U bent hier

VS trekt zich terug uit ‘nucleair akkoord’ met Iran - wat nu?

De Amerikaanse president Donald Trump trekt de stekker uit het nucleaire akkoord met Iran en kondigt ‘het hoogste niveau van economische sancties’ aan. Daarmee geeft hij het akkoord niet de doodsteek, maar de gevolgen zijn in elk geval groot.

Wat is het nucleaire akkoord ook alweer?

Het nucleaire akkoord, officieel het ‘Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA)’, werd gesloten tussen Iran en de zogenaamde P5+1 (de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk,  Rusland, China en Duitsland). Het akkoord is officieel van kracht sinds 16 januari 2016.

Door dit akkoord werden heel wat internationale economische sancties tegen Iran opgeheven. In ruil daarvoor schortte het land zijn nucleaire ambities op en ging het akkoord met een streng inspectieregime door het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie.

Impact van het JCPOA

Dankzij het JCPOA kon Iran opnieuw aansluiting vinden bij het internationale economische verkeer. Iran kon opnieuw olie en gas uitvoeren, buitenlandse investeringen aantrekken en het land kreeg opnieuw toegang tot zijn buitenlandse rekeningen.

Heel wat Europese bedrijven vonden snel opnieuw de weg naar Iran. Ook voor de Vlaamse export naar Iran betekende het JCPOA een belangrijke stimulans. In 2017 bedroeg de Vlaamse jaaruitvoer naar Iran € 548,56 miljoen. Dat was 22,2% hoger dan in 2016. In de ranglijst van exportmarkten voor Vlaanderen leverde dat uitvoerbedrag Iran de 50ste plaats op, met een aandeel van 0,17% in de totale Vlaamse jaaruitvoer.

Ondanks het JCPOA blijft zakendoen met Iran wel de nodige obstakels met zich meebrengen. Het betalingsverkeer van en naar Iran blijft tot op vandaag moeilijk. Wijdverspreide corruptie en een aanzienlijke inmenging van overheidswege in de economie zorgen voor een uitdagend en weinig transparant zakenklimaat. Ook de kredietwaardigheid van Iraanse bedrijven valt moeilijk in te schatten.

Ook onder het JCPOA bleven de VS vasthouden aan verregaande sancties tegen Iran, waaronder strenge financiële sancties. Ook bedrijven die niet in strijd met de Europese en de Amerikaanse sancties handelen, en zakelijke belangen hebben in de VS, konden dus problemen ondervinden als zij ook zaken deden met partijen in Iran.

Waarom trekt de VS zich terug?

Al tijdens zijn verkiezingscampagne toonde de Amerikaanse president Donald Trump zich een felle tegenstander van het akkoord met Iran, dat hij de “worst deal ever made” noemde.

De belangrijkste grieven daarbij zijn:

  • het ballistische rakettenprogramma van Iran valt buiten de scope van het akkoord;

  • de beperkingen waaraan Iran zich moet houden, vervallen na een looptijd van amper 10 jaar (de 'sunset'-clausules). Daarna zou Iran zijn nucleaire programma kunnen hervatten.

  • Iran’s rol in het Midden-Oosten, in het bijzonder de conflicten in Syrië en Jemen, wordt door de VS gepercipieerd als destabiliserend en niet in overeenstemming met Amerika’s belangen in de regio.

President Trump dringt er al enige tijd op aan bij de Europese partners en het Amerikaanse Congres om de deal te verbeteren (“fix the deal”) en Iran tot nieuwe toegevingen te dwingen.

Gevolgen terugtrekking VS

Zonder in detail te treden, kondigde president Trump op 8 mei ‘het hoogste niveau van economische sancties’ aan tegen Iran en tegen ‘elk land dat Iran helpt bij zijn streven naar kernwapens’. Op dit moment is de reikwijdte van de Amerikaanse sancties nog niet duidelijk, maar de formulering doet vermoeden dat de sancties ook zullen slaan op Europese bedrijven die handel drijven met Iran en belangen hebben in de VS. De sancties zullen pas inwerking treden na een overgangsperiode van 90 of 180 dagen.

Zowel Iran als de EU geven aan te willen vasthouden aan het JCPOA.

9 mei 2018