U bent hier

Kansrijke sectoren

De informatie op deze landenpagina werd met de grootste zorg samengesteld maar houdt nog geen rekening met de gevolgen van de coronacrisis.

Automobielindustrie

De auto-industrie is één van de belangrijkste industriële sectoren in Oostenrijk.

Volgens de federatie van de Oostenrijkse automobielsector telt Oostenrijk 150 ondernemingen (leden) in de sector, die samen 41.000 mensen tewerkstellen. Deze sector staat in voor een productie ter waarde van 18,5 miljard euro (in 2019). 86% (15,9 miljard euro) ervan wordt geëxporteerd.

De automobielindustrie is sterk geconcentreerd rond de twee steden Graz en Steyr. Naast de productie van voertuigen (ca. 250.000 per jaar) zijn vooral de toeleveranciers van belang voor de Oostenrijkse economie. De toeleveranciers (meer dan 650) hebben zich eveneens rondom deze drie steden, dus dicht bij hun afzetmarkt, gevestigd (omzet € 16,5 miljard jaarlijks).

2019 werden in Österreich 158.400 auto's geproduceerd van de type Mercedes G, BMW G30, Jaguar X 540, Jaguar X590, BMW G29, BMW J29 sowie X-Bow.

De grote autoconstructeurs zijn MAGNA STEYR, MAN (vrachtwagens), Rosenbauer (brandweerwagens) en KTM (moto’s). Bij MAGNA STEYR in Graz worden auto’s in 'onderaanneming' gebouwd. Mercedes-Benz G is het meest bekende model dat er al sinds 1979 wordt gebouwd. Vanaf maart 2018 wordt de eerste elektrische wagen van Jaguar bij Magna gebouwd, de I-Pace (elektro SUV). De grootste motorenfabriek is BMW Steyr. De productie van meer dan de helft van de motoren (diesel en benzine) voor auto’s van BMW gebeurt bij BMW Motoren GmbH in Steyr (Oberösterreich), de grootste motorenfabriek binnen het BMW-concern. Daar produceerden 4.500 medewerkers in 2019 1,2 miljoen motoren (ruim 530.000 dieselmotoren en 700.000 benzinemotoren) en realiseerden een omzet van € 3,7 miljard. De fabriek van BMW in Steyr is ook het kenniscentrum van de groep voor wat betreft dieselmotoren.

De Oostenrijkse bedrijven worden ondersteund door belangrijke clusters, nl. 'ACstyria' nabij Graz (namelijk in Grambach). Deze cluster was in 1995 de eerste Oostenrijkse autocluster en heeft op dit ogenblik 300 partnerbedrijven met 70.000 medewerkers die een omzet van meer dan € 17 miljard genereren. Daarnaast is er ook de cluster 'Automobil-Cluster AC Oberösterreich' in Linz met ruim 270 Oostenrijkse partnerbedrijven. Vroeger was er nog een derde cluster, nl. 'Automotive Cluster Vienna Region'. Ondertussen is die cluster omgevormd tot een unit van 'Wirtschaftsagentur Wien', het agentschap dat investeringen aantrekt voor de hoofdstedelijke regio Wenen.

De automotive cluster ACstyria vervult vier kerntaken t.o.v. haar leden: transfer van informatie en van kennis, netwerking, internationalisatie van de activiteiten, en opleiding en training.

De leden van de cluster zijn actief in 3 belangrijke segmenten:

  • automotive
  • aerospace
  • rail systems

Een belangrijk lid van ACstyria is de toeleverancier AVL List, de grootste private en onafhankelijke ontwikkelaar ter wereld van verbrandingsmotoren en aandrijfsystemen. Belangrijke leden van de Cluster Oberösterreich zijn BMW Motoren GmbH, MAN Steyr AG, Voestalpine Stahl GmbH en Rosenbauer International AG.

De Oostenrijkse automobielindustrie wordt, zoals in de andere West-Europese landen, geconfronteerd met de verschuiving van de auto-industrie richting Zuidoost-Europa, waar vooral de door de crisis veel gevraagde, kleinere modellen worden gebouwd. De clusters doen er alles aan om hun partnerbedrijven bij deze ontwikkeling te begeleiden, met als uiteindelijk doel, een maximum aantal arbeidsplaatsen in Oostenrijk te vrijwaren. Innovatie door samenwerking zal hierbij een belangrijke rol spelen.

Meer weten

Chemische industrie (incl. kunststoffen)

In de Oostenrijkse chemische industrie zijn een 250-tal bedrijven actief, die samen werk bieden aan ruim 47.300 personen (in 2019). Na de machinebouw en de elektronica is dit de 3de belangrijkste industriële sector in Oostenrijk.

Belangrijke nichesegmenten/productgroepen binnen de industrie zijn:

  • de productie van basis- of industriële chemicaliën;
  • de kunststofverwerkende en kunststofindustrie;
  • kunstmest & (grondstoffen voor) bestrijdingsmiddelen;
  • farmaceutische producten (geneesmiddelen en cosmetica);
  • kleurstofpigmenten, lakken en verven.

De kunststofverwerkende branche is met 36% de grootste branche binnen de chemische industrie, gevolgd door de farmaceutische industrie met 15% en de chemische productie met 13% (cijfers van 2019). Er worden technische kunststoffen geproduceerd voor toepassingen binnen de verpakkings-, textiel-, automobiel- en elektro-industrie. De economische crisis van 2009 had ook gevolgen voor de chemische sector. De uitvoer, vooral naar de West-Europese landen, kende een daling. Daarna verbeterde de situatie en groeide de uitvoer opnieuw in de periode 2010-2014. Vanaf 2016 steeg de uitvoer van de chemische sector opnieuw.

De invoer van chemicaliën volgde een gelijkaardige ontwikkeling. De kunststofindustrie is sterk geconcentreerd in de bondslanden Oberösterreich en Niederösterreich. Vooral in Oberösterreich is men zeer actief om de krachten te bundelen binnen het kader van ‘Kunststoff-Cluster Oberösterreich’ (www.kunststoff-cluster.at). Deze bestaat uit ca. 400 partnerondernemingen. Een groot deel van de bij de cluster aangesloten bedrijven (ca. 80%) is een kmo. De omzet voor de chemische industrie in Oostenrijk bedraagt ca. 14 miljard euro.

Meer weten

Biotechnologie (life sciences)

Volgens Austrian Biotech Industry speelt de Oostenrijkse biotechnologiesector een relatief belangrijke rol in Europa, vooral m.b.t. kankeronderzoek. Gemeten naar de OESO-definities, telt Oostenrijk 127 ondernemingen (waarvan 78 in Wenen) die in biotechnologie actief zijn (omzet: € 312,6 miljoen, 1.830 medewerkers). Van de totale omzet in de biotech sector wordt € 209 miljoen (= 67% van de biotech omzet) gegenereerd in de gezondheidssector (rode biotech - farmaceutische substantia, diagnostica en nieuwe therapieën) en wordt € 34,4 miljoen (= 11% van de biotech omzet) gegenereerd in de industriële biotechnologie (enzymen e.d.), bron: LISA, www.lifescienceaustria.at .

In ruimere zin (d.w.z. in bedrijven die ofwel gedeeltelijk ofwel volledig volgens biotechnologische methodes werken) waren in Oostenrijk in deze sector in totaal ca. 55.480 personen in 917 ondernemingen werkzaam (cijfers van 2017). Het aantal bedrijven nam gedurende de laatste 2 jaar toe met 25%. De 'life sciences industry' genereerde in 2017 een omzet ter waarde van 22,4 miljard euro, d.w.z. 5,8% van het bnp (bron: Life Science Report Austria 2018). Men onderscheidt 2 subsectoren, nl. biotechnologie en farmaceutica enerzijds en medische technologie anderzijds. Het aantal bedrijven in de medische technologie is iets hoger (487 bedrijven) dan het aantal bedrijven in de sector biotechnologie en farmaceutica (363 bedrijven). 

De werkgelegenheid in de Oostenrijkse biotechnologiesector zal zich naar verwachting de komende jaren verder gunstig ontwikkelen: de ambitie is een groei van meerdere 100 arbeidsplaatsen per jaar. In 2016 bedroeg de gemiddelde onderzoekquota in de 28 EU-landen 2,03% van het bnp. Oostenrijk haalde al in 2018 een quota van 3,2%, waarmee het Europa’s beoogde onderzoekquota van 3% in 2020, toen al overschreed en daarmee op de tweede plaats belandde. Belangrijke centra zijn Wenen, Innsbruck en Graz (witte biotechnologie), maar ook Tulln (groene biotechnologie) en Krems zijn opkomende centra. Het zwaartepunt van de biotechnologie ligt echter vooral in Wenen, dat zich heeft ontwikkeld tot een bekende biotechnologie cluster, ook internationaal gezien. Wenen behoort ondertussen immers tot de top-15 van de 150 officiële EU-regio’s wat het aantal biotechnologie patenten betreft. Het Weense ‘VBC’ is uitgegroeid tot de vestigingsplaats voor onderzoekers in biotechnologie: ca. 1.800 wetenschappers uit meer dan 40 landen verrichten hier grootschalig onderzoek op 90.000 m² kantoor- en onderzoekoppervlakte.

Het kantoor FIT Wenen publiceerde in 2019 een update van de marktstudie "Life Sciences in Oostenrijk".

Meer weten

Campus Vienna Biocenter 1
1030 Wenen
office@viennabiocenter.org | www.viennabiocenter.org

LISA – Life Science Austria
Austria Wirtschaftsservice
Technologie und Innovation
Walcherstraße 11A, 1020 Wien
www.lifescienceaustria.at

Austrian Biotech Industry ABI
Wiedner Hauptstraße 63, 1045 Wenen
office@fcio.at | www.biotechindustry.at

Zie ook: www.oegmbt.at Österreichische Gesellschaft für Biotechnologie

Industrie 4.0, incl. Artificiële Intelligentie (AI) en Internet of Things (IoT)

In Duitstalige landen (Duitsland, Oostenrijk) is “Industrie 4.0” een veel gebruikte term die teruggaat naar de hightech strategie (in 2016) van de Duitse Regering om de industrie aan te passen aan het moderne digitale tijdperk, t.t.z. om de industriële productieprocessen te digitaliseren. Na de gekende eerste industriële revolutie met de mechanisatie dankzij de stoommachine, volgde de tweede industriële revolutie met de massaproductie dankzij elektriciteit die op haar beurt gevolgd werd door de derde industriële revolutie met de automatisatie dankzij de computer, op dit ogenblik zitten we in het vierde stadium, waar nog steeds sprake is van automatisatie, maar waarbij ditmaal het (snelle) internet een cruciale rol speelt en waarbij vooral de connectiviteit, de big data, en de uitwisseling en verwerking van die big data erg belangrijk zijn.

De vierde industriële revolutie is gestoeld op 4 pijlers:

  1. interconnectie vnl. van toestellen en machines via internet;
  2. beschikbaarheid van grote hoeveelheid aan informatie (big data);
  3. verwerking van big data dankzij algoritmes (artificiële intelligentie);
  4. zodat dit alles kan leiden tot autonome beslissingen.

Industrie 4.0 of de vierde industriële revolutie gaat, in essentie, nog altijd over industriële productie (smart factory), maar de problematiek is ook veel ruimer aangezien het minstens evenzeer gaat over de aanwending van nieuwe processen, met de bijhorende implicaties voor veiligheid (cybersecurity) en voor de eindgebruiker. Internet of Things (IoT) en artificiële intelligentie (AI) zijn dus inherent nauw verbonden met Industrie 4.0 en een snel en vooral ook mobiel internet (cfr. uitrol van 5G-netwerken) zijn cruciaal voor de volledige implementatie van die vierde industriële revolutie.

Industrie 4.0 krijgt veel aandacht en is van belang in Oostenrijk omwille van twee factoren. Vooreerst maakt Oostenrijk een zeker inhaalmanoeuvre t.o.v. Duitsland: terwijl de Duitse Bondsregering al begin 2016 uitpakte met haar strategie ‘Zukunftsprojekt Industrie 4.0’, sijpelde het belang ervan in Oostenrijk pas ten volle door in 2017. Ten tweede is Industrie 4.0 van cruciaal belang voor de toekomst van enkele belangrijke industriesectoren in Oostenrijk. De automobielindustrie, waaraan het FIT-kantoor in Wenen een markstudie wijdde in 2017, is een schoolvoorbeeld: de auto van de toekomst is ongetwijfeld een die in min of meer grote mate autonoom (dus zonder bestuurder) zal kunnen rijden, wat alleen mogelijk is dankzij de inzet van talrijke sensoren, de snelle verwerking van big data aan de hand van complexe algoritmes en de onderlinge communicatie van autonoom rijdende wagens over een snelle internetverbinding. Kortom, enkel mogelijk bij een volledige implementatie van Industrie 4.0.

De vierde industriële revolutie is in Oostenrijk in volle beweging en deze toekomstgerichte sector zal op termijn allicht kansen creëren voor Vlaamse bedrijven. 

Meer weten i.v.m. Industrie 4.0 in Oostenrijk?

Kennis- en onderzoekscentra Silicon Alps Cluster (silicon-austria-labs.com) in Graz; Lakeside Labs (https://www.lakeside-labs.com) in Klagenfurt waar de universiteit onderzoek doet naar network embedded systems, met focus op drones (https://nes.aau.at); Salzburg Research Center (https://www.salzburgresearch.at) is een pionier in Oostenrijk met onderzoek naar Industrie 4.0 (https://i40transform.salzburgresearch.at). 

Meer info vindt men ook op volgende interessante websites:

De beurs ‘Smart Automation Austria’ wordt jaarlijks georganiseerd door Reed Exhibitions alternatief in Wenen en in Linz (editie 2021): https://www.smart-linz.at 

Distributie bouwmaterialen (retail)

Met ca. 1,7 m² retailhandeloppervlakte per inwoner beschikt Oostenrijk over een grote concentratie aan detailhandelszaken en bekleedt het op dit vlak in Europa de eerste plaats ofschoon de tendens duidelijk negatief is. Voor de eerste keer in de geschiedenis kende de verkoopoppervlakte in 2013 een daling, meer bepaald van 0,8% tegenover 2012, in de jaren 2015/2016 daalde de oppervlakte met 2,5% (!), een ontwikkeling die nog zal voortduren in de komende jaren (voor 2020 wordt een oppervlakte van 1,5 m² per inwoner verwacht). In 2017 bedroeg de verkoopsoppervlakte (retail) in Oostenrijk nog 13,7 miljoen m². De onlinehandel is grotendeels verantwoordelijk voor deze veranderingen. In 2019 bereikten de Oostenrijkse online shops slechts 36% van de totale omzet in de onlinehandel (4 miljard euro). Het zijn de grote internationale spelers zoals AMAZON en ZALANDO en de Oostenrijkse handelaar UNIVERSAL die de top drie plaatsen van online handelaars in Oostenrijk innemen. 

De Oostenrijkse retailmarkt wordt gedomineerd door buitenlandse winkelketens, vooral uit Duitsland.

Oostenrijk telt ongeveer 520 Baumärkte (cijfer van 2016, bron: https://de.statista.com/statistik/daten/studie/327976/umfrage/anzahl-der-baumaerkte-in-oesterreich/) met een totale verkoopoppervlakte van ong. 1,5 miljoen m². Een Oostenrijkse bouwmarkt heeft een gemiddelde grootte van 5.600 m². Dit betekent dat Oostenrijk de sterkste concentratie aan bouwmarkten heeft per inwoner in Europa. Maar het betekent ook dat de ketens sterk met elkaar concurreren om overeind te kunnen blijven. Zo heeft de Duitse keten 'Praktiker' zich in 2006 zelfs teruggetrokken uit Oostenrijk.

Doordat de omzet in de afdeling bouw sinds meerdere jaren stagneert en de meeste groei kan worden gerealiseerd met de tuincentra, neemt het belang van de tuincentra binnen de bouwmarkten toe: ze vertegenwoordigen soms tot 1/3 van de omzet van een standplaats. 

De Oostenrijkse keten BAUMAX was naar omzet de absolute marktleider. Maar het bedrijf heeft zich sterk richting Centraal- en Oost-Europa ontwikkeld, wat voor gevolg heeft dat een groot deel van de omzet buiten Oostenrijk werd gerealiseerd. BAUMAX ondervond grote problemen met de omzet in Centraal- en Oost-Europa en werkte aan een saneringsconcept. Uiteindelijk was BAUMAX verplicht om 49 van haar 65 Oostenrijkse BAUMAX-filialen te verkopen aan de Duitse OBI-keten, dat naar omzet duidelijk de nummer 1 in Oostenrijk wordt. Niet alleen in Oostenrijk zullen BAUMAX-filialen worden omgedoopt tot OBI-markten, maar ook in Slovenië (2), in Tsjechië (5) en in Slovakije (14).

De omzet van de bouwmarkten in Oostenrijk bedroeg € 2,56 miljard in 2018.

De volgende bouwmarktketens zijn de belangrijkste spelers in Oostenrijk (na de verkoop van BAUMAX):

  1. OBI - 30% martaandeel 
  2. RAIFFEISEN WARE AUSTRIA (LAGERHAUS) - 23,9% marktaandeel
  3. HORNBACH - 17% marktaandeel 
  4. BAUHAUS - 14,9% marktaandeel 
  5. HAGEBAU/ÖBAU - 10,9% marktaandeel
Meer weten

Marktstudie: De Oostenrijkse retailmarkt - update 2017

Distributie voeding (incl. biovoeding) & dranken (retail)

De Oostenrijkse levensmiddelenhandel (supermarkten) vertegenwoordigde in 2018 een omzet van ca. 21,1 miljard euro (een stijging van 1,6% t.o.v. 2017). Ongeveer 92% van de markt is in handen van 4 marktaanbieders, nl. REWE, SPAR, Lidl  en Hofer (met een sterke Duitse inslag). De Oostenrijkse levensmiddelendetailhandel is hiermee wellicht één van de meest geconcentreerde in Europa. 

Absolute marktleider is REWE met 34,2% marktaandeel in 2018, gevolgd door SPAR met 32% marktaandeel en door Hofer (meer dan 500 filialen). Bron: CASH Das Handelsmagazin.

REWE en SPAR zijn uiteraard concurrenten, maar zijn in zekere zin ook bondgenoten wanneer het gaat om de strijd aan te gaan tegen de hard discount, nl. tegen Hofer en Lidl die in 2018, naar schatting, een aandeel van 26,1% van de totale omzet in de levensmiddelenhandel hadden.

Zielpunkt (232 filialen) werd volledig door Pfeiffer-groep overgenomen (per 01.03.2014). Eind 2015 ging Zielpunkt uiteindelijk failliet. De meeste standplaatsen werden overgenomen door andere spelers in de Oostenrijkse levensmiddelenhandel. SPAR nam 27 markten over, REWE 25 (waarvan 4 drogisterijwinkels BIPA) en 21 filialen werden BILLA- of Penny-filialen, Hofer nam 11 markten over. De biosupermarktketen denn's nam 7 filialen over, Lidl 10 filialen en de Turkse keten ETSAN nam 8 filialen over. Verder namen de drogisterijketens BIPA (REWE) 4 filialen over en dm (Duitsland) 7 filialen. De sterke concentratie in de Oostenrijkse levensmiddelenmarkt zet zich daarmee door. Het is evenmin verwonderlijk dat een groot aandeel van de voedingswaren van Oostenrijkse origine is.

Tot slot is er meer aandacht voor biovoeding. Een doorsnee Oostenrijks gezin spendeerde in 2018, 150 euro aan bioproducten (in 2011 was dit nog 93 euro). In 2018 was 9% van alle  producten in de Oostenrijkse levensmiddelenhandel bioproducten. De meest gekochte bioproducten zijn eieren, groenten en fruit en melk.

De omzet van bioproducten in Oostenrijk bedroeg in 2019 meer dan 2 mijlard euro (t.o.v. 1,64 miljard in 2016), 78% ervan in de levensmiddelenretail (bron: https://de.statista.com).

Bijna 90% van de bevolking koopt af en toe bioproducten. Niemand durft te voorspellen hoe sterk het marktaandeel van bioproducten nog zal toenemen. Wel staat vast dat Oostenrijk door internationale ketens als een testmarkt wordt beschouwd: men houdt scherp in het oog hoe ver de marktpenetratie met biolevensmiddelen kan gaan. Opmerkelijk is het bestaan van biowinkels en biosupermarkten. De belangrijkste speler in dit segment is de Duitse keten dennree Naturkost (33 filialen in Oostenrijk, na de overname van 7 Zielpunkt-filialen, zie hierboven). De grote expansie van dergelijke gespecialiseerde ketens lijkt echter tot stilstand gekomen te zijn. Ze moeten immers opboksen tegen de traditionele levensmiddelenhandel die zijn bio-assortiment voortdurend uitbreidt en die veelal op betere locaties gevestigd is. Ook heeft de traditionele levensmiddelenhandel eigen biohuismerken ontwikkeld: bij REWE is dit bv. “Ja!Natürlich”, bij SPAR "Natur pur" en bij Hofer is dit “Zurück zum Ursprung”.

Specifieke vraag of probleem?

Flanders Investment & Trade heeft een wereldwijd netwerk van experten dat uw bedrijf ter plaatse helpt.

Ontdek wat FIT voor u kan doen in Oostenrijk