U bent hier

CORONAVIRUS - De toestand in Oostenrijk

1. Algemene toestand

De longziekte COVID-19, veroorzaakt door het SARS-CoV-2 virus, houdt ook in 2021 nog huis in Oostenrijk, des te meer omwille van de nieuwe mutaties. De snel stijgende cijfers en ongerustheid over de dreigende saturatie in de gezondheidszorg, in het bijzonder wat de IZ-beddencapaciteit betreft, noopte de regering tot strengere maatregelen. Daarom werd de derde lockdown in Oostenrijk verlengd tot 8 februari 2021. Actueel worden bijkomende regionale maatregelen gehanteerd.

2. Voorzorgsmaatregelen

Oostenrijk was na een korte onderbreking na de tweede lockdown (van 2 november tot 6 december 2020) opnieuw in een harde lockdown sinds 26 december 2020 tot 8 februari 2021. Horeca, cultuurhuizen en toerisme blijven sowieso dicht. Wanneer zij terug zullen opengaan zal afhangen van de verdere evolutie van het virus. 

Er geldt een uitzondering voor het meest westelijke Bundesland Vorarlberg, dat sinds midden maart, ook voor gastronomie, cultuur en sport, de eerste versoepelingen heeft toegestaan (enkel voor wie een negatief coronatestcertificaat kan voorleggen).

De 3 oostelijke regio’s, nl. Wenen, Nederoostenrijk en Burgenland, zijn vanaf donderdag 1 april t/m zondag 18 april in een lockdown.

Er gelden volgende maatregelen:

  • Omzetting van de avondklok (20u-6u) in een uitgaansverbod (24u) met de bekende uitzonderingen voor levensnoodzakelijke inkopen, dringende gezondheidsredenen, veiligheidsborging van have en goed, noodzakelijke beroepsverplaatsingen, benenstrekken, verzorging van een hulpbehoevende
  • Beperking sociale contacten tot eigen gezinsleden en max. 1 (referentie)persoon uit een ander gezin.
  • Sluiting van de handelszaken met uitzondering van winkels voor basisverzorging (waaronder supermarkten, apotheken, dierenspeciaalzaken). Supermarkten mogen alleen hun typische gamma verkopen en bv. geen speelgoed.
  • Sluiting van de dienstverleningssector met lichaamscontact (o.m. kapperszaken, ...)
  • FFP2-maskerplicht in gesloten ruimtes, behalve indien het om de eigen woning gaat of indien zich in de betrokken ruimte slechts 1 pax bevindt en ook buiten bij samenscholingen/concentraties. Verder zal er ook een FFP2-maskerplicht op bepaalde drukke plekken in Wenen gelden.
  • Voor ondernemingen geldt een testverplichting voor werknemers (1x/week) in geval thuiswerken geen optie is.
  • Na de paasvakantie (en tot 11 april) gaat het onderwijs terug over op afstandsonderricht, vervolgens wordt geleidelijk omgeschakeld op PCR-testplicht.

Aanleiding voor het nieuwe maatregelenpakket gaven enerzijds de intussen sterk gestegen 7-daagse incidentiecijfers in de betrokken Bundesländer (300/100.000 en meer) en anderzijds de stevig toegenomen druk op de afdeling intensieve zorgen. Inzonderheid de Britse virusvariant verspreidt zich in de regio. 

Voor de rest van Oostenrijk (met uitzondering van Vorarlberg, zie hierboven) blijven de bestaande maatregelen (voorlopig!) geldig, zie hieronder.

  • Levensmiddelenwinkels, apotheken en enkele andere categorieën van winkels die essentiële goederen of diensten voor het dagelijks leven verkopen, waren altijd open.
  • Het dragen van een FFP2-mondmasker is vanaf 25 januari 2021 verplicht in alle binnenruimtes, zoals winkels en warenhuizen, banken en postkantoren en uiteraard in het openbaar vervoer (waar voordien ook al een mondmaskerplicht was). In het openbaar vervoer moet een afstand van minstens 2 meter tot andere personen gehouden worden. Onder strikte voorwaarden mag de retailhandel terug openen vanaf 8 februari 2021 (dragen van een FFP2-masker en max. 1 klant per 20m²).
  • De jongste kinderen mogen sinds 8 februari 2021 terug naar school gaan, oudere kinderen kunnen afwisselend twee dagen per week naar school gaan (negatieve tests zijn wel verplicht om aan de lessen deel te nemen).
  • Verder wordt gepleit voor maximaal thuiswerken. Waar dit niet mogelijk is, moet minstens 2 meter afstand gehouden worden.

Alle actuele maatregelen vindt u op https://www.sozialministerium.at/Informationen-zum-Coronavirus/Coronavirus---Aktuelle-Ma%C3%9Fnahmen.html

3. Exitstrategie 

Testen en FFP2-maskers blijven in de volgende maanden belangrijk. Verder werd, zoals in alle landen van de EU, met de (vrijwillige) inentingen begonnen, zie: http://www.sozialministerium.at/Themen/Gesundheit/Impfen/

4. Economie

a. Economische impact 

Per eind april 2020 werd al duidelijk dat de coronacrisis een enorm zware impact zal hebben op de Oostenrijkse economie. Maar de economische krimp (recessie) zal waarschijnlijk iets minder groot zijn dan eerder werd gevreesd. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) verwachtte midden oktober dat het bbp, dat bijna € 400 miljard bedroeg in 2019, zal krimpen met ca. 6,7% in 2020. Voor 2021 verwachten de economen een stijging van 4,6%. Dankzij economische hulp en monetaire beleidsondersteuning konden de gevolgen van de coronacrisis in het tweede kwartaal beter opvangen worden dan verwacht.

Verder bereikte de werkloosheid door de coronacrisis in april een recordhoogte van 12,7%. In augustus daalde het werkloosheidspercentage tot 10,1% vanwege seizoensinvloeden. Aangezien het matige hersteltempo kan een te snelle terugkeer naar het niveau van voor de crisis (2019: 7,4%) in 2020 niet worden verwacht. Dat heeft natuurlijk ook met de tweede en derde lockdown te maken. Hoewel werkgevers weer uitgebreid op het instrument van tijdelijke werkloosheid (‘Kurzarbeit’) beroep kunnen doen, gaan waarnemers ervan uit dat nu minder van ‘Kurzarbeit’ gebruik zal gemaakt worden, omdat bedrijven een sluiting willen vermijden. De minimale tewerkstelling onder het tijdelijke werkloosheidsregime wordt van 30% op 10% teruggebracht. Daar dat gemiddelde over meer dan 1 maand kan berekend worden, is het mogelijk werknemers ook (korte tijd) helemaal op non-actief te zetten. Dat is vooral voor de horecasector van groot belang is. Bovendien komt er voor het eerst voor werknemers in de horecasector een compensatie voor het fooiverlies. Het zou daarbij gaan om een nettobedrag van € 100/maand (voor november).

b. Handelsbelemmeringen

Binnen de interne EU-markt mogen er in principe geen handelsbelemmerende maatregelen bestaan. Vindt u dat de overheid van een andere EU-lidstaat tegen dat principe zondigt? Worden de interne marktregels verkeerd toegepast? Dan kan u terecht bij het Enterprise Europe Network. Dit netwerk geeft advies bij klachten van bedrijven tegen andere bedrijven of tegen overheidsadministraties.

c. Relancemaatregelen

Om de economie in de coronacrisis te ondersteunen heeft de Oostenrijkse regering een hulppakket ter waarde van € 50 miljard samengesteld.

Een deel van het noodpakket is een Härtefallfonds, bedoeld voor eenpersoonszaken (EPU’s) en kleine ondernemingen (minder dan 10 personen). Het Härtefallfonds biedt financiële hulp van max. € 2.000/maand, maar minstens € 500, en voor max. € 6.000 (dus 3 maanden). Deze bedragen zijn, de facto, subsidies die niet moeten worden terugbetaald. De financiële hulp wordt uitbetaald via WKÖ, de Kamer van Koophandel.

Een ander deel van het noodpakket is het 'Corona-Hilfsfonds', bedoeld onder andere voor de horecasector die wordt gesteund met overbruggingskredieten, aan gunstige rentevoeten.

Voor de kmo’s en grote ondernemingen werd ook het instrument van tijdelijke werkloosheid (‘Kurzarbeit’) uit de kast gehaald. De Oostenrijkse regering probeert erg hard om grote en middelgrote ondernemingen te overtuigen om zoveel mogelijk mensen in ‘Kurzarbeit’ te sturen, in plaats van te ontslaan.

De mensen die in ‘tijdelijke werkloosheid’ gaan moeten zich aanmelden bij AMS, het Oostenrijkse equivalent van de VDAB, dat de financiële hulp uitbetaalt. Ook bij de tweede lockdown kunnen werkgevers uitgebreid op dit instrument beroep doen. De minimale tewerkstelling onder het tijdelijke werkloosheidsregime wordt van 30% op 10 % teruggebracht. Daar dat gemiddelde over meer dan 1 maand kan berekend worden, is het mogelijk werknemers ook (korte tijd) helemaal op non-actief te zetten. Dat is inzonderheid voor de horecasector van groot belang is. Werknemers kunnen in de regel 80%, laagbetaalden zelfs 90% van hun loon ontvangen. Bovendien wordt bedrijven, in november, een vergoeding uitbetaald a rato van 80% van de omzet in dezelfde periode in 2019. Een en ander zal berekend worden op basis van de data uit de belastingaangifte aanslagjaar 2019, zodat de compensatie onbureaucratisch en snel uitbetaald kan worden. Voorlopig is die tussenkomst begrensd op € 800.000/onderneming, waarbij al eerder uitbetaalde vergoedingen in mindering gebracht moeten worden. Deze schadeloosstelling wordt voor alle vennootschappen en verenigingen, inclusief cultuurinstellingen, musea en sportverenigingen, opengesteld. Voorwaarde is wel dat er geen ontslagen vallen.

d. Economische vooruitzichten

Bank Austria, deel van de Italiaanse UniCredit groep, publiceerde in haar ‘Austria-up-to-date’ april 2020 rapport haar verwachtingen voor 2020 en prognoses voor 2021:

Kerncijfers 2017 2018 2019 2020 (verwachting) 2021 (prognose)
(% evolutie t.o.v. vorig jaar)

Reële bbp-groei

2,4% 2,6% 1,4% -6,3% 5,0%
Private consumptie 1,9% 1,1% 0,8% -6,8% 6,7%
Export 4,9% 5,5% 2,9% -9,7% 5,3%
Import 5,3% 5,0% 2,3% -8,9% 4,0%
Inflatie (CPI) 2,1% 2,0% 1,5% 1,4% 1,6%
Werkloosheid (Eurostat) 5,5% 4,9% 4,5% 5,0% 5,2%
Begrotingstekort (% bbp) -0,8% 0,2% 0,7% -10,0% -4,2%
Overheidsschuld (% bbp) 78,5% 74,0% 70,5% 83,9% 82,9%

Bron: Bank Austria, 'Austria-up-to-date', update macro-economische cijfers per oktober 2020

Eind 2019 verwachtte Bank Austria al een zwakkere groei van 1,1% van het bbp voor 2020 omwille van de conjunctuurverzwakking in Duitsland en West-Europa. In maart 2020 brak de coronacrisis uit in volle hevigheid. Als gevolg van de pandemie daalde het bbp in Oostenrijk in de eerste helft van 2020 met ongeveer 9%. Door de relatief korte (eerste) lockdown en de snelle heropening van de economie waren de economische verliezen iets lager dan de studiedienst van Bank Austria had verwacht. Daarom hebben ze in oktober de prognose voor 2020 verhoogd tot -6,3%. Dat is iets positiever dan de verwachtingen van het IMF (-6,7%) of WIFO (-6,8%). De werkloosheid stijgt tot 5%, deels omdat niet alle mensen die in tijdelijke werkloosheid werden gestuurd uiteindelijk hun job zullen kunnen behouden en deels omwille van de tweede lockdown in november.

e. Opportuniteiten op korte termijn

Volgens de studiedienst van Bank Austria bleef de industrie in Oostenrijk - ondanks de Coronacrisis - aan het begin van het jaar 2021 op groeikoers. De economie is uiteraard niet gespaard en werd hard getroffen en de omvang van de schade is nog niet volledig te overzien, maar loopt alleszins in de miljarden. Toch zijn er ook sectoren die het ondanks de situatie goed tot zelfs beter doen.

Terwijl de toeristische sector en de horeca bovenaan de ranglijst van getroffen bedrijfstakken staan, hebben het bank- en verzekeringswezen en vastgoedmakelaars een goed jaar achter de rug. Desondanks wordt verwacht dat de consumptie snel zal toenemen (aangezien de Oostenrijkers aanzienlijk meer spaarden) zodra de restaurants weer open zijn en vakantie weer mogelijk is.

De supermarkten hebben in 2020 ook geprofiteerd. Omdat restaurants gesloten waren, werd thuis gekookt en kocht men dus vaker in supermarkten. Dit werd zelfs nog overtroffen door de onlinedetailhandel. Het uitbreken van de coronapandemie heeft het proces van digitalisering dus niet alleen op het gebied van medische technieken radicaal versneld, maar ook op andere gebieden zoals de onlineverkoop van levensmiddelen. In andere regio's van de wereld zijn onlinesupermarkten al langer de norm. Intussen verandert er echter ook een en ander in Oostenrijk en zal er een inhaalbeweging plaatsvinden. Bezorgingsdiensten voor maaltijden zien de vraag sterk toenemen. In andere branches wordt tevens steeds meer online verkocht. De toename van de onlinehandel heeft ook gevolgen voor logistieke bedrijven. De stijgende vraag levert hen meer activiteiten op.

Verder werd er tijdens de pandemie opvallend veel geïnvesteerd in huis en tuin. Dat bleek na afloop van de eerste lockdown, toen bouwmarkten en tuinspeciaalzaken werden bestormd. Er werd veel geld besteed aan bijvoorbeeld nieuw meubilair. Digitale diensten zoals streaming of onlinespelletjes zijn eveneens groeikampioenen.

f. Opportuniteiten op lange termijn

In vergelijking met andere sectoren heeft de Oostenrijkse milieutechnologiesector de crisis tot dusver relatief goed doorstaan. De milieutechnologie-industrie blijkt, zelfs in de huidige crisissituatie, een stabiele en veerkrachtige sector van de economie. Milieuaspecten zullen in de toekomst een grotere rol spelen. Ondernemingen die op dit gebied onderzoek verrichten en oplossingen aanbieden, zouden in de toekomst concurrentievoordelen moeten hebben.

De Oostenrijkse life sciences sector zit in de lift en fungeert al jaren als een belangrijke werkgever en groeifactor in de Oostenrijkse economie. Het belang van de sector is nu definitief op de voorgrond getreden als gevolg van de huidige pandemie. Tijdens de coronacrisis heeft Oostenrijk (zowel de overheids- als privésector) bijkomend geïnvesteerd in de sector. De extra investeringen richten zich in eerste instantie op de aanpak van het coronavirus, maar bieden op termijn ook kansen op andere deelgebieden.

Innovatieve ideeën en aangepaste oplossingen zijn meer dan ooit noodzakelijk om deze ongekende situatie het hoofd te bieden. Digitalisering is een belangrijke motor van innovatie geworden, vooral op het gebied van medische technologie. Er is de laatste jaren dan ook sprake van een ware ‘boom’ op het gebied van e-health en telegeneeskunde. De digitalisering van life sciences en big data-analyses bieden enorme mogelijkheden. De Oostenrijkse life sciences sector belooft een succesvolle toekomst te hebben, waarbij de verwachting is dat de voornaamste focus zal liggen op gepersonaliseerde geneeskunde.

Winnaars en verliezers van de coronacrisis:

De crisis heeft ernstige gevolgen voor de kapitaalgoederenindustrieën die nauw betrokken zijn bij internationale toeleveringsketens en het merendeel van hun producten exporteren. Dat betreft vooral de motorvoertuigensector, die ook nadelig wordt beïnvloed door technologische herstructureringsmaatregelen, evenals werktuigbouwkunde en delen van de metaalproductie en -verwerking. Verder lijden ook kleinere, sterk consumentafhankelijke sectoren, zoals de kleding- en schoenenproductie, ernstige verliezen. Daarentegen blijkt de farmaceutische industrie een van de winnaars van de crisis te zijn en ook de bouwsector kon na een zeer korte onderbreking – door de eerste lockdown – haar capaciteit snel weer volledig benutten.

De dienstensector zal in 2021 geringe verliezen lijden, al komt dit door de stabiliserende invloed van openbare diensten en de gezondheidssector. Bovendien zal een groot aantal dienstverlenende bedrijven een ongekende economische tegenslag ondervinden, hoewel sommige commerciële sectoren, zoals de detailhandel in levensmiddelen, onroerend goed en financiële dienstverlening, naar verwachting zullen groeien. Sectoren, waarin bedrijven volledig moesten sluiten vanwege de lockdown of sectoren, die onder de beperkingen als gevolg van de pandemie blijven lijden, zijn bijzonder getroffen. Dit zijn vooral toerisme gerelateerde bedrijfstakken, zoals horeca, catering, zakelijke en persoonlijke dienstverlening en cultuur.

5. Nuttige links

6. Dossier coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid, maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden. FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten. 

Wat gebeurt er met FIT groepsstanden op beurzen of andere acties? Volg het dossier Coronavirus op onze website.
Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van corona, kunt u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be

31 maart 2021