U bent hier

CORONAVIRUS - De toestand in Zwitserland

1. Algemene toestand

Per begin september 2021 werden in Zwitserland in totaal ca. 802.000 personen positief getest op COVID-19 en zijn in totaal ca. 10.500 mensen overleden (bevestigd door laboratorium). In Zwitserland komen er per 9/09/2021 over de afgelopen 14 dagen opnieuw 410 nieuwe besmettingen per 100.000 inwoners bij. Net als in buurlanden Duitsland en Oostenrijk, kijkt Zwitserland sinds zomer 2021 meer naar het aantal hospitalisaties (per 9/09/2021 zat men aan 8 hospitalisaties per 100.000 in de afgelopen 14 dagen) en houdt men vooral het aantal opnames in ic-afdelingen scherp in het oog. In tegenstelling tot landen als België en Duitsland, beschikt Zwitserland immers niet over zoveel ic-bedden: slechts 950 tot 1.000 ic-bedden, waarvan slechts 800-850 uitgerust zijn met beademeningstoestellen. In hoge nood kunnen daar een extra 400-450 provisorische ‘ad interim’ ic-bedden worden aan toegevoegd, maar dat blijft theoretisch want de ziekenhuizen hebben dikwijls onvoldoende ic-getraind personeel.

Begin september 2021 waren ca. 40% van alle ic-bedden bezet door coronapatiënten, wat ertoe leidde dat sommige ziekenhuizen (bv. Genève, Lausanne en Zürich) operaties moesten uitstellen. Dit zette de Bundesrat op 8/09/2021 aan tot een uitbreiding van het coronacertificaat naar de meeste binnenruimtes van bars & restaurants over vrije tijdsruimtes (bioscoop, fitness, musea etc.) tot publieke samenkomsten (exposities, beurzen), en dit vanaf maandag 13 september 2021.
Een handig overzicht van waar het coronacertificaat verplicht is vanaf 13/09/2021, vindt u hier: www.bag.admin.ch/bag/de/home/krankheiten/ausbrueche-epidemien-pandemien/aktuelle-ausbrueche-epidemien/novel-cov/massnahmen-des-bundes.html.

De toename van besmettingen en hospitalisaties is voor een groot deel te wijten aan mensen die terugkeren uit verlof, vooral dan uit Zuidoost-Europa (o.a. Albanië, Kosovo, Noord-Macedonië). Derhalve heeft de Bundesrat beslist om vanaf 20/09/2021 het inreizen in Zwitserland meer en strenger te controleren. Het coronacertificaat zal een cruciale rol spelen om in te reizen of terug te keren naar Zwitserland: wie geen coronacertificaat kan voorleggen, zal opnieuw voor 10 dagen in quarantaine moeten, wat slechts kan ingekort worden op de zevende dag, na een negatieve PCR-test. Derhalve checkt men best deze website: www.bag.admin.ch/bag/de/home/krankheiten/ausbrueche-epidemien-pandemien/aktuelle-ausbrueche-epidemien/novel-cov/empfehlungen-fuer-reisende/quarantaene-einreisende.html.

Voor meer details verwijzen we naar: Bundesamt für Gesundheit BAG News
Hoe de coronasituatie evolueert in Zwitserland, kan u opvolgen op de nieuwe website: www.covid19.admin.ch/en/overview.

2. Voorzorgsmaatregelen

Reizen naar Zwitserland

Het Zwitserse Ministerie van Gezondheid (BAG) voerde al op 6/07/2020 een plicht tot quarantaine in voor inreizenden uit landen met een hoog risico. België werd in maart terug op de lijst van ‘risicolanden’ gezet: personen die uit België inreizen moeten vanaf 22/03/2021 verplicht 10 dagen in quarantaine bij aankomst in Zwitserland, zelfs met negatieve PCR-test (die verplicht is) en moeten zich aanmelden bij de lokale autoriteiten op kantonniveau. Maar bij de versoepelingen die werden beslist op 26/05/2021, wordt een uitzondering gemaakt voor Belgen die inreizen per 31/05/2021 en die kunnen bewijzen dat ze volledig ingeënt zijn met een vaccin erkend door EMA of Zwitserland: zij moeten niet meer verplicht in quarantaine en hoeven geen negatieve PCR-test meer voor te leggen. 
Meer info over het inreizen vindt u hier: https://www.bag.admin.ch/bag/de/home/das-bag/aktuell/medienmitteilungen.msg-id-84127.html.

De maatregelen in Zwitserland worden zowel op federaal als kantonnaal niveau genomen.

Maatregelen op federaal niveau:

Begin juni 2020 werden de maatregelen die genomen werden om de eerste coronagolf in te dammen langzamerhand versoepeld en het gewone leven kwam terug op gang. Op 22 juni 2020 werd de ‘buitengewone situatie’, die was uitgeroepen door de Bundesrat (Federale Regering), opgeheven en werd de beslissingsmacht om de coronamaatregelen uit te vaardigen overgeheveld van de Bundesrat naar het Parlement. De meeste coronamaatregelen werden versoepeld, enkel het verbod op grote bijeenkomsten (meer dan 1.000 personen) bleef van kracht. Die maatregel werd pas opgeheven per 1 oktober 2020. Toch bleef men waakzaam en bleef men maatregelen nemen om de verspreiding van corona tegen te gaan. De kantons bouwden ‘contact tracing’ uit, wat werd aangevuld door de ‘SwissCovid App’ die op 25 juni 2020 werd gelanceerd. Per 6 juli 2020 is iedereen die het openbaar vervoer in Zwitserland gebruikt verplicht om een mondmasker te dragen, iets wat nog nooit eerder was gebeurd. Nog belangrijker was een lijst van ‘risicolanden’ die ook op 6 juli 2020 werd ingevoerd en nog steeds geldt: reizigers uit de risicolanden op de lijst moeten bij aankomst in Zwitserland: 1) zich binnen 2 dagen aanmelden bij de kantonnale autoriteiten; wie verzaakte aan de meldingsplicht riskeerde hoge boetes, tot max. CHF 10.000; en 2) verplicht 10 dagen in quarantaine. Belangrijk om weten: het voorleggen van een negatieve coronatest (PCR-test) ontslaat reizigers uit risicolanden niet van quarantaineplicht. Een uitzondering geldt enkel voor transitpassagiers: reizigers die zich minder dan 24 uur ophouden in een van de risicolanden moeten bij aankomst in Zwitserland niet in quarantaine. De lijst van 'risicolanden' is opgesteld door het Zwitserse Gezondheidsministerie (BAG) en wordt regelmatig herzien. Meer up-to-date info over de lijst van risicolanden vindt u hier.

Na de zomer van 2020, kwam de Bundesrat op 11 september 2020 samen om haar coronastrategie te evalueren en nam daarbij twee belangrijke beslissingen. Vooreerst besliste de Bundesrat dat vanaf dan niet uitsluitend een volledig land, maar ook bepaalde deelregio's (of steden) van een bepaald land op de risicolijst terecht kunnen komen. Dat besluit werd genomen met - vooral - Frankrijk in het achterhoofd. Op de tweede plaats besliste de Bundesrat ook dat de buitenlandse grensregio's die grenzen aan Zwitserland, in principe, niet in aanmerking komen om op de risicolijst te komen, m.a.w. niet in aanmerking komen voor een quarantaineplicht. Dat tweede besluit werd genomen vooral om de nauwe banden (cultureel, sociaal maar uiteraard vooral economisch!) tussen de buitenlandse grensregio's en Zwitserland (Ticino, Basel, Genève) niet in gevaar te brengen omdat ze sterk afhangen van grensarbeiders uit resp. Duitsland, Frankrijk en Italië.

Vanaf 1 oktober 2020 werden bijeenkomsten met meer dan 1.000 personen opnieuw toegelaten, zij het onder strenge voorwaarden: 1) voor elk evenement moet er een veiligheidsconcept zijn; 2) voor elk evenement geldt, als algemene regel, dat enkel zitplaatsen zijn toegestaan; 3) het finale groene licht moet komen van het kanton dat de lokale situatie beter kan inschatten i.f.v. a) de lokale epidemiologische situatie en b) de lokale capaciteit van contact tracing.

Op 18 oktober 2020 besloot de Bundesrat (t.t.z. de federale regering) om de coronamaatregelen te verstrengen voor heel Zwitserland vanaf 19 oktober 2020:

De plicht om een mondmasker te dragen werd uitgebreid van het openbaar vervoer naar alle openbare ruimtes, inclusief treinstations, luchthavens en haltes voor bus, tram en treinen (perrons). Spontane samenkomsten van meer dan 15 personen in het openbaar werden verboden (met uitzondering van betogingen die vooraf werden aangevraagd) en in cafés en clubs konden consumpties enkel nog aan zitplaatsen genuttigd worden en tot slot werd aangeraden aan de bedrijven om zoveel mogelijk opnieuw over te schakelen op thuiswerk.

Vanaf donderdag 29 oktober 2020 golden de volgende verstrengde coronamaatregelen:

  • de plicht om een mondmasker te dragen wordt uitgebreid naar openlucht op plaatsen waar het druk is (bv. in buurt van restaurants, in winkelstraten);
  • grote openbare bijeenkomsten, die waren toegelaten sinds 1 oktober 2020, werden opnieuw verboden of werden beperkt tot max. 50 personen;
  • cultuur- en sportevents met meer dan 15 personen werden verboden;
  • privésamenkomsten werden beperkt tot max. 10 personen;
  • bars en restaurants moesten verplicht sluiten van 23u tot 6u en bovendien konden max. 4 personen aan een tafel plaatsnemen; danszalen en disco's gingen helemaal dicht;
  • op hogescholen werd overgeschakeld op afstandsonderwijs vanaf 2 november 2020.

Tot slot, is het goed om nog eens te onderstrepen dat de grote meerderheid van economische maatregelen om de economische ravage, veroorzaakt door de hele coronacrisis, te verzachten, worden genomen op het federale niveau. Daartoe behoort de maatregel, beslist op 27 maart 2020, om snel kredieten voor kmo’s vrij te maken via hun eigen bank. Voor dit programma werd CHF 20 miljard vrijgemaakt en de Zwitserse Confederatie staat garant voor deze kredieten. De maatregel wordt ondersteund door de Zwitserse Nationale Bank (SNB), dat bijkomende maatregelen nam: zo blijft de interestvoet van -0,75% ongewijzigd, maar de BNS komt tussen in de wisselmarkten. De banken worden vrijgesteld van negatieve interesten. De BNS zorgde al sinds begin 2020 voor regelmatige tussenkomst omdat de CHF overgewaardeerd werd. De federale regering stelde een maatregelenpakket van CHF 45 miljard ter beschikking met als doel de tewerkstelling en loonzekerheid veilig te stellen en de zelfstandigen op te vangen.

Vanaf zaterdag 12 december 2020 golden de volgende verstrengde maatregelen, zoals beslist door de Bundesrat op 11 december 2020:

  • bars, restaurants, handelszaken en sportcentra moesten sluiten om 19u; ze mochten wel openblijven (tot 19u) op zon- & feestdagen;
  • de Bundesrat liet de kantons toe om, per uitzondering, het sluitingsuur voor bars en restaurants te verlaten naar 23u, op voorwaarde dat werd beantwoord aan enkele criteria (R-waarde kleiner dan 1; per 7 dagen de toename van het aantal besmettingen lager is dan het Zwitserse gemiddelde; het kanton voldoende hospitaalbedden heeft en erin slaagt om effectief aan contact tracing te doen). Deze uitzondering was er vooral om tegemoet te komen aan de Franssprekende kantons die de laatste 3 weken strenge maatregelen namen en de besmettingen konden terugdringen. Er werd ook een uitzondering gemaakt voor Kerst- en oudejaarsavond;
  • bibliotheken, musea, handelszaken en sportcentra moesten sluiten op zon- en feestdagen;
  • bijeenkomsten in het openbaar werden verboden;
  • bijeenkomsten in de privésfeer bleven beperkt tot max. 10 personen, uit max. 2 gezinnen;
  • sportactiviteiten in groep konden enkel met max. 5 personen.
  • De verstrengde maatregelen werden van kracht vanaf zaterdag 12 december 2020 (middernacht) tot 22 januari 2021 en golden voor heel Zwitserland.

De Bundesrat besliste op 18 december 2020 volgende verstrengingen die van kracht werden vanaf 22 december 2020 en golden tot tot 22 januari 2021:

  • Alle restaurants moesten verplicht sluiten; maar mochten nog open blijven voor onlinebestellingen en take-away;
  • Alle vrijetijdscentra, zowel cultureel (o.a. bioscopen en musea) als sportief (sportcentra), moesten sluiten;
  • Handelszaken en winkels bleven voorlopig wel open;
  • Oproep om zoveel mogelijk thuis te blijven (aanbeveling) en sociale contacten te reduceren;

De Bundesrat maakte op 18 december 2020 niet alleen de bovenvermelde verstrengingen bekend, maar ook verschillende bijkomende economische begeleidingsmaatregelen. Zo werd de periode om een aanvraag in te dienen voor financiele compensatie wegens Kurzarbeit (technische werkloosheid) verlengd tot einde maart 2021.

Link naar de website van het Federaal Ministerie van Volksgezondheid (BAG) met een overzicht van de verstrengingen beslist door de Bundesrat op 11 december 2020: https://www.bag.admin.ch/bag/de/home/krankheiten/ausbrueche-epidemien-pandemien/aktuelle-ausbrueche-epidemien/novel-cov/massnahmen-des-bundes.html

Op woensdag 13/01/2021 besliste de Bundesrat de volgende strengere coronamaatregelen, die erop neerkwam dat Zwitserland opnieuw in sem-lockdown ging vanaf maandag 18 januari 2021:

  • sluiting van restaurants en vrijetijdscentra (genomen midden december 2020) werd verlengd met 5 weken, tot einde februari 2021;
  • vanaf ma 18/01/2021 moesten ook de handelszaken die niet-essentiële zaken verkopen, dicht. Mochten wel openblijven: winkels die voedingsmiddelen verkopen alsook zaken die belangrijke diensten aanbieden (apotheken, banken, de post, opticiens, telecomwinkels, maar ook kappers);
  • vanaf ma 18/01/2021 werd ook telewerken van thuis uit (home office) verplicht, waar mogelijk. In bedrijven waar home office niet mogelijk is, moet iedereen een mondmasker dragen;
  • vanaf ma 18/01/2021 werden privé-samenkomsten beperkt tot max. 5 personen (i.p.v. 10 pers.)

Op woensdag 24/02/2021 besliste de Bundesrat haar voorzichtige corona-aanpak verder te zetten, zij het met toch enkele versoepelingen die van kracht werden per 1 maart 2021:

  • Handelszaken en winkels mochten terug open vanaf 1 maart 2021, mits de gebruikelijke beschermingsmaatregelen toe te passen (maskenplicht en beperkt aantal mensen toegelaten in de winkels zelf);
  • Samenkomsten buiten (in open lucht) in de privésfeer: opnieuw max. 15 personen;
  • Sport- en vrijetijdscentra in open lucht mochten terug open vanaf 1 maart 2021;
  • Mochten eveneens opnieuw open: botanische tuinen, dierentuinen (enkel buitenruimtes) en musea.

Echter, in het algemeen besloot de Bundesrat om haar voorzichtige corona-aanpak verder te zetten tot minstens 22 maart 2021. Cafés en restaurants bleven dicht, de restaurants mochten hun terrassen buiten, iets waar sommige kantons op hadden aangedrongen, nog niet openen. Tot slot, bleef ook thiswerk voor wie kan, verplicht tot min. 22 maart 2021. Tegen dan werd bekeken of, afhankelijk van de cijfers, kon worden versoepeld per 22 maart 2021 dan wel of het wachten was tot 1 april 2021.

Op 19 maart 2021 besloot de Bundesrat om haar voorzichtige koers verder te zetten tot na Pasen en ze deed slechts een kleine toegeving: vanaf 22/03 mochten binnenshuis max. 10 personen (i.p.v. 5 vroeger) samenkomen (met het oog op Pasen). Thuiswerken bleef verder verplicht. De volgende Bundesrat-zitting m.b.t. de coronaproblematiek was gepland op 14 april 2021, wat betekende dat versoepelingen vóór die datum normaliter uitgesloten waren. De Bundesrat besloot op 14 april 2021 om over te gaan tot voorzichtige versoepelingen; de meest in het oog springende maatregelen was dat restaurants vanaf 19 april 2021 opnieuw gasten mochten ontvangen buiten, op hun terrassen, zij het met enkele beperkingen (vier personen per tafel, maskenplicht wanneer niet werd geconsumeerd). Ook culturele events met publiek werden opnieuw mogelijk vanaf 19/04/ 2021, beperkt tot 50 (binnen) of 100 (buiten) personen.

De Bundesrat maakte op 26 mei 2021 haar meest recente versoepelingen, die ingaan op 31 mei 2021, bekend:

  • Restaurants mogen gasten ontvangen nu ook binnen, nog steeds beperkt tot max. 4 personen per tafel. Echter, enkele andere beperkingen vallen weg vanaf 30 mei 2021: maskers hoeven niet meer permanent worden gedragen aan tafel, maar enkel als men naar binnen gaat (naar bv. WC) en buiten mogen 6 personen per tafel;
  • Personen die inreizen in Zwitserland en die komen uit ‘risicolanden’ (vanuit Zwitsers perspectief) moeten geen negatieve PCR-test meer voorleggen en moeten niet meer in quarantaine als ze kunnen bewijzen dat ze volledig zijn ingeënt met een vaccin erkend door EMA of Zwitserland; die vrijstelling geldt niet voor personen die komen uit een land met een speciale virusvariant (zoals Brazilië of India). Deze versoepeling is belangrijk voor Belgen die inreizen in Zwitserland, want België staat nog steeds op de lijst van ‘risicolanden’, sinds 22 maart 2021.
  • Aantal personen die zich privé treffen wordt opgetrokken naar 30 (binnen) en 50 (buiten);
  • Aantal personen die events bijwonen wordt ook opgetrokken tot 100 (binnen) en 300 (buiten).
  • Amateursporten en Hoger Onderwijs (hogescholen): ook hier verschillende versoepelingen.
  • De Bundesrat presenteerde ook een stappen-plan voor ‘grote events’, voor details zie BAG-site. 

Meer info vindt u op deze link: https://www.bag.admin.ch/bag/de/home/das-bag/aktuell/medienmitteilungen.msg-id-83697.html

De Bundesrat besliste op 23 juni 2021 over een volgende ronde van versoepelingen, die ingaan op zaterdag 26 juni 2021:

  • Mondmaskers zijn niet meer verplicht buiten, ook niet op terrassen van restaurants. Mondmaskers blijven wel nog verplicht in binnenruimtes (incl. restaurants en winkels) en op het openbare vervoer, inclusief op de perrons van het openbare vervoer (trein of tram).
  • Events: geen beperkingen meer als de bezoekers en de gasten een coronacertificaat kunnen voorleggen; als dat niet het geval is, dan blijven een aantal beperkingen (max. aantal personen) gelden.
  • Disco’s, (nacht)clubs en danslokalen gaan open en kunnen weer bezoekers/gasten ontvangen, maar enkel mits coronacertificaat.
  • Coronacertificaat verplicht voor: disco’s, clubs en danslokalen - op vrijwillige basis voor: events (incl. kultuur-, sport- en vrije tijd-events) 
  • Grotere events: geen beperkingen met coronacertificaat; zonder coronacertificaat blijven wel beperkingen van kracht, met onderscheid al naar gelang het gaat over staan- of zitplaatsen.
  • Privéontmoetingen: beperkingen blijven, nl. max. 50 personen buiten en max. 30 personen binnen.
  • Last but not least, de plicht tot home-office wordt afgeschaft en wordt herleid tot ‘aanbeveling’.

De Bundesrat besliste op 8/09/2021 dat vanaf maandag 13 september 2021 een coronacertificaat verplicht is voor de meeste binnenruimtes:

  • (hotel)bars/restaurants (coronacertificaat niet verplicht voor consummaties buiten, op terras);
  • Vrije tijdsruimtes of culturele centra zoals bibliotheken, bioscoop, musea, theater, fitness, sporthallen, zwembaden etc.
  • Privé of publieke bijeenkomsten binnen (concerten, sportmanifestaties, exposities/beurzen maar ook huwelijken, ...).
  • Publieke bijeenkomsten buiten wanneer er meer dan 1.000 personen verwacht worden (o.a. grote concerten).

Een handig overzicht van de plaatsen waar een coronacertificaat verplicht is vanaf 13/09/2021 vindt u hier: https://www.bag.admin.ch/bag/de/home/krankheiten/ausbrueche-epidemien-pandemien/aktuelle-ausbrueche-epidemien/novel-cov/massnahmen-des-bundes.html

De Bundesrat besliste bijkomend op 17/09/2021 om de regels voor het inreizen in Zwitserland te verstrengen. Wie vanaf 20/09/2021 inreist in Zwitserland, zal een coronacertificaat (of bewijs van genezing) moeten kunnen voorleggen. Wie dat niet kan voorleggen, kan vanaf dan het land enkel betreden met een negatieve PCR-test. Bovendien zal hij of zij een tweede PCR-test moeten laten afnemen tussen de 4de en 7de dag na inreizen en het resultaat van die tweede PCR-test ook moeten overmaken aan de locale overheden van het kanton waar men verblijft.

Maatregelen op kantonnaal niveau:

De Zwitserse federale regering legt het wettelijk kader op waaraan iedereen zich dient te houden. Voor de implementatie ervan zijn de 26 kantons bevoegd. In bepaalde gevallen kunnen en mogen zij strengere maatregelen en beperking opleggen. Intussen transfereerde de federale regering CHF 4 miljard (afkomstig van de winst gerealiseerd door de Zwitserse Nationale Bank in 2019) naar de kantons om de bijkomende onkosten te dekken.

Door de opheffing van de tijdelijke extra bevoegdheden die de federale regering zich toekende, krijgen de kantons juridisch opnieuw meer speelruimte. Daardoor kunnen ze indien nodig beslissen over eigen beperkingen, bv. het verplicht dragen van een mondmasker. 

Omwille van enkele plaatselijke opstoten van het virus legden meerdere kantons bijkomende maatregelen op. De bijkomende maatregelen kwamen er na scherpe kritiek van Alain Berset, de federale minister van Volksgezondheid, op de Duitssprekende kantons dat ze te weinig proactief reageerden om de immer stijgende coronagevallen in het Duitssprekende deel van Zwitserland.

Voor een overzicht van nuttige contacten op federaal en kantonnaal vlak, zie bijgevoegde link: www.ch.ch/de/coronavirus/#informationen-und-kontakte-in-den-kantonen

Reisadviezen FOD Buitenlandse Zaken: https://diplomatie.belgium.be/nl

3. Exitstrategie

“Zo vlug als mogelijk, maar zo langzaam als nodig”, een uitspraak van de Zwitserse minister van Binnenlandse Zaken, bevoegd voor de Gezondheid Alain Berset, gold langere tijd als het motto dat gevolgd werd om een exit strategie te lanceren. De plichtsbewuste opvolging door de bevolking van de opgelegde voorzorgsmaatregelen en hun verantwoordelijkheidsbesef, reflecteerden zich wel degelijk in de cijfers, waardoor de curve steeds meer kon afvlakken. Daardoor kon de federale regering sneller dan verwacht nieuwe maatregelen nemen. Medische experten stellen zich nu echter de vraag of de versoepelingen niet te snel doorgevoerd worden. Zo zijn bepaalde maatregelen die voorheen aangekondigd werden, nog niet volledig omgezet. Het 'contact tracing systeem' op basis van een app is operationeel sedert 25 juni. Voor de opvolging hiervan zijn de kantons bevoegd. 

4. Economie

a. Economische impact

Algemeen kan gesteld worden dat de economische performantie van Zwitserland met een kwart gedaald is. In de periode van midden maart tot eind april viel de productie met 25% terug tot 75% van het normale niveau.

  1. De kosten van de crisis worden op CHF 500 miljoen per dag geschat en op CHF 15 miljard per maand
  2. Terwijl deze voor de crisis nog +0,3% bedroeg zakte de inflatie naar -0,3%.
  3. Voor wat het bbp betreft, bedraagt dit volgens het Staatssecretariaat voor de Economie (SECO) -6,7%.
  4. Impact op de private consumptie: het gemiddeld Zwitsers inkomen is volgens Credit Suisse met CHF 1.000 gedaald, wat zich reflecteert in een strakker uitgavenpatroon: 20% minder uitgaven, wat neerkomt op een daling van CHF 12 miljard.

Op de arbeidsmarkt is de werkloosheid sterk gestegen, en dat ondanks de toelagen voor verkorte werktijden. 34% van de Zwitserse werknemers (1,4 miljoen personen) heeft zgn. ‘Kurzarbeit’ (technische werkloosheid) aangevraagd. 17% van de bedrijven vreest als gevolg van de crisis personeel te moeten ontslaan.

Op jaarbasis zou de gemiddelde werkloosheid stijgen tot 3,3%, wat neerkomt op de sterkste terugval van de economische activiteit sedert de oliecrisis van 1975.

b. Handelsbelemmeringen

Normaalgezien zou de invoer van goederen in Zwitserland niet getroffen mogen zijn. Wij raden u aan om deze deeplink van de Zwitserse federale douaneadministratie (EZV) te consulteren waar de maatregelen om het goederenverkeer zo efficiënt mogelijk te laten verlopen, opgelijst staan.

Daarin wordt onder meer uitgelegd hoe men bij de grensovergang een persoonlijk contact met de douane kan beperken.

Op de invoer van medisch materiaal in het kader van de coronapandemie zijn er geen douanekosten te betalen wanneer ze bestemd zijn voor de federale overheid of voor kantonnale diensten. Dit geldt ook wanneer ze geleverd worden aan een importeur van medisch materiaal. Er dient wel BTW betaald te worden.

Botst u buiten de EU op handelsbelemmeringen of andere problemen op het vlak van markttoegang? Laat het ons weten via handelsbelemmering@fitagency.be. Wij analyseren uw aangifte en maken die over aan de bevoegde instanties.

c. Relancemaatregelen

Om het evenwicht te bewaren tussen de bescherming van de volksgezondheid en het beperken van de economische schade door de oplegging van deze voorzorgsmaatregelen is de federale regering intussen begonnen met de versoepeling daarvan.

De Zwitserse regering kondigde een maatregelenpakket aan van CHF 42 miljard met als doel de tewerkstelling te behouden, loonzekerheid te behartigen en zelfstandigen op te vangen.

  • Zo wordt aan ondernemingen overbruggingskredieten tot CHF 500.000 bij de huisbank met 100% waarborg gedekt door de federale overheid. Bij hogere kredietbedragen tot CHF 20 miljoen is deze garantie tot 85% begrensd. Deze procedure verloopt uiterst efficiënt en snel (op 1 dag goedgekeurd), niet-bureaucratisch en ongecompliceerd (via een A4-formulier).
  • Schadevergoeding wegens technische werkloosheid (‘Kurzarbeit’): is een sterk instrument, dat van 3 naar 6 maand verlengd werd, de vergoeding komt neer op 80% van de uren die een werknemer niet presteerde.
  • Ondersteuning van de luchtvaart (Swiss en Edelweiss) met CHF 1,9 miljard. Er is geen deelname door de overheid gepland, wel bescherming van de aandelen.
  • De Zwitserse Nationale Bank komt voortdurend tussen op de valutamarkt om de Zwitserse frank te verzwakken. De faillissementsprocedures worden voorlopig geschorst.
  • Nieuwe maatregelen ter ondersteuning van werknemers met tijdelijke arbeidscontracten of in dienst van uitzendbureaus, leerlingen/stagiairs.
  • Maatregelen waarbij bepaalde regels in de arbeidswetgeving worden opgeschort, bijvoorbeeld omtrent overuren.
  • Ondernemingen uit de cultuur-, sport- en toerismesector worden ondersteund door subsidies, renteloze leningen, schadevergoedingen door geannuleerde evenementen.
  • Arbeidsrechtelijke maatregelen voor ziekenhuizen en klinieken.
  • Op 22 april werden na maatregelen voor kmo’s en zelfstandigen gelijkaardige maatregelen voor de innoverende startups, de biotech- en blockchainsector aangekondigd. Deze konden tot dan toe nog geen aanspraak maken op de noodmaatregelen. Aangezien zij Zwitserland een positief imago bezorgen op het vlak van creativiteit, innovatie en competitiviteit, krijgen ze vanaf 30 april toegang tot kredieten op basis van de gangbare wetgeving. 35% van het risico van de kredieten zal door de kantons of investeerders gedragen worden en 65% door de federale staat. De kantons kunnen zelf beslissen om de steun voor de kmo’s al dan niet naar de start-ups uit te breiden. Voor dit programma kan CHF 154 miljoen uitgetrokken worden. Het Staatssecretariaat voor Economie (SECO) werkt de praktische modaliteiten uit.

Voor de zelfstandige beroepen worden schadevergoedingen toegekend voor het inkomensverlies uit een zelfstandig beroep omwille van de verplichte sluiting of het niet kunnen werken ten gevolge van de opvang van kinderen of van een quarantaine (op doktersvoorschrift). Onmiddellijke hulp aan kunstenaars en medewerkers uit de cultuursector evenals schadevergoedingen voor cultuurorganisaties, zowel van leken als van beroepskunstenaars, ten gevolge van verplichte afzeggingen.

d. Economische vooruitzichten

Experten binnen de federale regering voorspellen voor 2020 een recessie. Uitgaande van een stabilisering van de epidemie in de tweede jaarhelft, zal de conjunctuur zich langzaamaan herstellen. Het Staatssekretariaat für Wirtschaft (SECO - www.seco.admin.ch) gaat ervan uit dat het bbp dit jaar met 6,2% zal krimpen, terwijl het bij het begin van de coronacrisis nog -1,5% voorspelde. Voor 2021 voorspelt het expertenteam van de SECO een economische groei van 4,9%. De inflatie zou volgens SECO dit jaar op -1% uitkomen en in 2021 0,5% bedragen. De onzekerheid bij deze prognoses is voor het ogenblik echter nog buitengewoon hoog. De ZKB (Zürcher Kantonalbank) voorspelt -0,7% voor 2020 en 0,5% voor 2021 terwijl het KOF (Konjunkturforschungsstelle der ETH Zürich (mei 2020) 0,6% voor 2020 en voor 2021 0,1% berekent.

Met een bbp-daling van 6,2% en een stijging van de gemiddelde werkloosheid op jaarbasis tot 3,3%, daalt de economische activiteit het sterkst sinds 45 jaar.

Vanaf einde mei, begin juni zouden 50% van de technisch werklozen (de zgn. “Kurzarbeitende”) weer aan de slag kunnen gaan. Dit zal een positieve uitwerking hebben op de leveranciers, en daarmee de logistieke keten weer op gang brengen.

Door de geleidelijke verbetering van de situatie bij handelspartners zoals Duitsland en Oostenrijk, gaat Zwitserland ervan uit dat de economische kosten van de crisis zullen afnemen. In plaats van de hoger genoemde kost van 15 miljard CHF per maand, zou deze vanaf juni zakken naar “slechts” CHF 5 à 7,5 miljard, oftewel naar CHF 170 à 250 miljoen per dag.

e. Opportuniteiten op korte termijn

De Zwitserse minister van Binnenlandse Zaken Alain Berset vermoedt dat de coronacrisis op korte termijn nog volop zal woeden.  Volgens het Staatssecretariaat voor Economie SECO zijn er nu 757.000 werknemers op werktijdverkorting of gedeeltelijke werkloosheid gezet, wat neerkomt op 15% van alle werknemers. Er wordt een recessie verwacht en een werkloosheidsgraad van 3,3% met een daling van het bbp tot -6,2%. De onzekerheid weegt op de bevolking, waardoor dure aankopen uitgesteld worden en noodreserves worden aangelegd en/of opgebruikt. Daardoor zal de detailhandel het nog gedurende een hele tijd moeilijk hebben. 

Hierdoor is de onlineverkoop spectaculair toegenomen. De Zwitserse Post kan de aflevering van pakketten niet meer opvolgen. Het personeel draait er volop overuren. De directie van de post probeert met andere bedrijven oplossingen te vinden om de infrastructuur van de post in stand te kunnen houden, terwijl de bedrijven die online verkopen hun publiciteit alleen maar opdrijven. Digitec, het grootste Zwitserse online-elektronicaplatform, kon daardoor 200 nieuwe werknemers aanwerven.

Vele ondernemingen zien zich gedwongen om digitale technologie te installeren om tenminste op deze wijze nog actief te blijven. De medewerkers moeten leren met videoconference om te gaan en met Skype of Teams werken. Naar de toekomst kan dit voor de werkgever een goede zaak zijn: met meer home office kunnen de kantoren kleiner en goedkoper worden en de installatiekosten gereduceerd worden.

Daarnaast is er een duidelijke tendens vast te stellen waarbij veel Zwitserse bedrijven zich momenteel beperken tot contacten met hun bestaande leveranciers en zo op zijn minst de lopende contracten na te leven en zo goed als mogelijk veilig te stellen.

De uitbaters van restaurants, bars en clubs werden zeer zwaar getroffen. Ondanks het wegvallen van de inkomsten moeten de huur en andere bedrijfskosten verder betaald worden. De verleende goedkope kredieten gaan niet hoger dan 10% van de jaarlijkse omzet, wat volgens de beroepsfederatie Gastrosuisse voor de meeste bedrijven neerkomt op een druppel op een hete plaat. De sector vreest voor de onmiddellijke toekomst dan ook voor faillissementen en afdankingen. Sedert de heropening op 11 mei, blijkt uit een enquête van de beroepsfederatie Gastrosuisse dat de restaurants slechts 40% van hun vroegere omzet konden realiseren.

De toekomst ziet er somber uit voor de concert- en sportevenementen waar de afzeggingen zich blijven opstapelen. De vraag wie daarvoor moet opkomen is nog niet uitgeklaard.

In de gezondheidssector zal het coronavirus naast de behandeling van de pandemie ook een grote invloed hebben op de nog lopende debatten over de dreigende sluiting van ziekenhuizen en de kostenplanning in de gezondheidssector. Ook de betaling van het verplegend personeel, die voor velen te laag is, zal men moeten herzien. Een belangrijke punt wordt de inenting tegen het coronavirus. Enkele vrezen, andere hopen dat deze verplicht zal worden voor iedereen.

Samenvatting: in de komende tijd is iedereen nog te veel bezig met het oplossen van zijn eigen dagelijkse concrete problemen en de verwerking van de situatie. Op korte termijn zijn er voor buitenlandse firma's, met uitzondering van producenten van specifiek medisch materiaal, in Zwitserland waarschijnlijk weinig mogelijkheden om zaken te doen of prospectie te plannen.

f. Opportuniteiten op lange termijn

De Zwitserse economie is een zeer open en liberale economie, waardoor deze sterk afhankelijk is van het buitenland. Dat maakt haar tegelijkertijd ook kwetsbaar, zeker in tijden van economische recessie of rampen, zoals de coronacrisis. De Zwitserse autoriteiten doen er daarom alles aan om hun economie te behoeden voor de negatieve gevolgen van deze crisis en ze zo goed als mogelijk te stabiliseren. Als belangrijkste handelspartner haalt Zwitserland in de eerste plaats de banden aan met de Europese Unie. Deze worden verder verdiept en de contacten verlopen uitstekend. De Zwitserse minister van Buitenlandse Zaken Ignazio Cassis ging zelfs zo ver door te stellen dat deze samenwerking een centrale rol gespeeld heeft in het Zwitserse crisismanagement. Van beide zijden hoopt men dat deze samenwerking positieve gevolgen zal hebben op de lange termijn voor het Institutioneel Akkoord (IFA) tussen Zwitserland en de Europese Unie.  

Over de gevolgen voor het Zwitserse bbp worden cijfers geprojecteerd maar aangezien het einde van de crisis en haar gevolgen nog niet in zicht zijn, bestaat daar nog geen duidelijkheid over. Cijfers van CHF 25 tot 30 miljard of zelfs CHF 40 tot 50 miljard aan verlies voor de federale schatkist worden in de pers naar voren geschoven. Daardoor is het momenteel quasi onmogelijk om zich uit te spreken over opportuniteiten op de lange termijn.  

5. Nuttige links

Bundesamt für Gesundheit, Office fédéral pour la santé publique: www.bag.admin.ch/bag/en/home/krankheiten/ausbrueche-epidemien-pandemien/... 

Eidgenössische Zollverwaltung, Administration fédérale des douanes: www.ezv.admin.ch/ezv/de/home/teaser-startseite/brennpunkt-teaser/coronav... 

6. Dossier coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden. FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen. Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.
Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

20 september 2021