U bent hier

CORONAVIRUS - De toestand in Indonesië

1. Algemene toestand

In Indonesië werden tot op heden al meer dan 225.000 positieve gevallen met het Coronavirus geïdentificeerd. Hiervan zijn er in Jakarta zelf meer dan 55.000 positieve gevallen te noteren. Er vielen (officieel) bijna 9.000 doden.

Het aantal testen die dagelijks worden uitgevoerd behoren nog altijd tot het laagste aantal in vergelijking met de rest van de wereld. Gemiddeld worden er per dag tussen de 15% en 25% positieve testen genoteerd en wordt gemiddeld 0,6% van de bevolking per dag getest. Er leven ongeveer 270 miljoen mensen in Indonesië.

Bovendien leidt het hoge aantal COVID-19 infecties in de hele archipel er niet toe dat het aantal testen worden opgedreven: de meeste mensen zijn weigerachtig om getest te worden, uit vrees om uitgesloten te worden en ontslagen te worden.
Er is dus een duidelijke onder rapportering, zowel wat betreft het aantal besmette gevallen als wat betreft het aantal overlijdens. Sommige rapporten extrapoleren het aantal besmette gevallen over het miljoen en een veelvoud van het officiële dodental.

Sedert het einde van de ramadan op 25 mei werden de PSBB-maatregelen (social distancing) iets versoepeld. Helaas is het aantal positieve gevallen sedert begin juni opnieuw beginnen stijgen, omdat vele mensen veronderstellen dat de toestand terug “normaal” is. Ook tussenliggende feestdagen en de nationale feestdag van Indonesië op 17 augustus leidden ertoe dat het dagelijkse gemiddelde besmettingscijfer sterk de hoogte is ingegaan.  Veel clusters worden getraceerd in kantoorgebouwen. We tellen nu dagelijks minstens tussen de 3.000 en 4.000 besmette gevallen. Ziekenhuizen melden minimale bezetting van meer dan 80% voor covid-19 gevallen.

Enkele begraafplaatsen in Jakarta melden dat zij tegen midden-oktober geen bijkomende ruimte meer zullen hebben om mensen te begraven. 

De president wil zo snel mogelijk de economie terug op gang brengen, ondanks de tegenkanting van medische specialisten.

Op 15 september werden er door de gouverneur van Jakarta opnieuw strengere maatregelen ingevoerd:

  • Scholen, toeristische attracties, recreatiedomeinen, sportfaciliteiten worden gesloten en huwelijken, seminaries en conferenties zijn niet langer toegelaten.
  • Een maximale bezetting van 50% van de werkplaatsen is toegelaten in 11 sectoren, waaronder de gezondheidssector, voeding, energie, communicatie en logistiek. De andere sectoren zijn verplicht om thuiswerk door te voeren. 
  • Restaurants en cafés mogen enkel take-out diensten aanbieden.
  • Iedereen die positief test en milde of geen symptomen vertoont is verplicht in een door de overheid aangeduide instelling in quarantaine te verblijven.
  • Binnenlandse vluchten worden met mondjesmaat toegestaan. Afhankelijk van je bestemming en de regelgeving die door de lokale gouverneurs wordt opgelegd, moet je aan een aantal verschillende voorwaarden voldoen alvorens je mag vliegen (PCR-test, sneltest, gezondheidsattest,…).
  • De toegang tot het land voor buitenlanders is nog steeds verboden.

2. Voorzorgsmaatregelen

Indonesië is een archipel, waardoor de getroffen maatregelen verschillend zijn per regio:

  • de verhoging van de capaciteit in lokale hospitalen om te testen en in isolatie te plaatsen
  • de minimalisering van de impact op de economie
  • de scholen werden op 16 maart gesloten in Jakarta en blijven nog steeds gesloten.
  • alle bezienswaardigheden, publieke plaatsen (musea, theaters,…) zijn sedert 15 september opnieuw gesloten
  • openbaar vervoer blijft verzekerd, doch de capaciteit is verminderd tot maximaal 50%.

Buitenlandse bedrijven en ambassades:

  • de meeste multinationals blijven maximaal thuiswerken
  • veel ambassades verzekeren minimale permanentie of telewerk en kunnen slechts, na afspraak, tot in de lobby betreden worden.
  • geplande meetings van overheid, ambassades, seminaries, netwerkevents en vergaderingen zijn tot op heden afgeschaft/uitgesteld of gaan door via virtuele ontmoetingen.
  • Sommige overheidsdiensten werken tijdelijk volledig van thuis ingevolge besmettingen van hun personeel.

3. Economie

a. Economische impact

De economie van Indonesië noteerde in het tweede kwartaal van 2020 de sterkste daling sinds de Aziatische financiële crisis van 1998. Het begin van de COVID-19 pandemie leidde ertoe dat grote delen van het land werden afgesloten en er talloze bedrijfssluitingen volgden die miljoenen werknemers in de werkloosheid joeg.

Het BBP kromp met 5,32 %, het laagste niveau sinds het eerste kwartaal van 1999 (bron: Statistics Indonesia – BPS). De regering verwachtte een maximale daling met 4,3%.

De pandemie heeft een zeer negatief effect op de gezondheidszorg en de sociale en economische omstandigheden die huishoudens en bedrijven een verpletterende slag heeft toegebracht.

De sterke daling van het BBP weerspiegelt de impact van de wijdverbreide verstoring van de economie, vanaf het ogenblik dat de regering opdracht gaf tot grootschalige sociale beperkingen (PSBB), om de verspreiding van het virus te beperken. Hierdoor waren bedrijven en fabrieken gedwongen te sluiten en moesten consumenten een groot deel van april en mei thuisblijven.

De beperkende maatregelen om het virus in bedwang te houden hebben  zowat alle economische activiteiten getroffen. Volgens gegevens van het National Development Planning Agency (Bappenas) zijn dit jaar al liefst 3,7 miljoen mensen hun baan kwijtgeraakt. Het totale aantal werklozen zal tegen het einde van het jaar ongeveer 10 miljoen bedragen.

Het besluit van de regering om de inperkingsmaatregelen begin juni gedeeltelijk op te heffen, heeft de economische activiteit geleidelijk aan weer tot leven gewekt, maar jammer genoeg nog niet tot het niveau van vóór de pandemie. De gezinsuitgaven, die meer dan 50 procent van het bbp uitmaken, daalden met 5,51 % - veel lager dan de groei met 5,18 % in dezelfde periode vorig jaar – omwille van o.a. een bijna totale ineenstorting van de uitgaven voor restaurantmaaltijden, recreatieve diensten en transport. De uitgaven voor gezondheidszorg en onderwijs groeiden echter met 2,02 %. De investeringen daalden ondertussen met 8,61 %, ver verwijderd van de groei van 4,55 % die in dezelfde periode vorig jaar werd opgetekend, en dit omdat bedrijven hun investeringen in voertuigen en andere producten sterk verminderden.

De export en de import daalden ook met respectievelijk 11,66 % en 16,96 % als gevolg van de vertraging van de wereldwijde economische activiteit door de pandemie. De export van niet-olie en niet-gas gerelateerde producten, evenals de aankomsten van buitenlandse toeristen, zijn in het tweede kwartaal sterk gedaald. Ondertussen zijn de overheidsuitgaven in het tweede kwartaal met 6,9 % gedaald, lager dan de groei van 8,23 % in dezelfde periode vorig jaar, doordat de uitgaven voor zakenreizen en geannuleerde evenementen daalden.

De regering heeft Rp 695,2 biljoen (40,3 miljard Euro) toegewezen om de economie te stimuleren en de pandemische respons van het land te versterken, maar de veel te langzame uitbetaling als gevolg van bureaucratie en de toename van COVID-19-gevallen zou het economisch herstel kunnen belemmeren. De regering verwacht dit jaar in het beste geval een groei voor het hele jaar van hoogstens 1 % of een daling met 0,4 %, afhankelijk van de ernst van de pandemie en hoe lang het duurt voordat het land hersteld is.

De OESO (rapport 10 juni 2020) verwacht dat de Indonesische economie dit jaar met 2,8% zal krimpen. Indien de overheid er niet in slaagt om een tweede besmettingsgolf te vermijden zou de economie nog verder inkrimpen tot 3,9%. Dit gevaar bestaat wel degelijk, vermits de overheid vanaf juli het economisch herstel stimuleerde door de beschermingsmaatregelen te versoepelen, na twee maanden van quasi-lockdown.

Een gevolg hiervan is dat we het aantal bevestigde COVID-19 gevallen hebben zien stijgen tot bijna 130.000 in enkele maanden tijd.

"Het grootste risico is dat de pandemie in de tweede helft van het jaar opnieuw opduikt, met de bijbehorende herinvoering van inperkingsmaatregelen", aldus het rapport, erop wijzend dat de inkrimping van de economie de eerste is sinds de financiële crisis van 1997.

President Joko "Jokowi" Widodo heeft onlangs gewaarschuwd voor de mogelijkheid van een tweede golf van COVID-19-infecties, aangezien het aantal nieuwe gevallen de afgelopen dagen bleef toenemen na het wegvallen van grootschalige sociale beperkingen (PSBB) in verschillende regio's.

Ondertussen zal Indonesië met een aantal gevaren worden geconfronteerd bij het streven naar een heropleving van de economie, waaronder toenemende risicoaversie, vlucht naar kwaliteit en plotselinge kapitaalomkeringen, aldus de OESO. "Als het herstel van de arbeidsmarkt zwakker en langzamer is dan verwacht, kan een hogere werkloosheid de binnenlandse vraag drukken en het herstel vertragen", aldus het rapport, eraan toevoegend dat het toerisme door de ernst van de schok langer dan verwacht zou kunnen lijden.

Aangezien de schulden van de particuliere sector de afgelopen jaren snel zijn gestegen, vooral in vreemde valuta, zijn niet-financiële ondernemingen en banken sterk blootgesteld aan verslechtering van de financiële marktomstandigheden", stelt het rapport ook. Ondertussen heeft Bank Indonesia (BI) dit jaar haar referentierente al twee keer verlaagd naar 4,5 procent. BI heeft in het eerste kwartaal van 2020 ook voor Rp 166 biljoen aan staatsobligaties op de secundaire markt gekocht om de rupiah te stabiliseren en nog eens Rp 26,1 biljoen om de behoeften aan begrotingsfinanciering te ondersteunen, waardoor het bezit van obligaties door de centrale bank tot 445,4 Rp wordt verhoogd. "De acties van de monetaire en financiële autoriteiten hebben de activaprijzen op peil gehouden, de valuta gestabiliseerd en bijgedragen tot de succesvolle plaatsing van de eerste wereldwijde obligatie-uitgifte", aldus de OESO. "De valutareserves fluctueerden echter en de verslechtering van het beleggerssentiment ten aanzien van opkomende markten blijft negatief."

Ondanks de sombere vooruitzichten voor dit jaar, verwacht de OESO dat het Indonesische BBP volgend jaar met 2,6 % á 5,2% zal groeien. Ondertussen voorspelt de OESO dat de wereldwijde economische activiteit in 2020 met 6 procent zal dalen of zelfs met 7,6 % zal dalen als een tweede golf van infecties toeslaat, wat de diepste recessie sinds de jaren dertig zou zijn.

Kredietbeoordelaar Fitch ratings behoudt haar rating voor Indonesië op “BBB, met stabiele vooruitzichten”. Fitch noemde de gunstige groeivooruitzichten op middellange termijn en de lage overheidsschuld in verhouding tot de behoefte aan externe financiering als redenen op de rating te behouden.  De lage staatsinkomsten blijven wel een probleem. Zij verwachten dat de economie dit jaar met 2% zal krimpen ingevolge de COVID-pandemie. Voor 2021 voorspelt Fitch een groei met 6,6% en voor 2022 een groei met 5,5%, ondersteund door de hernieuwde ontwikkeling van openbare infrastructuur.

Werkloosheid:

De regering heeft midden-april prepaidkaarten ingevoerd ter waarde van 20 biljoen Rp (1,4 Miljard US$) om de 5,6 miljoen mensen te helpen wiens baan of wiens kmo’s getroffen werden door de pandemie. De regering schat dat er tussen de 3 miljoen en 5,2 miljoen mensen hun baan kunnen verliezen ingevolge de economische problemen door deze pandemie. Degene die getroffen zijn betreffen meestal jonge geschoolde mensen: het werkloosheidscijfer bedraagt 16,3 % voor mensen jonger dan 25 jaar, een stijging met ruim 1% ten opzichte van een jaar eerder.

Kort overzicht per sector:

Toerisme:

Populaire vakantiebestemmingen in Indonesië worstelen met de annuleringen van honderdduizenden toeristen.

De COVID-19-pandemie heeft dit jaar tot dusver ongeveer Rp 85 biljoen (5 miljard Euro) van de inkomsten uit toerisme in Indonesië weggevaagd, waardoor de sector de regering oproept om meer stimuli te reserveren voor deze sector.

Volgens de Indonesian Hotel and Restaurant Association (PHRI) heeft de hotel- en restaurantindustrie bijna Rp 70 biljoen (4 miljard Euro) aan inkomsten verloren omdat vakantiereizen volledig tot stilstand zijn gekomen, terwijl luchtvaart- en touroperators Rp 15 biljoen (865 miljoen Euro) aan inkomsten hebben verloren.

Meer dan 95 % van de werknemers in de toeristische sector zit zonder inkomen.

Ruim 2.000 hotels en 8.000 restaurants werden vanaf het begin van de uitbraak (begin maart) gesloten. Het aantal buitenlandse bezoekers aan Indonesië daalde in mei met 86,9 % jaar-op-jaar tot 163.646 bezoekers (Statistics Indonesia - BPS). Van januari tot mei registreerde Indonesië slechts 2,9 miljoen buitenlandse bezoekers, een daling met 53,56 % ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar.

Toerisme is een van de sectoren die het zwaarst zijn getroffen door de uitbraak van het coronavirus, aangezien landen over de hele wereld reisbeperkingen hebben opgelegd, terwijl Indonesië zelf een gedeeltelijke lockdown heeft ingevoerd om de verspreiding van het virus te beteugelen, waardoor toeristische bestemmingen sinds maart leeg zijn.

Vanaf begin augustus wordt binnenlands toerisme aangemoedigd. Op 31 juli mocht Bali opnieuw 4.000 bezoekers noteren. Bali hoopt vanaf 11 September buitenlandse toeristen te ontvangen.

Het ministerie van Toerisme en Creatieve Economie denkt na over de mogelijkheid om reisbellen te creëren met buurlanden om het herstel van de door pandemie getroffen toeristenindustrie te versnellen (bv. land A of regio B met Bali,…). In een eerste fase wordt gedacht aan landen zoals China, Zuid Korea, Japan en Australië.

Voedings- en drankensector:

PT Moka Teknologi Indonesië, een homegrown startup die digitale kassadiensten aanbiedt aan meer dan 30.000 handelaars in Indonesië en actief is in 17 steden, moest vaststellen dat in 13 ervan een aanzienlijke daling van de dagelijkse inkomsten werd genoteerd. Surabaya in Oost-Java en Bali noteerden de grootste daling: Surabaya telde een daling met 26%, Bali 18%. Een andere regio die zwaar getroffen is Groot-Jakarta.

Als gevolg daarvan hebben grote restaurantketens die in totaal duizenden werknemers in dienst hebben ervoor gekozen om te sluiten. Onder hen o.a. de Ismaya Group, die meer dan 20 restaurantmerken met meer dan 60 verkooppunten in het land telt, en de Boga Group, die meer dan 150 restaurants telt en meer dan 5.000 mensen in dienst heeft.

Detailhandel:

De index voor de kleinhandel daalde in mei met 20,6%, de grootste daling sedert 2008, vooral ingevolge de dalende aankopen van kledij, culturele en recreatieve uitgaven. In juni noteerden we een daling met 17,1% op jaarbasis, wat een lichtere verbetering t.o.v. mei betekent, toen de economie begon te herstellen van de drie maanden gedeeltelijke beperkingen om de verspreiding van het coronavirus in te perken (bron: Bank Indonesia).  De verbetering van de verkoop was vooral te wijten aan het prille herstel van de verkoop van voertuigbrandstoffen, voeding en drank, tabak en informatiediensten. Verwacht wordt dat deze cijfers nog zullen verbeteren in de komende maanden. Voor juli wordt uitgegaan van een daling met slechts 12,3%.

Logistiek:

Logistieke bedrijven tellen een daling met meer dan 50% in hun activiteiten sedert het begin van maart (ALI – Indonesian Logistics Association). Volumes zijn gedaald met 60 tot 70%. B2C en C2C kenden een stijging, maar onvoldoende om de daling in het B2B segment te compenseren.

b. Handelsbelemmeringen

De belangrijke belemmering van de invoer van zuivelproducten die op 1 augustus 2019 was begonnen is opgeheven. De invoertoestemming aan de lokale invoerders wordt sedert enkele weken opnieuw zonder probleem afgeleverd.

Alcoholproducten kunnen nog steeds niet ingevoerd worden.

Botst u buiten de EU op handelsbelemmeringen of andere problemen op het vlak van markttoegang? Laat het ons weten via handelsbelemmering@fitagency.be. Wij analyseren uw aangifte en maken die via de geijkte kanalen over aan de bevoegde instanties.

c. Relancemaatregelen

Op binnenlands vlak worden taksen en belastingen zowel op bedrijven als op individuen verlaagd om de moeilijke economische toestand te overbruggen.

d. Economische vooruitzichten

Er wordt gevreesd dat de uitbraak van de Corona-pandemie de economie zwaar zal treffen. De overheid kwam erg laat in actie om de besmettingen onder controle te brengen, waardoor Indonesië het land is waar de besmette gevallen nu het snelst aangroeien. Verwacht wordt dat in een optimistisch scenario de economie dit jaar een nulgroei laat optekenen, met een vooruitzicht van de groei rond de 5,45% voor de jaren 2021-2022.

De privé-consumptie zal een zwakke groei vertonen omwille van het aarzelend ingrijpen door de overheid.

Investeringen zullen sterk dalen omwille van de vertraagde handel, maar de goedkope leningen samen met economische hervormingen en fiscale stimuli kunnen bijdragen tot een spoediger herstel.

Verwacht wordt dat de Indonesische import en export de volgende twee jaar zal dalen. Een daling van de prijzen en de plotse stilstand in de toeristische sector zijn hieraan niet vreemd.

Meer informatie over de economische vooruitzichten vindt u ook in de marktstudie van de Wereldbank: 'Indonesia Economic Prospects: The long road to recovery

e. Opportuniteiten op korte termijn

Focus ligt op voedingsproducten (zeker gezien de afgelopen “silent ban” op zuivelproducten.

f. Opportuniteiten op lange termijn

  • Infrastructuur

4. Reizen naar Indonesië

(let op: dit kan ieder moment aangepast worden door de lokale overheid, daarom is het belangrijk om de Indonesische ambassade voor vertrek te raadplegen).

In principe zijn tot op heden geen buitenlanders toegelaten om het land binnen te komen. Er wordt enkel een uitzondering gemaakt voor (zie wet nr. 11/2020 – Minister of Law and Human Rights Regulation):

  • Houders van een beperkte verblijfsvergunning (ITAS) en een permanente verblijfsvergunning (ITAP)
  • Houders van diplomatiek visum (Visa Diplomatik) en dienstvisum (Visa Dinas)
  • Houders van een diplomatieke verblijfsvergunning (Izin Tinggal Diplomatik) en een verblijfsvergunning (Izin Tinggal Dinas)
  • Hulp- en ondersteunend personeel om medische, voedsel- en humanitaire redenen
  • Transportpersoneel (vliegtuigbemanningen)
  • Werken aan nationaal strategisch project

Elke persoon die uit het buitenland komt, moet de toepasselijke voorwaarden naleven en opvolgen:

  • Iedereen die uit het buitenland aankomt, moet bij aankomst een PCR-test ondergaan (tenzij die persoon een brief met een PCR-testresultaat kan voorleggen uit het land van vertrek)
  • tijdens de wachtperiode van de PCR-testresultaten moet elke persoon quarantaine ondergaan op een speciale quarantainevestiging die door de overheid wordt aangeboden; of gebruik maken van quarantaineaccommodatie (hotel / accommodatie) die een certificering van COVID-19 quarantaineaccommodatie heeft ontvangen van het ministerie van Volksgezondheid.

Download en activeer Lindungi Peduli-applicatie op uw mobiele apparaat:

5. Nuttige links

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden.

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier Coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

15 september 2020