U bent hier

Kansrijke sectoren

De informatie op deze landenpagina werd met de grootste zorg samengesteld maar houdt nog geen rekening met de gevolgen van de coronacrisis.

Biotechnologie

De Tsjechische regering zet sterk in op biotechnologie en verleent o.m. financiële steun aan verschillende onderzoekscentra en zorgt voor accurate wet- en regelgeving. De sector ontwikkelt zich sinds de eerste helft van de jaren '90. Een aantal bedrijven werden toen geprivatiseerd, maar er waren ook verschillende spin-offs van het Instituut voor Moleculaire Genetica en het Macrobiologisch Instituut van de Academie van Wetenschappen. Bovendien kon het land rekenen op de interesse van buitenlandse investeerders in de sector. 

De verschillende specialisaties binnen de Tsjechische biotechsector vandaag zijn:

  • plantenbiotechnologie (plantaardige celbiologie)
  • biotechnologie bij dieren (dierlijke celbiologie)
  • biotechnologische methoden voor bodemsanering en behandeling van afvalwater
  • microbiologie (bacteriële en cellulaire toepassingen)
  • genetische modificatie: deze tak ontwikkelt zich intensief. Genetisch gemodificeerde organismen worden nu algemeen gebruikt in de geneeskunde, de voedselindustrie of in de landbouw.
  • Verwerking van landbouwproducten. Het doel van dit onderzoek is bijdragen tot de productie van biomassa en de verwerking van landbouwproducten voor energie en de productie van biobrandstoffen.

De belangrijkste centra voor de biotechnologie zijn de moleculair-biologische en farmaceutische onderzoeks- en ontwikkelingsinstellingen in Praag en in andere universiteitssteden zoals Brno, Olomouc, Hradec Králové, Plzeň en České Budějovice.

De cluster STAR is een onderzoeks- en innovatiecentrum dat wetenschappelijke onderzoeksinstellingen, hightechbedrijven en start-ups samenbrengt in een ecosysteem. Een opmerkelijk initiatief is het futuristische privé-innovatiecentrum InnoCrystal (www.innocrystal.com), dat werd gebouwd in het dorp Zlatníky - Hodkovice om zowel de groei van kleine als grote ondernemingen te ondersteunen.

Meer weten:

Bouw & Infrastructuur

Na het uitbreken van de financiële crisis in 2008 kende de Tsjechische bouwsector jarenlang een mindere periode. De eerste tekenen van herstel kwamen in 2013 en het tij keerde definitief begin 2014, mede dankzij een nieuwe positieve impuls door het aantreden van een nieuwe regering. Na een korte inzinking in 2016 knoopte de sector opnieuw aan met een groei in 2017 en - vooral - 2018. In dat laatste jaar waren zowel de civiele bouwwerken als de wegenbouw steunpilaren voor de groei van de sector.  

In 2019 groeide de sector met een bescheiden 2,6%, waarbij vooral bedrijven uit de wegenbouwsector goed presteerden. Het aanbod aan residentiële woningen steeg lichtjes, de vraag werd positief beïnvloed door demografische ontwikkelingen en overheidssteun maar ietwat getemperd door de stijgende vastgoedprijzen. Het aanbod aan kantoorruimtes zat in 2019 ook duidelijk in de lift waarbij er vooral sterkte groei opgetekend werd in Praag. De bouwprijzen namen gemiddeld met 8% toe, mede door de stijgende prijzen voor bouwmaterialen (+7%). De bouwmaterialensector is volledig in privé-handen. Ongeveer een vijfde van de lokale productie wordt naar het buitenland uitgevoerd. 

De coronacrisis zorgde in 2020 voor een duidelijke afname van de bouwactiviteit (-8%). Er werden minder contracten gegund en geplande werken liepen vertraging op of werden uitgesteld. De huur van kantoorruimtes is met 24% afgenomen, maar de prijzen zijn vrij stabiel gebleven. Er was in 2020 wel een grote vraag naar industrieel vastgoed. Een aantal factoren spelen hierbij zeker een rol: de industriële productie nam in Q4 lichtjes toe (dankzij de automotivesector) en door de lockdownmaatregelen die de winkels op slot hield, nam de e-commerce een hoge vlucht wat zich uitte in een grotere vraag naar opslagruimtes. Er werd bijna 670.000 m² industrieel vastgoed opgeleverd, waarvan meer dan 80% al voor de voltooiing verhuurd was. De sterkste ontwikkelingen deden zich voor in de regio Plzeň. 

Door de onzekere economische situatie kondigt ook 2021 zich aan als een moeilijk jaar voor de sector. Projectontwikkelaars verwachten niet dat de crisis een grotere impact zal hebben op het vastgoedaanbod. De ontwikkeling van de sector wordt gehinderd door de traagheid waarmee bouwvergunningen uitgegeven worden en het capaciteitsgebrek. De regering Babiš heeft alvast beloofd dat de behandelingstermijn van bouwaanvragen zal ingekort worden tot max. 1 jaar vanaf de datum van aanvraag. Deze nieuwe wet zou in 2021 in werking treden. 

Een aantal recente trends:

  • Steeds meer bouwbedrijven geven aan ecologisch te (willen) bouwen (bv. energie-efficiëntie)
  • Er is een tekort aan geschoolde arbeiders. Bouwbedrijven zoeken actief naar werknemers in het buitenland 
  • Er worden ondanks de crisis en dankzij de lagere hypotheekrentes veel appartementen verkocht. Een derde van de in Praag opgeleverde appartementen is bedoeld als investering en meer en meer investeerders en fondsen raken geïnteresseerd in het kopen van bestaande huurwoningen

Duurzaam bouwen

Het aantal groene daken in Tsjechië is in 5 jaar verdubbeld. Duurzaamheid beïnvloedt in toenemende mate de bouw van fabrieken en magazijnen. Ontwikkelaars zoeken naar mogelijkheden om de impact van industriële gebouwen op de omgeving te veranderen. In Slavkov u Brna opende in 2020 de eerste 'levende' productiehal met daken en gevels bedekt met groen. Het gebouw maakt gebruik van het principe van natuurlijke thermische isolatie. De droogteproblematiek, in verschillende delen van het land een prangende kwestie, verhoogt de druk om duurzaam te bouwen en industriële sites moeten een bijdrage leveren bij het rationaliseren van het watergebruik. 

Meer en meer bedrijven willen duurzame industriële gebouwen neerzetten met zo min mogelijk impact op het milieu. In het kader van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de bedrijven, leven de ontwikkelaars en de bouwbedrijven niet alleen de wettelijke verplichtingen op het gebied van milieubescherming na, maar nemen ze in toenemende mate bijkomende maatregelen. De nadruk op duurzaamheid is een vorm van prestige voor bedrijven. De druk om duurzaam te bouwen neemt ook toe door het droogteprobleem dat veel gebieden treft. Industrieterreinen moeten er daarom voor zorgen dat er water in het gebied aanwezig blijft. Het water van het dak moet niet naar het rioleringsstelsel worden geleid, maar naar retentietanks. Dit water kan dan voor het besproeien of het spoelen worden gebruikt. Op de parkeerplaatsen moeten er opnieuw voetpaden worden aangelegd die het water doorlaten en er moet voldoende groen aanwezig zijn.

Circulair bouwen waarbij bouw- en sloopafval hergebruikt worden is een andere manier om de milieuvoetafdruk van de sector te verminderen.   Andere opties om de milieu-impact van de bouw te verminderen zijn bijvoorbeeld het recycleren van materialen uit gebouwen na sloop of het gebruik van gezuiverd regen- en afvalwater. Het zogenaamde moderniseringsfonds wordt gevuld met inkomsten uit de verkoop van emissierechten. Bedrijven kunnen beroep doen op financiering uit het fonds voor het uitvoeren van milieuprojecten. Het komende decennium is meer 100 miljoen kronen beschikbaar. 

Spoorweginfrastructuur

De regering investeert volop in de herstelling en modernisering van treinstations. Binnenkort starten o.m. grote werven om de stations van České Budějovice, Plzeň en Pardubice in een nieuw jasje te steken.

De voorbereiding van de bouw van hogesnelheidslijnen is volop aan de gang. Dit jaar wordt 250 miljoen kronen geïnvesteerd en men hoopt in 2025 aan de bouwwerken te kunnen beginnen. De bouw van de hogesnelheidslijn tussen Praag en het Duitse Dresden moet rond 2030 starten. 

Nieuwe ruimtelijke plannen voor Praag

Het ruimtelijk uitvoeringsplan van Praag wordt tegen 2023 vernieuwd. In verschillende zones zou dan nieuwe huisvesting (appartementen) gebouwd kunnen worden. Vastgoed in Praag is, getuige de hoge prijzen voor huizen en appartementen (+7% in 2020), felbegeerd. 

Meer weten:

Machines

Machinebouw heeft een rijke geschiedenis in de Tsjechische Republiek en vormt één van de pijlers van de industrie. Er zijn meer dan 6.700 bedrijven actief die o.m. turbines, transportmaterieel, landbouwmachines, machines voor de voedingsindustrie, HVAC-apparatuur en bouw- en werktuigmachines ontwikkelen. De algemene machinebouw stelt 115.000 hooggekwalificeerde professionals te werk. Machinebouw is ook traditioneel een belangrijke exportindustrie, waarbij 80 tot 90% van de productie wordt geëxporteerd.

Machinebouw maakt deel uit van de bredere industriële sector, die een grote bijdrage levert aan het Tsjechische bbp (35%) en meer dan 40% van de beroepsbevolking in zijn rangen telt. De grootste industriële sector blijft de productie van motorvoertuigen (goed voor 28,3% van de totale inkomsten). Op de tweede plaats komt de productie van computers en elektronische en optische producten met een aandeel van 8,1%. Machinebouw komt op de derde plaats. 

De totale productie van de machinebouw kent sinds 2010 een groeiende tendens. Een belangrijke factor hierbij is de gunstige situatie in de automobielindustrie waarvoor een bloeiend netwerk van toeleveranciers bestaat. De arbeidsmarkt voor de sector is krap, vele bedrijven hebben moeite om voldoende werknemers te vinden. Deze situatie wordt deels opgevangen door verdere automatisering. en de daarbij aansluitende sector van toeleveranciers. In 2017 steeg de productie in de machinebouw met 4,1% t.o.v. het jaar daarvoor. In 2018 kende de sector een groei van 3%, dit dankzij de productie van computers en elektronische en optische producten, van metalen constructies en metaalbewerkingsproducten. De omzet van de machinebedrijven groeide met 6,2% en dat vooral bij de grote bedrijven. In het eerste kwartaal van 2019 is zowel de uitvoer als de invoer gestegen, respectievelijk met 4,1% en 4,4%. In 2019 wordt er een lichte daling van deze sector van 0,5% verwacht. De machinebedrijven verwachten verder een groei van hun omzet met 2,1%. 

Al in 2019 kenden de subsectoren van werktuig- en vormmachines een aanzienlijke terugval als gevolg van de algehele afkoeling van de wereldeconomie, de moeizame betrekkingen tussen de VS en China, de structurele transformatie van de auto-industrie als gevolg van het groene EU-beleid en andere factoren. Zowel productie, verkoop als uit- en invoer van deze subsectoren namen sterk af (+/- -20%). Hoewel nog geen cijfers bekend gemaakt werden, kunnen we ervan uitgaan dat de resultaten in 2020 verder verslechterd zijn omwille van de coronapandemie. Algemeen worden investeringen in onderzoek & ontwikkeling en innovatie gezien als het recept om de crisis te overwinnen. 

De belangrijkste trends in deze sector zijn:

  • de ontwikkeling van nieuwe technologieën, zo neemt bijvoorbeeld het belang van additive manufacturing toe
  • automatisering en robotica in de productie en ontwikkeling van communicatietechnologieën

Het doel is om de productiviteit en flexibiliteit te verhogen, en de invloed van de menselijke factor in routinematige activiteiten te beperken. Binnen de machinebouw tracht men het energieverbruik te verminderen en meer gebruik te maken van geavanceerde materialen en technologieën. Dit alles hangt samen met de inspanningen om het milieuvriendelijker te produceren. 

De overheid ondersteunt onderzoek, ontwikkeling en innovatie door middel van gerichte subsidieverlening. Deze worden toegekend door het Technology Agency van de Tsjechische Republiek (Technologická agentura České republiky) en door het ministerie van Handel en Industrie. Beide hebben verschillende subsidieprogramma's waarmee ze de eigen inspanningen van de bedrijven completeren. Gemiddeld investeren bedrijven jaarlijks 5% van hun omzetcijfer in R&D. 

Een jaarlijkse hoogmis voor de machine-industrie in Centraal-Europa vindt jaarlijks plaats in Brno. De beurs MSV is veruit de belangrijkste in de regio en heeft industriële automatisering als belangrijkste focus. Meet- en controletechnologie komt er aan bod, naast bewerkingstechnologie, elektronica, materialen en componenten. Er wordt ook steeds meer ingezet op additive manufacturing. 

Meer weten:

Voeding

De voedingsindustrie is van oudsher een belangrijke sector in de Tsjechische Republiek en blijft tot op de dag van vandaag één van de leidende sectoren binnen de verwerkende industrie. Veel (grotere) bedrijven produceren op industriële schaal en hebben moderne, in hoge mate gedigitaliseerde en geautomatiseerde productiefaciliteiten. De productie van voedingsproducten is stijgt nog steeds. In Q1 2020 was er een stijging van 1,5%, gevolgd door een terugval in Q2 die echter volledig weggewerkt werd in Q3 (+5%). In de eerste drie kwartalen van 2020 groeide de productie uiteindelijk met 2,3%. 

De totale voedselconsumptie, inclusief voedselverlies en -verspilling, bedroeg in 2019 796,5 kg per bewoner. Dit is het hoogste cijfer sinds 1993, de jaar-op-jaar stijging bedroeg 6,9 kg. 

In de landbouw domineert de plantaardige productie (56,5%). De belangrijkste gewassen zijn tarwe en koolzaad. Dierlijke productie is goed voor een aandeel van bijna 38% in de landbouwproductie. Belangrijke subsectoren zijn melkveehouderij en varkenskweek. Tsjechië is zelfvoorzienend voor granen, melk, rundvlees, suiker en bier.

In 2019 steeg de vleesproductie met 0,8% tot 450.774 ton. Varkensvlees voert de lijst aan (-0,6%, 46,5% van de totale vleesproductie), gevolgd door kippenvleees (+2,3%, 37,3%), runds- en kalfsvlees (+1,8%, 16,2%) en schapen- en geitenvlees (+0%, 0,05%). Gemiddeld eet een Tsjech jaarlijks 78,5 kg vlees (waarvan 53,9% varkensvlees, 34,8% gevogelte, 10,8% rundsvlees en 0,005% schapenvlees). Sinds 1990 heeft de gevogelteconsumptie de wind in de zeilen, ten koste van runds- en kalfsvlees maar deels ook van varkensvlees. 

Tsjechië importeert in het algemeen meer voedingsproducten dan het uitvoert. De belangrijkste ingevoerde producten zijn varkensvlees, bakkerijproducten, kaas en kwark, bananen, tabaksproducten, chocolade en andere cacaoproducten. Aan de exportzijde domineren tarwe, melkproducten, bakkerijproducten, diervoeder, tabaksproducten en koolzaadolie. De belangrijkste handelspartners voor voedingsproducten, in beide richtingen, zijn Duitsland, Polen en Slovakije. Nederland is eveneens een belangrijke leverancier. België is een van de belangrijkste leveranciers van varkensvlees en zoetwaren (vooral chocolade en snoep). Andere producten uit België zijn o.m. diepvriesgroenten, groenten-in-blik, bananen en bakkerijproducten. 

In juli 2020 keurde de regering van de Tsjechische Republiek een wijziging van de wet voor de consumentenbescherming goed. De goedgekeurde versie komt overeen met de Europese richtlijn van december 2019 die de dubbele kwaliteit van identieke producten binnen de eengemaakte markt omschrijft als een oneerlijke handelspraktijk. De wetwijziging verbiedt de verkoop van dezelfde producten met verschillende samenstellingen in ten minste twee EU-lidstaten. Het gaat bijvoorbeeld om waspoeders of cosmeticaproducten. De wet op de consumentenbescherming is echter niet van toepassing op voedingsmiddelen. De verkoop van voedingsmiddelen en drank van dubbele kwaliteit zal opgelost worden in een wijziging van de wet voor voedingsmiddelen die momenteel in het parlement wordt besproken. 

Retail 

Het Tsjechische retaillandschap is zeer gevarieerd. Grote spelers op de markt zijn Lidl, Kaufland, Albert, Tesco, Penny Market, Billa en Makro en Globus. In 2019 verloor Kaufland het marktleiderschap voor hypermarkten aan Lidl Česká republika. Ook COOP Group, een vereniging van 47 Tsjechische en Moravische consumentencoöperaties, heeft een goed uitgebouwd netwerk in kleinere steden en dorpen. Het aanbod van COOP bestaat vooral uit Tsjechische regionale producten.

Ondanks de al hoge penetratiegraad blijven de ketens uitbreiden door nieuwe winkels te openen. De grote spelers hebben een marktaandeel van meer dan 50% en steeds meer onafhankelijke dorpswinkels geven er - hoewel ze aanspraak kunnen maken op overheidssubsidies - de brui aan. Het afgelopen decennium is 18% van de kleinere voedingswinkels uit het straatbeeld verdwenen. 

E-commerce wordt steeds belangrijker als verkoopkanaal voor voedingsproducten, mede dankzij een flexibel logistiek systeem en de aanwezigheid van moderne magazijnen. De grootste spelers op de Tsjechische markt op het gebied van e-commerce voor levensmiddelen zijn Rohlik.cz en Košík.cz. Rohlik.cz, de marktleider, is van plan om dit jaar de omzet te verdubbelen tot vijf miljard kronen.  

Tsjechen zijn dol op promoties en kortingen. De helft van de verpakte voedingsproducten worden met korting aangeboden. Tijdens de eerste golf van de coronapandemie was er opmerkelijk genoeg minder interesse in de aangeboden kortingen, maar die is nu inmiddels helemaal terug en lijkt zelfs nog gegroeid.  Tegelijkertijd zullen de voedselprijzen waarschijnlijk het minst buiten het seizoen stijgen. De problemen zullen vooral ontstaan doordat binnen- en buitenlandse boeren niet voldoende uitzendkrachten hebben. 

Er is eveneens een groeiende vraag naar binnenlandse producten. Sommige winkelketens sourcen meer dan 75% bij lokale leveranciers. Deze sterk toenemende vraag zorgt ervoor dat sommige lokale producenten de vraag (tijdelijk?) niet kunnen bijbenen.

Impact van de coronacrisis op de horeca en de voedingsindustrie  

Tijdens de eerste golf van de pandemie - tussen midden maart en eind mei - moest de horeca de deuren sluiten. De crisis hakte zwaar in op hun inkomsten, restaurants, kroegen en hotels liepen 28,2 miljard kronen aan inkomsten mis. De hoop dat de sector zich na de zomer al zou hersteld hebben, is ijdel gebleken. Vooral bars hebben hun omzet sterk zien afnemen. Tijdens de tweede golf - midden oktober - begin december - ging de horeca opnieuw op slot, maar veel zaken probeerden het inkomensverlies te beperken door afhaalmaaltijden aan te bieden of aan huis te leveren. De schade is echter groot: voorspellingen gaan uit van een mogelijk omzetverlies van 70 miljard kronen in 2020. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat veel eigenaars (80%) zich ernstige zorgen maakt over de toekomst van hun zaak. Een op drie denkt eraan de boeken neer te leggen. Zaken die open zijn proberen zowel klanten als werknemers te beschermen door de besmettingsrisico's zoveel mogelijk te beperken (bestellen via een QR-code om contact te vermijden en geen menu's ter beschikking te moeten stellen).

Een aantal overheidsmaatregelen troffen ook andere segmenten van de sector. Zo legde de overheid een vermindering van de productie op aan brouwerijen. De Vereniging van Tsjechische Brouwers meent dat brouwers door de terugloop van de verkoop van tapbieren bijna 4 miljard kronen mislopen. 

Grote winnaars in het verhaal zijn spelers met een onlineverkoopkanaal die ook aan huis leveren zoals Košík.cz, Rohlík.cz en iTesco. De vraag was dermate groot dat zij externe koerierdiensten moesten inschakelen om de bestellingen te kunnen behandelen. Het aantal koerierdiensten is explosief gegroeid door de crisis. Leveringsdiensten voor maaltijden deden het - zoals te verwachten was - goed. Dámejídlo, de grootste leveringsdienst, maakt gewag van een positief 2020 en is van plan om zijn business de komende jaren verder te ontwikkelen. De concurrentie tussen de leveringsdiensten zorgt er voor dat zij hun prijzen gaan verlagen (zoals het verlieslatende Wolt deed), maar er ontstonden ook nieuwe platformen die restaurants meer marge laten zoals OneMenu.cz. 

Biovoeding 

Biovoeding zit ook in Tsjechië in de lift, maar de boom tussen eind jaren '90 en het uitbreken van de economisch-financiële crisis in 2008 ligt al even achter ons. Jaarlijks neemt de consumptie van biovoeding met 4% toe. De waarde van de geconsumeerde producten bedroeg in 2018 4,43 miljard kronen. Het biosegment van de voedings- en drankensector vertegenwoordigt ongeveer 1,6% van de totale markt.

We merken een significante toename van de interesse in verse biologische producten, voornamelijk zuivelproducten, groenten en fruit. Ook koffie, thee, babyvoeding, kant-en-klare maaltijden en voedingssupplementen realiseren een mooie omzet. Consumenten zijn ook minder geïnteresseerd in exotische superfoods dan een paar jaar geleden. Ze geven nu liever hun geld uit aan kwalitatieve basisvoedingsmiddelen. 

De distributie van biovoeding gebeurt voor 64% via retailketens (super- en hypermarkten). Daarnaast zijn er ook gespecialiseerde biovoedingswinkels (aandeel van 16,6% met de keten Country Life als marktleider), drogisterijen en een klein aandeel (9%) wordt rechtstreeks bij de producent gekocht. 47% van de verkochte bioproducten worden uit het buitenland ingevoerd. 

Zoals hierboven al vermeld zijn binnenlandse (regionale, lokale) producten in trek bij de consumenten. Deze interesse wordt ook ondersteund door het ministerie van Landbouw. De beste producten uit afzonderlijke regio's worden onderscheiden met het merk 'Regionaal levensmiddel'. Jaarlijks worden op deze manier ongeveer honderd producenten gewaardeerd en vervolgens gepromoot. Veel consumenten houden rekening met het feit of het product in Tsjechië of in het buitenland is vervaardigd. De redenen hiervoor kunnen verschillen: van de ondersteuning van de Tsjechische landbouw tot het beïnvloeden van de milieulasten die met het transport samenhangen. Andere kwaliteitsmerken zijn 'Klasa' of 'Tsjechisch levensmiddel'. Er bestaan bijna 100.000 producten met het kwaliteitsmerk 'Klasa'. De populariteit van zogenaamde 'werfverkoop' neemt toe, de klant gaat rechtstreeks naar de fabrikant van het product. Dit geldt met name voor de imkers die rechtstreeks tot driekwart van de totale honingverkoop voor hun rekening nemen.  

Twaalf procent van het landbouwareaal wordt gebruikt voor biologische landbouw. Er zijn 2.984 eco-boerderijen en 748 geregistreerde producenten van biovoeding. De overheid ondersteunt de ontwikkeling van de ecologische landbouw en wil op korte termijn met een actieprogramma het aandeel van bioproducten op de markt vergroten tot 3%. 

De tweejaarlijkse Salima-beurs in Brno is een goede gelegenheid om de markt te verkennen en nieuwe producten te introduceren. De laatste editie vond plaats in november 2020.

Meer weten:

Milieu en Hernieuwbare Energie

De overheidsstrategie 'Staatsmilieubeleid van de Tsjechische Republiek 2012-2020' is recentelijk afgesloten. Doelstellingen van de strategie waren o.m. de verbetering van de luchtkwaliteit, de vermindering van de uitstoot van schadelijke stoffen, het verbeteren van het waterbeheer en de waterkwaliteit, afvalpreventie en het hergebruik van afval als nieuwe grondstof of als energiebron. De doelstellingen werden in belangrijke mate gerealiseerd. De luchtkwaliteit werd verbeterd en de broeikasgasemissies teruggedrongen. Ook is de oppervlaktewaterkwaliteit verbetert. Er werd werk gemaakt van de revitalisatie van 263 km waterlopen. Er werden ook maatregelen genomen op het gebied van bescherming tegen overstromingen, het opvangen van periodes van langdurige droogte, meteorologische extremen en geologische instabiliteit. 

Het energiegebruik mag dan toenemen, maar de energie-intensiteit vertoont een dalende tendens. Er werden en worden tal van energiebesparende maatregelen genomen. De productie van energie uit hernieuwbare bronnen groeit, maar het aandeel in het totale verbruik stagneert. In 2019 bereikte het energieverbruik uit hernieuwbare bronnen 12,7% waarmee Tsjechië zijn hernieuwbare energiedoelstellingen net niet heeft gehaald (13% in 2020). Het grootste deel van de energie, namelijk 47,6%, werd in stoomcentrales geproduceerd. Kerncentrales produceerden 34,8% van de energie, 6,3% komt uit gemengde stoom-gascentrales en 4,2% van gas- en verbrandingscentrales. Zonne-energie was goed voor 3,3% van de geproduceerde energie, gevolgd door waterkrachtcentrales (3%) en windenergie (0,8%). I

De afvalproductie neemt verder toe. Het aandeel van hergebruikte materialen stijgt, terwijl het gebruik van stortplaatsen verder afneemt. Het verbranden van afval speelt nog steeds slechts een marginale rol. De behandeling van gevaarlijk geval is verbeterd door nieuwe wetgeving en de introductie van nieuwe technologie. De overheid biedt financiële steun voor de sanering van brownfieldsites. 

Inmiddels heeft de regering een nieuwe milieustrategie met looptijd tot 2030 goedgekeurd. Belangrijke doelstellingen hebben betrekking op het vergroten van de efficiëntie bij watergebruik, het verlagen van de emissies van schadelijke stoffen, de vermindering van broeikasgasemissies, de verhoging van energie-efficiëntie, maximale afvalpreventie en de toename van de waterretentie in het landschap.  

Tsjechië schaart zich met het strategische plan 'Tsjechische Republiek 2030' achter de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de VN. Het land wil zich meer gaan focussen op de bescherming van de biodiversiteit en de bescherming van terrestrische ecosystemen alsook op bodembescherming.  

De overheid biedt verschillende subsidieprogramma's aan om de transitie naar een duurzame economie te ondersteunen. Er bestaan verschillende subsidieprogramma’s in verband met het milieu. Via het programma Nová Zelená úsporám (Nieuwe Groene Besparingen) kunnen huiseigenaren een subsidie krijgen om hun woning energiezuiniger te maken (isolatie, installatie warmtepomp of zonnepanelen, enz). Ook het Operationele Milieuprogramma biedt subsidiesteun voor energiebesparende oplossingen. Meestal dekken de subsidies 30 à 40% van de te maken kosten, maar uitzonderingen tot 50% zijn mogelijk. Een paar honderd aanvragers wilden de subsidie ook gebruiken voor het aanleggen van een groen dak. Het bevoegde ministerie heeft de subsidiebedragen voor het aanleggen van groene daken in mei 2020 verhoogd tot CZK 800/m². Ook het bouwen van passiefwoningen wordt ondersteund.

Tientallen gemeenten die in 2020 door droogte werden getroffen, ontvingen een subsidie voor de bouw of uitbreiding van drinkwaterbronnen. Vooral de droogte in de dieperliggende bodemlagen baart zorgen. Andere gemeenten begonnen de bouw van waterleidingen, afvalwaterzuiveringsinstallaties of rioleringen voor te bereiden. In totaal zullen 50 projecten een subsidie ontvangen uit het Nationaal Milieuprogramma. Een ander subsidieprogramma is 'Velká Dešťovka' is gericht op het beter gebruik van regenwater. Het programma ondersteunt allerhande overheden voor het uitvoeren van werken (tot 85% van de kostprijs kan gesubsidieerd worden). Huiseigenaars kunnen dan weer een beroep doen op het subsidieprogramma 'Dešťovka' (subsidies tussen 55.000 en 105.000 kronen). 

Alternatieve energie

De Tsjechische regering keurde in januari 2020 een nieuwe energiestrategie goed. Tegen 2030 wil het land 22% van het verbruik uit hernieuwbare bronnen halen (nu is dat 15,6%). Om deze doelstelling te bereiken wordt 11,42 miljard euro vrijgemaakt. 

De grootste hoeveelheid groene elektriciteit wordt opgewekt door biomassa en landbouwafval (45%). Hierbij gaat het vooral om de verbranding van houtsnippers en andere plantaardige producten afkomstig uit land- en bosbouw. Windenergie is goed voor meer dan een derde van de groene energie. Op de derde plaats komt biogas, terwijl het aandeel van zonne-energie en waterkracht verwaarloosbaar is. 

Ook de grote spelers, die vroeger voornamelijk gokten op kolen-, gas- en nucleaire bronnen, concentreren zich steeds meer op groene energie. Naast de zonne-energieparken in Tsjechië heeft ČEZ, de grootste leverancier van elektriciteit en gas, de afgelopen jaren ook geïnvesteerd in windparken in Duitsland en Frankrijk. Het richt zich ook steeds meer op kleine lokale bronnen, vaak op brandend gas, waaruit elektriciteit en warmte worden geproduceerd.

De perceptie van het publiek van hernieuwbare bronnen in het algemeen werd geschaad door de mislukte regulering van de steun voor zonnepanelen. 

Windenergie

De publieke opinie is niet tuk op windenergie-installaties. De voornaamste redenen voor de weerstand zijn de lawaaihinder, het verstoren van het landschapsuitzicht en de toenemende mortaliteit van vogels. Veel gemeenten en regio's staan dus eerder weigerachtig tegenover een verdere uitbreiding op hun grondgebied. Vandaag zijn er 210 installaties. Een recente studie (juni 2020) geeft nochtans aan dat windenergie een groot potentieel heeft in het land. Waar nu minder dan 1% van de verbruikte elektriciteit afkomstig is uit windenergie, zou deze bron tegen 2040 goed kunnen zijn voor een aandeel van 25%. Het windenergiepotentieel bedraagt ongeveer 3000 mW waarvan in 2019 700 GWh benut werd. Wind is eveneens een van de goedkoopste energiebronnen. De regering trekt de volgende jaren 12 miljard kronen uit om nieuwe parken te bouwen. Het aantal installaties zal quasi verdubbelen tot 400. Tegen 2030 moet de productiecapaciteit op die manier oplopen tot 1000 mW. Dit is het equivalent van het huidige zonne-energievermogen of een reactor van de kerncentrale van Temelín. 

In 2019 werden een aantal nieuwe parken gebouwd, in de regio's Karlovy Vary en Tachov. De turbines worden ook steeds groter en hoger. 

Zonne-energie

Tsjechië telt ongeveer 110 zonne-energiecentrales met een vermogen tussen 3 en 5 mW en 40 zonnecelcentrales met een vermogen tussen 5 en 38 mW. De grootste centrale is FVE Ralsko waarvan ČEZ a.s. eigenaar is.

De groei in 2019 werd ondersteund door de mogelijkheid om een subsidie te krijgen voor kleine installaties in woongebouwen middels het subsidieprogramma Nová zelená úsporám, maar ook door de investeringssteun voor grotere systemen in industriële gebouwen in het kader van operationele programma's. De subsidies worden toegekend via het door het ministerie van Industrie & Handel beheerde OPPIK (Operationeel Programma Ondernemen en Innovatie voor Concurrentiekracht).

Het opwekken van eigen (groene) elektriciteit is interessant voor bedrijven omdat ze hun kosten voor distributie en transmissie van elektriciteit kunnen verlagen. Het energiebedrijf ČEZ heeft grote plannen voor de toekomst. Het wil jaarlijks zonne-energiecentrales bouwen bij tientallen zakelijke klanten. Het rendement op fotovoltaïsche systemen van bedrijven is o.a. veroorzaakt door de stijgende elektriciteitsprijzen in de afgelopen jaren en door het feit dat de technologische kosten voor groene energie aanzienlijk zijn gedaald. De financiële ondersteuning voor het opwekken van 1 mWh door zonne-energiecentrales is op 10 jaar tijd met 90% gedaald tot €50.  

Het plaatsen van zonnepanelen op residentiële woningen neemt toe, maar er is zeker nog ruimte voor uitbreiding. De Associatie voor Zonne-energie schat dat het huidige vermogen van 1970 mW nog kan opgedreven worden tot 7400 gW. 

Biogas

De totale (bruto) elektriciteitsproductie uit biogas bedroeg 2.526 GWh in 2019 (een kleine daling t.o.v. 2018), goed voor net geen 3% in de totale productie. Er zijn 574 biogasstations met een geïnstalleerd vermogen van 365 mW.  De totale productiecapaciteit uit aardgas is ongeveer dubbel zo groot. Het aandeel biogas in de totale elektriciteitsproductie staat op 2,9% Tegenwoordig zijn er 574 biogasstations met een geïnstalleerd vermogen van 365 MW. In 2019 kon de overgrote meerderheid van de biogasinstallaties niet meer rekenen op exploitatiesteun, dit kan mogelijk een negatieve impact hebben op de toekomstige productie. 

Afvalbeheer

De Tsjechen doen het vrij goed wat het sorteren van afval betreft. In 2019 was 73% van de bevolking aan het sorteren. De totale afvalproductie van bedrijven en huishoudens in Tsjechië daalt ook. In 2019 werd 37,4 miljoen ton afval geproduceerd, waarvan 1,8 miljoen als gevaarlijk gelabeled werd. 88% van het afval wordt hergebruikt en 84,5% hielp mee aan de productie van nieuwe goederen. Iets minder dan 10% van de totale afvalberg kwam terecht op stortplaatsen en en 3,5% werd ingeschakeld voor energieproductie.  Wat de recyclage van verpakkingen betreft, moet het land binnen de EU enkel België en Denemarken laten voorgaan. 

Tsjechië heeft nog 178 stortplaatsen. Ongeveer de helft van het huishoudelijk afval komt er nog terecht, 38% wordt gerecycleerd en 12% verbrand. De prijs per ton voor het storten van materiaal moet stijgen tot 1850 kronen in 2029 (nu bedraagt die 500 kronen). Deze prijsstijging moet van recyclage een aantrekkelijker alternatief maken.  De Associatie voor Afvalbeheer vraagt van de overheid om recycling ook op andere manieren te stimuleren. Zo zouden volgens de Associatie de loonkosten in de sector verlaagd moeten worden evenals het btw-tarief op gerecycleerde producten. De overheid zou het proces ook kunnen bevorderen door subsidies te geven. Er zijn nu vier verbrandingsovens in Tsjechië (Praag, Brno, Liberec en Pilsen). 

De Europese Unie eist dat de Tsjechische Republiek 55% van het stedelijk afval recycleert in 2025, 60% in 2030 en 65% in 2035. De Europese Unie eist ook dat er in 2035 slechts maximaal 10% van het huishoudelijke afval op een stortplaats terecht mag komen. Het ministerie van Milieu heeft daarom een nieuwe afvalwetgeving opgesteld die vanaf januari 2021 effectief van toepassing moest zijn. De senaat heeft echter bezwaar aangetekend tegen formuleringen in de wet waardoor de nieuwe wetgeving wellicht pas in 2022 van kracht zal worden. 

Een belangrijk jaarlijks event in Praag over afvalverwerking en circulaire economie is de Waste to Energy conferentie die bedrijven, academici en beslissingnemers samenbrengt. 

Luchtkwaliteit

Tsjechië gebruikt nog steeds veel bruin- en steenkool voor elektriciteitsproductie, maar liefst 40% in 2019. Dit heeft natuurlijk een sterke impact op de CO² uitstoot en de luchtkwaliteit. In 2019 werd de "Koolcommissie" opgericht die de afbouw en beëindiging van het gebruik van fossiele brandstoffen in de elektriciteitsproductie moet begeleiden. Tegen 2038 moet het gebruik van steenkool volgens de minister van Industrie & Handel tot het verleden behoren, waar de bedrijven zelf liever 2043 als eindpunt hadden gezien wat felle kritiek van de milieubeweging opleverde. 

Meer weten:

E-Commerce

Tsjechië staat volgens de Europese Commissie op de derde plaats in de EU-ranglijst van landen met de sterkst uitgebouwde e-commerce. Het land is relatief klein dus kunnen goederen snel bij de klanten gebracht worden. De markt was in 2019 155 miljard kronen waard. Het aantal e-shops in Tsjechië groeit (46.000 in 2019). De belangrijkste speler is Alza.cz met in 2019 een omzet van 29,3 miljard kronen. Het bedrijf focust vooral op elektronica. Op de tweede plaats vinden we Mall.cz van de Mall Group, eveneens sterk in elektronica, met een jaaromzet van de hele groep van 17,2 miljard kronen. Op de derde plaats staat Notino (9,8 miljard kronen in 2019) dat parfums en cosmetica verkoopt. De omzet van de sector  zou in 2020 al oplopen tot bijna 200 miljard kronen en het is overduidelijk dat e-commerce veel sneller groeit dan de traditionele retail. Het aandeel van de e-commerce in de totale retailverkoop wordt voor 2020 geschat op 13,5%. In 2019 waren de best verkochte producten online consumentenelektronica (vb. mobiele telefoons en gadgets) en producten voor huis en tuin (o.m. tuinhuizen, boilers, ...).   

In 2019 hielden e-shops zich vooral bezig met het uitbreiden van het aanbod en het verbeteren van de dienstverlening (o.m. sneller transport en levering, groter gebruik van mobiele apps, ...). E-shops die een eigen vervoerdienst hebben blijken meer succes te boeken dan onlinewinkels die met gecontracteerde vervoerders werken. Een aantal Tsjechische e-shops werken ook volop aan expansie naar het buitenland.  

Net geen 60% van de bevolking koopt online. Vrouwen bestellen vaak kleding, cosmetica of cultuurproducten, mannen geven vooral de voorkeur aan elektronica, kleding en hotelverblijven. De sector kreeg een extra boost tijdens de lockdownperiodes in 2020 toen fysieke winkels de deuren moesten sluiten en er tal van andere beperkende maatregelen uitgevaardigd werden. Het volume van de onlineverkoop groeide met ongeveer 20%. Behalve de impact van de pandemie speelt ook het stijgende aanbod van producten een rol bij de groei.  In Q1 2020 lieten volgende sectoren fikse omzetstijgingen noteren: gezondheid (+203%), drogisterijproducten (+124%), bouwmaterialen (+109%) en kinderartikelen (+98%). De laatste jaren stijgt vooral de verkoop van fast moving consumer goods zoals voeding. Grote buitenlandse retailketens (zoals Lidl, Tesco, Globus) hebben e-shops opgestart. 

Technologie: Artificiële Intelligentie, Big Data, ICT, IoT & Gaming

Er zijn veel vooruitstrevende individuen en bedrijven die in Tsjechië smart oplossingen en toepassingen ontwikkelen. Een voorbeeld is de situatie rond COVID-19, waar studenten, academici en technologiebedrijven de handen ineensloegen en zaken als Smart Quarantine, beschermende hulpmiddelen geprint op Tsjechische 3D-printers en slimme beademingsapparatuur maakten.  

AI & Big Data

Tsjechië heeft de ambitie een belangrijke speler te worden op het gebied van artificiële intelligentie. Dit ligt in lijn met de visie achter het merk "Czech Republic: The Country of the Future". Praag moet een internationale hub worden waar nauwe banden onderhouden worden met andere Europese topcentra. AI moet bijdragen tot een veiliger samenleving en het levensgemak van de bevolking. AI zal natuurlijk ook gevolgen hebben op de werkvloer. Routineuze taken zullen in toenemende mate door AI uitgevoerd worden. Dit zou tegen 2030 1,3 miljoen werknemers impacteren, 2,2 miljoen in 2035 en 3,4 miljoen in 2050. 

Tsjechische bedrijven willen investeren in AI om de productiviteit te verhogen en de kosten terug te dringen. De investeringen gaan vooral naar computervisualisatie en simulatie (14%), interne data-analyse (13%) en autonome of collaboratieve robots (12%). Hoewel er al voorbeelden zijn van AI-toepassingen is het zeker niet zo dat we in de industrie al kunnen spreken van een totale en geïntegreerde aanpak. De afdelingen die het meest gebruik maken van AI zijn supply chain en inkoopbeleid (28%), O & O (17%), sales (13%) en procescontrole (11%). Het gebruik is nog veel minder ingeburgerd in marketing, financiën en HR.  Op een door Czech Invest opgestelde kaart kan u de entiteiten terugvinden die in Tsjechië met AI bezig zijn :  https://aimapa.mpo.cz/webmap/#layers=ict,ai,whoiswho_it&x=1744000&y=6442975&z=7&base=positron  

Lokale softwarebedrijven behoren tot de beste in Centraal-Europa op het gebied van big data. Er worden vooral toepassingen ontwikkelt voor de retail (winkelgedrag, diefstaldetectie,...), de automotive-industrie (productie-optimalisatie en predictie), logistiek en transport (leveringsmonitoring in real-time), de gezondheidszorg (telegeneeskunde), landbouw (monitoring en weersvoorspelling), energie (energieopslag, controle, verbruiksbeheer) en de financiële sector.  

Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) 

In 2019 waren ongeveer 45.000 ICT-bedrijven actief in Tsjechië. De sector groeit al verschillende jaren. De grootste toegevoegde waarde wordt gecreëerd door IT-activiteiten als programmeren, software-ontwikkeling, consultancy en het beheer van apparatuur, gevolgd door telecomactiviteiten. Dataverwerking, hosting en webactiviteiten spelen een kleinere rol. 

IoT 

IoT is een van de snelst groeiende segmenten. Het wordt vooral in de industrie gebruikt (automotive, machinebouw). Tsjechië loopt mee vooraan met het inzetten van de nieuwste mobiele technologie. Er bestaan 3 belangrijke LPWANs-netwerken: Sigfox, NB-IoT en LoRa. De uitrol van 5G-technologie zal bijdragen tot een forse toename van het aantal IoT-toepassingen. 

De overstap naar 5G dat als een grote verschuiving in IoT kan worden beschouwd, zorgt voor een forse uitbreiding van het internet. Met de invoering van het 5G-netwerk zal ook het gebruik van machinecommunicatie enorm toenemen. 

Gamingindustrie 

De gamingindustrie groeit nog steeds. De sector telt 110 bedrijven die samen werk bieden aan meer dan 1.750 mensen, waarvan 40% programmeurs en grafisch ontwerpers. De waarde van de sector wordt geschat op 5 miljard kronen. Twee derden van de ontwikkelde games zijn gericht op consoles en PC-platformen, maar 40% van de studio's richten zich op de mobiele markt. Tsjechische games vinden over de hele wereld afnemers, van Duitsland en het VK over Rusland en de VS tot in China. 

Meer weten: 

Specifieke vraag of probleem?

Flanders Investment & Trade heeft een wereldwijd netwerk van experten dat uw bedrijf ter plaatse helpt.

Ontdek wat FIT voor u kan doen in Tsjechië