van het steenkooltijdperk in Tsjechië zal zijn.

Meer weten:

E-commerce, AI, Big data, Game-industrie

Tsjechië is de Europese grootmacht in e-commerce. Volgens de Europese Commissie staat Tsjechië op de derde plaats met de sterkste markt van e-commerce van de EU-landen. Het aantal e-shops is de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen (jaarlijks met 3,5%). In 2019 waren er 46.600 e-shops in Tsjechië. De grootste e-shop in Tsjechië is Alza.cz met een omzet van 29,3 miljard kronen (2019) die vooral elektronische producten verkoopt, op de tweede plaats staat Mall.cz van Mall Group met een jaaromzet van de hele groep van 17,2 miljard kronen die ook vooral elektronische producten aanbiedt. Op de derde plaats staat Notino (9,8 miljard kronen in 2019) die parfums en cosmetica verkoopt.

In 2019 verdiende de hele e-commerce-markt 155 miljard kronen en dat is het meest in de hele geschiedenis. In 2020 verwacht men maar een omzet van 198,42 miljard kronen. Jaarlijks zou de sector met 18% stijgen. De groei van de hele retailmarkt bedroeg maar 6%. Het aandeel van e-shoppen in de opbrengst van de Tsjechische retailmarkt bedroeg in 2019 12,7%. In 2020 zou het volgens schattingen 13,5% zijn. 

De jaar-op-jaar vergelijking van de omzet van de afgelopen jaren volgt dezelfde trend. Pas in maart 2020 was er een enorme stijging die rechtstreeks met uitgegeven overheidsmaatregelen (het sluiten van de fysieke winkels, bewegingsbeperking van mensen wegens de verspreiding van het coronavirus) zijn verbonden. In Tsjechië is volgens bijgewerkte schattingen het volume van de onlineverkoop als gevolg van de crisis met ongeveer 20% gestegen waarmee het de limiet van 90 miljard kronen nadert. Reden voor de goede resultaten (naast de impact van de coronaviruspandemie) zijn de gunstige toestand van de Tsjechische economie en de uitbreiding van het aanbod van het assortiment via internet. De grootste omzetstijging per bedrijfstak in het eerste kwartaal van 2020 vergeleken met het eerste kwartaal van 2019 was in het segment Gezondheid (+ 203,56%), Bouwmaterialen (+ 109,47%), Kinderartikelen (+ 97,71%) en Drogisterijen (+ 124,19%). 

De laatste jaren stijgt vooral de verkoop van fast moving consumer goods zoals voeding. Grote buitenlandse retailketens (zoals Lidl, Tesco, Globus) hebben ook e-shops in Tsjechië opgestart. Tsjechië is een relatief klein land, het is makkelijk om de goederen snel naar de klanten te brengen.  

De verkoop van consumptiegoederen zoals levensmiddelen en drogisterijartikelen neemt nog steeds toe. Toch zijn de meest gekochte producten op internet elektronica of apparatuur voor huis en tuin. In 2019 waren de drie meest gekochte producten in e-shops mobielapparaten, gadgets en zwembaden. De tuinhuizen, boilers en smart watches zijn de meest gekochte producten van het nieuwe assortiment. De categorieën op jaarbasis (in percentage) in 2019 waar de grootse groei wordt opgetekend, zijn: 45% voedsel en dranken; 25% huis en tuin; 21% kleding en mode.  

Rond de 59% van de Tsjechen (5,2 miljoen mensen) kopen online aan. Vrouwen kopen vaak kleding, cosmetica of theatertickets via internet. Elektronica, kleding en accommodatie worden vooral door mannen online aangekocht.  

In vergelijking van verschillende tijden van het jaar, wordt tijdens de pre-kerstperiode het meeste aangekocht. In november en december 2019 behaalde het Tsjechische e-shoppen een omzet van 51 miljard kronen, waarvan de Tsjechen 12 miljard kronen hebben uitgegeven tijdens de twee weken voor Kerstmis.  

In 2019 hielden e-shops zich vooral bezig met het uitbreiden van het aanbod en het verbeteren van de kwaliteit van de dienstverlening: o.a. de verbetering van het transport, de levering van goederen en vaker shoppen via mobiele applicaties. 14.140 e-shops verkiezen persoonlijke afhaling aan de toonbank. E-shops, die eigen transport hebben, boeken meer succes dan e-shops die gecontracteerde vervoerders hebben. Dit is vooral merkbaar in drukke periodes zoals Kerstmis. E-shops richtten zich in 2019 ook op buitenlandse expansie of ontwikkeling in het buitenland.   

Artificiële Intelligentie (AI), Big Data

De Tsjechische Republiek wil een belangrijke speler op het gebied van artificiële intelligentie worden. Praag zal een internationale hub worden die met andere topcentra in Europa zal samenwerken. Tsjechië volgt de nationale strategie van kunstmatige intelligentie in de geest van de economische visie en het merk Czech Republic: The Country For The Future waarin het drie hoofddoelen nastreeft: zorgen voor een veilige samenleving, het leven van mensen gemakkelijker maken en het verkrijgen van het Europese centre of excellence.  

Volgens een onderzoeksrapport over het potentieel van AI in de Tsjechische Republiek zullen sommige van de routinevaardigheden binnen vijf jaar door technologieën vervangen kunnen worden bij 1,3 miljoen Tsjechische werknemers, binnen 15 jaar bij 2,2 miljoen en binnen 30 jaar bij bijna 3,4 miljoen werknemers. 

In augustus 2019 werd een kaart gepubliceerd met entiteiten in Tsjechië die zich bezighouden met activiteiten in verband met artificiële intelligentie: https://aimapa.mpo.cz/webmap/#layers=ict,ai,whoiswho_it&x=1744000&y=6442...  (bron: Czechivest) 

De Tsjechische softwarebedrijven zijn de beste in Centraal-Europa op het gebied van big data. Tsjechische bedrijven die moderne technologieën voor analyse van Big data ontwikkelen, zijn voornamelijk actief in volgende economische sectoren: retail, industrie (automotive), logistiek/transport, gezondheidszorg, landbouw, energie, banken en verzekeringen. In de retail worden de big data gebruikt b.v. om de beweging van klanten in de winkel op te volgen, hun gedrag, stemming, voorkeuren, maar ook diefstaldetectie. En zeker voor het aanpassen van de producten en diensten op maat van klanten. In de industrie worden de analyse van de big data vooral bij productieoptimalisatie (kwaliteitscontrole van productie, productiemonitoring of monitoring van werknemers) en predictiediensten gebruikt. Betreffende logistiek, gaat het vooral om leveringsmonitoring in real-time. Big data worden voor telemedicine in de gezondheidzorg gebruikt. In de landbouw worden de moderne technologieën voor monitoring van velden, vee, grond of weervoorspelling gebruikt. In de energiesector is er analyse vooral op het gebied van energieopslag, controle van elektriciteitssystemen en stabiliteit, beheer van energieverbruik of onderzoek van nieuwe energie-reservoirs. 

Tsjechische bedrijven investeren tegenwoordig in tools voor artificiële intelligentie (AI). Ze verwachten een hogere productiviteit en lagere kosten. De meeste bedrijven die van plan zijn om in de komende vijf jaar te investeren, zijn van plan meer dan 10% van hun totale investeringskosten toe te wijzen. Zij willen de investeringen richten op computervirtualisatie en simulatie (14%), interne data-analyse (13%), volledige autonome of collaboratieve robots (12%). Ondanks het feit dat er al investeringen in bedrijven bestaan, zijn ze gemiddeld relatief klein in de Tsjechische industrie en vertegenwoordigen ze geïsoleerde voorbeelden van innovatie in plaats van een totale en geïntegreerde aanpak. De afdelingen die tot nu toe het meest gebruik hebben gemaakt van AI zijn supply chain, inclusief inkoop (28%), onderzoek en ontwikkeling (17%), verkoop (13%) en afdeling van procescontrole (11%). Gebieden die tot dusverre het potentieel van AI in de Tsjechische omgeving minder gebruiken, zijn marketing, financiën en human resources. 

Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) 

In verband met ICT e-commerce, was het aantal ICT-bedrijven in 2019 bijna 45.000. De bruto toegevoegde waarde van informatie- en communicatietechnologieën steeg met 8,1% op jaarbasis in het derde kwartaal van 2019, terwijl de huidige groeiperiode begon in 2013, toen andere sectoren nog steeds last hadden van de economische neergang. Vergeleken met de totale jaar-op-jaar groei van de bruto toegevoegde waarde, bleven de informatie- en communicatiediensten gedurende het grootste deel van de periode sinds 2013 bovengemiddeld. In 2018 bedroeg hun aandeel in de totale bruto toegevoegde waarde 5,5%. 

Tegenwoordig hebben twee divisies het grootste aandeel in de toestand van de bruto toegevoegde waarde van de hele sectie, namelijk activiteiten op het gebied van informatietechnologie (IT) (in 2018 was dat 46,1% bruto toegevoegde waarde), waaronder programmeren/softwareontwikkeling, informatietechnologie-consultatie en beheer van computerapparatuur en andere IT-activiteiten, evenals telecommunicatieactiviteiten (23,9%). De problematiek van dataverwerking, hosting en webportalen wordt behandeld in het onderdeel informatieactiviteiten (9,7%). 

De sectie omvat ook 'traditionele' informatiegevers - uitgeverij (10,2% bruto toegevoegde waarde), programmering en het creëren van uitzendingen (5,9%) en film-, video- en televisieactiviteiten, geluidsopname en muziekuitgeverij (4,2%). 

De huidige structuur van bruto toegevoegde waarde in de sectie informatie- en communicatieactiviteiten is het resultaat van de dynamische ontwikkeling van de afgelopen 10 jaar. In 2009 vertegenwoordigde de huidige drijvende kracht in IT-activiteiten slechts 33,9% van de bruto toegevoegde waarde van de sectie en telecommunicatieactiviteiten 41,0%. Het breekpunt was het jaar 2011, toen deze twee divisies van positie wisselden. 

IoT 

Tegenwoordig is IoT een van de snelst groeiende ICT-technologieën. De sector waar IoT meest gebruikt wordt, is in de industrie (automotive, machines) en monitoringsystemen.  

Bedrijven richten zich op IoT-gerelateerd met mobiele netwerken. Vandaag bestaan er drie belangrijke LowPower WAN-technologieën in Tsjechië: het Tsjechische Sigfox-netwerk, het binnenlandse NB-IoT-netwerk en een alternatief LoRa-netwerk. Tsjechië behoort dan tot de TOP landen ter wereld in het inzetten van de modernste mobiele technologieën. 

De overstap naar 5G dat als een grote verschuiving in IoT kan worden beschouwd, zorgt voor een forse uitbreiding van het internet. Met de invoering van het 5G-netwerk zal ook het gebruik van machinecommunicatie enorm toenemen. 

Er zijn veel nieuwe vooruitstrevende bedrijven en mensen in Tsjechië die met smart oplossingen en toepassingen komen. Een voorbeeld is de situatie rond COVID-19, waar studenten, academici, technologiebedrijven de handen ineensloegen en zaken als Smart Quarantine, beschermende hulpmiddelen geprint op Tsjechische 3D-printers, beademing van medische apparatuur en andere worden gemaakt. 

Game-industrie 

De game-industrie is steeds aan het groeien. In 2020 verwachtte men opnieuw een groei met ongeveer 10% tot een totaal van 5 miljard CZK. In de game-industrie werken meer dan 1.750 mensen, waarvan het grootste deel bestaat uit programmeurs (21%) en grafisch ontwerpers (19%).  

In 2019 waren er 110 bedrijven in Tsjechië die games ontwikkelden. Deze games waren voornamelijk gericht op consoles en PC-platforms (67%). Minder dan de helft van de studio’s (41%) richt zich op de mobiele markt in ons land. De Tsjechische gamestudio's kunnen games maken die met de beste van de wereldtop kunnen worden vergeleken. De Tsjechische computergames oogsten veel succes in de wereld. Maar liefst 95% van de klanten komt uit het buitenland, vooral uit de VS, Duitsland, Groot-Brittannië, Rusland en China. 

In Tsjechië zijn er een aantal succesvolle studio's met betrekking tot het maken van computerspellen. Over het algemeen wordt Mafia als het beste Tsjechische computerspel beschouwd.  

Meer weten: 

Specifieke vraag of probleem?

Flanders Investment & Trade heeft een wereldwijd netwerk van experten dat uw bedrijf ter plaatse helpt.

Ontdek wat FIT voor u kan doen in Tsjechië