U bent hier

CORONAVIRUS - De toestand in Litouwen

1. De algemene toestand

Update 2/7/2020 - Het aantal besmettingen met het coronavirus bedraagt 1.825. Er werden 78 overlijdens vastgesteld, maar er werden ook 1.536 personen genezen verklaard. Wat betreft capaciteit in de ziekenhuizen zouden er niet meteen problemen zijn. Uiteraard dient de lamentabele toestand van de gezondheidszorg die ondergefinacieerd en vaak corrupt is, in acht worden genomen. Het tekort aan beschermingsmateriaal werd opgevangen door import en eigen productie, maar was aanvankelijk nijpend in de medische sector. Het land kampt met een hoge besmettingsgraad bij medisch en verzorgend personeel en regelmatig worden overtredingen vastgesteld inzake de veiligheid en bescherming van personeel in ziekenhuizen en verzorgingstehuizen.

Na een moeilijke start met heel wat discussie lijkt de Litouwse overheid de crisis goed aan te pakken en hierover ook uitstekend te communiceren. De premier coördineert de samenwerking tussen de verschillende diensten en ministeries, terwijl de minister van volksgezondheid zich toelegt op bekamping van de pandemie. Bovendien stelde de overheid een 2-jarig coronamanagementplan op waarbij o.a. de bevolking wordt opgedeeld in 3 risicogroepen met mogelijks verschillende beschermingsmaatregelen: doorgedreven testen en eigen productie van medische beschermingsmaterialen. De Litouwse statistische dienst publiceert een dynamische kaart waarop de besmettingen kunnen geraadpleegd worden.

Vanaf 15 mei openen Litouwen, Letland en Estland de grenzen voor hun burgers. Vanaf 1 juni laat Litouwen burgers toe uit landen van de Europese Economische Ruimte met de inachtneming van een aantal voorwaarden. Het wordt daarnaast gemakkelijker voor gastarbeiders uit Wit-Rusland en Oekraïne om in Litouwen te komen werken. Hoewel de quarantaine niet langer van kracht is, geldt de noodtoestand in het land nog steeds.

Wekelijks op maandag maakt de minister van volksgezondheid een lijst met landen bekend onderverdeeld in 3 categorieën:

  1. Landen met een besmettingsgraad hoger dan 25 per 100.000 inwoners de afgelopen 14 dagen: de toegang tot het Litouws grondgebied is verboden voor burgers van deze landen en personen die er legaal verblijven. Litouwers die uit deze landen terugkeren dienen zich te onderwerpen aan 14 dagen zelf-quarantaine.
  2. Landen waarvan burgers of personen die er legaal verblijven bij aankomst in Litouwen verplicht 14 dagen in zelf-isolatie moeten met een besmettingsgraad hoger dan 15 maar lager dan 25 per 100.000 inwoners de afgelopen 14 dagen. 
  3. Landen met een besmettingsgraad lager dan 15 per 100.000 inwoners de afgelopen 14 dagen: geen reisbeperkingen. België bevindt zich nu op deze lijst!

De lijst kan hier worden geraadpleegd.

2. Voorzorgsmaatregelen

De Litouwse overheid nam vrij snel ingrijpende maatregelen. In concreto zijn de volgende verplichte maatregelen van kracht die sinds 15 april stelselmatig worden afgebouwd:

  • Het aantal grenscontroleposten, wordt teruggebracht tot acht. De grens kan ook worden overgestoken via luchthavens (Vilnius, Kaunas en Palanga) en de zeehaven van Klaipėda.
  • Cruiseschepen mogen de haven van Klaipėda niet binnenvaren.
  • Instellingen voor openbaar bestuur verlenen geen niet-essentiële diensten.
  • Het aantal passagiers in intercitybussen en treinen wordt beperkt om de noodzakelijke afstand tussen passagiers te behouden. Voertuigen worden bij terminalhaltes gedesinfecteerd. Binnenstedelijk vervoer wordt geadviseerd hetzelfde te doen.
  • Het openbaar vervoer blijft operationeel, zij het met beperkingen op passagiersstromen.
  • De openbare sector moet essentiële diensten blijven verlenen en andere functies schorsen. De aanbeveling voor de particuliere sector is om hetzelfde principe te volgen.
  • Hotels en andere accommodatiefaciliteiten kunnen worden gebruikt om mensen te isoleren op basis van overeenkomsten tussen gemeenten en dienstverleners.
  • Alle specialisten in de gezondheidszorg, medische stagiaires kunnen worden opgeroepen om te epidemie te bekampen.

3. Exitstrategie

Op 15 april kondigde de Litouwse regering een corona-exit strategie aan bestaande uit 4 fases met een geleidelijke opening van winkels, ontspanningsgelegenheden etc. De regeringen van Litouwen, Letland en Estland schaffen de reisbeperkingen tussen hun landen af vanaf 15 mei.

Fase 1 - gestart op 15 april

Winkels met directe toegang vanaf de straat
Winkels met huishoudelijke artikelen en reparatiediensten
Slotenmakers
Accessoire-winkels
Schoenmakers
Fietsenmakers
Wasserijen en stomerijen
Winkels die verhuurdiensten aanbieden
Winkels die reparatiediensten aanbieden
Dierenwinkels

Fase 2 - vanaf 23 april

Culturele instellingen - bibliotheken, musea
Zorgverleners, waar het contact met patiënten beperkt is
Schoonheidssalons en kappers
Terrassen van restaurants en cafés
Gespecialiseerde training die niet op afstand kan plaatsvinden
Buitenfaciliteiten, bijvoorbeeld tennis- en golfbanen
Winkelcentra en markten (met een beperkt aantal bezoekers)

Fase 3 - vanaf 30 april

Vluchten naar goedgekeurde bestemmingen (Frankfurt, Kopenhagen en Warschau worden overwogen)
Non-food markten
Groepsactiviteiten in de buitenlucht, met een ruimte van 10 vierkante meter per persoon
Medische diensten worden heropgestart. De situatie met betrekking tot tandzorg is onduidelijk
Gezichtsmaskers niet verplicht buiten bevolkte gebieden, voor kinderen onder de 6 jaar en atleten tijdens de training
Individuele training in indoor sportfaciliteiten
Het land verlaten: vanaf 4 mei
Restaurants en cafés: vooralsnog enkel terrassen
Sportscholen en uitgaansgelegenheden: niet van toepassing
Kinderdagverblijven, scholen, dagverblijven: niet van toepassing

Fase 4 - vanaf 7 mei

Boottochten in groepen groter dan twee

Op 13 mei kondigde de overheid een 5e fase af. Hieronder volgt een overzicht van de in de tijd gespreide maatregelen.

Vanaf 14 mei

  • Het dragen van maskers op openbare plaatsen is niet langer verplicht - alleen aanbevolen. Maskers moeten ook niet langer worden gedragen tijdens het sporten binnenshuis.
  • Maskers zijn echter nog steeds verplicht voor personen ouder dan 6 jaar in alle openbare besloten ruimtes (behalve horecazaken) en in bepaalde open ruimtes: marktplaatsen en andere openbare verkooppunten, evenementen, excursies en opstapplaatsen voor openbaar vervoer.
  • Mensen mogen zich in groepen tot 5 personen over de openbare weg verplaatsen.
  • Niet-geplande vluchten met meer dan 10 passagiers mogen alleen uitgevoerd worden na het verkrijgen van een afzonderlijke luchtverkeersvergunning, die is afgegeven door de Litouwse Transport Safety Administration.

Vanaf 15 mei

  • Estse, Letse en Poolse staatsburgers, maar ook personen die legaal in deze landen verblijven kunnen zonder beperking van en naar Litouwen reizen. Voor Polen is dit vooralsnog enkel mogelijk voor werk, zaken of studie.
  • Het recht om Litouwen binnen te komen wordt ook verleend aan journalisten met toestemming van de minister van Buitenlandse Zaken.
  • Doorvaart van matrozen is toegestaan.
  • De grensovergang van Letland naar Litouwen wordt op twee punten geopend langs Letse kant voor Litouwers en buitenlanders die terugkeren naar Litouwen: Būtingė-Rucava en Smėlynė-Medumi. Momenteel is het mogelijk om via deze grensovergangen naar Letland te reizen, maar het is alleen mogelijk om terug te keren via de Saločiai-Grenctalė grenspost.

Vanaf 18 mei

  • Horecagelegenheden, restaurants, cafés, bars, nachtclubs en andere uitgaansgelegenheden mogen binnen gasten ontvangen van 8.00 tot 22.00 uur. Voor casino's geldt dezelfde regelgeving. Vanaf 1 juni mogen ze open blijven tot 23u.
  • Kleuterscholen mogen heropenen.
  • Alle schoonheidsbehandelingen, inclusief tatoeages en piercingsalons, zonnestudio's mogen terug openen.
  • Privé-gymnastiektraining in groepen van maximaal 10 personen is toegelaten.
  • Professionele training in indoor faciliteiten mag doorgaan mits een afstand van 2 meter.
  • Outdoor-evenementen met minder dan 30 personen zijn toegelaten - organisatoren moeten zorgen voor 2 meter afstand tussen mensen en 10 vierkante meter ruimte voorzien per deelnemer.
  • Ziekenhuisbezoeken met toestemming van de dokter zijn toegestaan.
  • Partners mogen tijdens de bevalling aanwezig zijn.
  • Alle tandheelkundige diensten mogen plaatsvinden.
  • Een groep van maximaal 5 personen mag zeilen op plezier- en sportboten.

Vanaf 25 mei

  • Basisonderwijs en hoger onderwijs mogen opnieuw de deuren openen, dit laatste in beperkte mate.

Vanaf 30 mei

  • Professionele sportwedstrijden mogen zonder toeschouwers plaatsvinden.
  • Privé-feesten voor maximum 30 personen mogen doorgaan.
  • Indoor-evenementen met niet meer dan 30 deelnemers en minimaal 10 vierkante meter meter per persoon en een afstand van minimaal 2 meter tussen personen zijn toegestaan.

Vanaf 1 juni

  • Vanaf juni laat Litouwen vluchten toe uit landen van de Europese Economische Ruimte op voorwaarde dat er minder dan 25 gevallen van covid-19 per 100.000 inwoners werden vastgesteld in de laatste 2 weken. De zelf-quarantaine is dan niet van toepassing. Wekelijks op maandag maakt de minister van volksgezondheid een lijst met landen bekend.
  • Buitenevents met max 300 personen
  • Binnenevents met max 100 personen
  • Niet langer grenscontroles aan de Letse grens
  • Mensen mogen zich met meer dan 5 op de openbare weg begeven

Vanaf 17 juni zijn mondmaskers niet langer verplicht.

Theaters, bioscopen, conferenties, tentoonstellingen en concerten worden vooralsnog niet toegelaten.

4. Economie

a. Economische impact

De economische impact op de wereldeconomie zal aanzienlijk zijn en dus ongetwijfeld een weerslag hebben op Litouwen. Ongeveer 1/6 van de beroepsbevolking werd werkloos door de crisis en men verwacht dat lonen zullen dalen, wat het consumptiepatroon mogelijks zal beïnvloeden. De mooie groei die het land de afgelopen jaren kon voorleggen wordt door de coronacrisis abrupt onderuit gehaald. Swedbank spreekt van beperkte schade en noteerde tijdens Q1 -0,2% groei van het bbp. De bank verwacht een krimp van 'slechts' 6,5% in 2020 gezien de beperkte impact op de productiesector dankzij de vroege getroffen maatregelen en de beperkte afhankelijkheid van het toerisme. De werkloosheid wordt verwacht te stijgen tot 11%. Volgens de NGO Lithuanian Anti Poverty hakt de crisis sterk in op de gezinnen met lage inkomens. Volgens een survey die de NGO uitvoerde heeft 11% van de Litouwers onvoldoende geld voor voedsel en heeft een vijfde van de bevolking problemen om de huishuur of nutsvoorzieningen te betalen. Positief is dat de consumentenuitgaven opnieuw stijgen.

b. Handelsbelemmeringen

De Litouwse overheid heeft een verbod uitgevaardigd op de export van medisch materiaal naar niet EU-landen.

c. Relancemaatregelen

De regering heeft een pakket aan ondersteunende maatregelen goedgekeurd. Hier worden de belangrijkste opgesomd: 

  • De nettolimiet voor leningen van de overheid wordt verhoogd van 900 miljoen euro naar 5,4 miljard euro.
  • In een poging banen te behouden, dekt de regering tot 60% van de loonkosten, maar niet meer dan het minimum maandloon van 555 euro.
  • Zelfstandigen die hun sociale bijdragen hebben betaald, ontvangen elk maximaal 250 euro per maand.
  • Huishoudens kunnen betalingen voor elektriciteit en gas uitstellen of in termijnen betalen.
  • Het plan voorziet in het uitstellen of herschikken van belastingbetalingen voor bedrijven die door de coronacrisis zijn getroffen, evenals in het vrijstellen van belastingbetalers van boetes en sancties.
  • De garantielimiet voor het Landbouwkredietgarantiefonds en het staatskredietgarantieagentschap INVEGA wordt verhoogd met 500 miljoen euro.
  • Investeringsprogramma's (1,2 miljard euro) zullen worden versneld door de betalingen te versnellen en de financieringsintensiteit te verhogen.

De Litouwse Nationale Bank is van plan de regelgevende maatregelen te versoepelen om het kredietverleningspotentieel van commerciële banken met 2,5 miljard euro te vergroten. Toch klagen ondernemers over de behandelingstijd van hun dossiers. De overheid claimt dat de verantwoordelijke instellingen overstelpt worden met aanvragen en dat daarom de aanvragen aanslepen.

Op 19 mei kondigde de regering een relance-plan aan van € 6,3 miljard, wat zo'n € 1,8 miljard meer budget voorziet dan eerder gepland en goed is voor maar liefst 13% van het jaarlijkse Litouwse bbp. Het geld haalt de regering uit de staatskas, via leningen en Europese fondsen. Het plan, dat de naam draagt "DNA van de toekomst", bepaalt de volgende acties en prioriteiten.

1. Investering in menselijk kapitaal - 610 miljoen

  • Innovatief onderwijs en opleiding van specialisten
  • Omscholing van werknemers
  • Europees Horizon programma en wetenschappelijk onderzoek

2. Digitale economie en bedrijfsleven - 1,896 miljard

  • Digitalisering van industrie en circulaire economie
  • Nieuwe e-business- en designproducten
  • Ontwikkelen van exportmarkten en aantrekken van buitenlandse directe investeringen
  • Investering in 5G- en eSIM-ontwikkeling

3. Innovaties en onderzoek - 711 miljoen

  • Productontwikkeling voor Covid-19 pandemie, startup accelerator programma's, wetenschappelijk onderzoek
  • Investeren in crisisbestendigheid van de landbouwsector
  • Incubatoren voor biowetenschappen en biotechnologie
  • Competentiecentra voor life sciences, informatie- en communicatietechnologie, fintech, etc.
  • Medisch onderzoek en infrastructuur

4. Economische infrastructuur - 1,931 miljard

  • Herlancering van internationale vluchten en luchthavenontwikkeling
  • Vrije economische zones en industrieparken
  • Een nieuw congrescentrum in Vilnius
  • Investering in de haven van Klaipėda, de snelweg Via Baltica, spoorwegen, enz.

5. Klimaatverandering en energie - 932 miljoen

  • Opwaardering van energie-inefficiënte gebouwen
  • Investeringen in hernieuwbare energie
  • Elektriciteitsproductie uit LNG

6. Financiële reserve - 190 miljoen

d. Economische vooruitzichten

De Litouwse nationale bank tekende 3 mogelijke scenario's uit: 1) een plotselinge recessie gevolgd door een langere herstelperiode (het bbp zou dan in 2020 met 11,4% krimpen), d.w.z. een U-vormige recessie; 2) een langdurige recessie en herstel (het bbp neemt af met 20,8% in 2020), d.w.z. een langdurige U-vormige recessie; en 3) een abrupte recessie gevolgd door een snel herstel (bbp om in 2020 met 3,4% te dalen), d.w.z. een V-vormige recessie. Daarnaast voorspellen analisten een mogelijke nieuwe emigratiegolf van Litouwers naar West-Europa, waar het sociaal vangnet veel meer ontwikkeld is.

e. Opportuniteiten op korte termijn

Sectoren zoals hotels, restaurants en cafés hebben enorm te lijden onder de crisis en kwamen bijna volledig tot stilstand. Volgens een analyse van Swedbank blijven de Litouwers ook tijdens de crisis geld uitgeven aan voedsel in de winkel, en dit zelfs significant meer dan in vergelijking met 2019. Daarnaast valt het succes van de online casino's op.

f. Opportuniteiten op lange termijn

Het is momenteel nog koffiedik kijken welke opportuniteiten er zich op lange termijn zullen voordoen naast de kansrijke sectoren zoals beschreven in de landenpagina. Het groeiende besef in Europa om minder afhankelijk te worden van Chinese producten (onder andere medisch materiaal en moleculen) en de gevolgen voor de logistieke ketens kunnen een positief effect hebben op de Litouwse economie. Zo kan het land met zijn lagere loonkosten in vergelijking met West-Europa interessant worden voor nearshoring activiteiten. Als gevolg van de coronacrisis kunnen de logistieke ketens meer regionaal worden. De opening van de grenzen tussen de Baltische staten op 15 mei is misschien al een eerste signaal. Litouwen zou dan een sleutelrol kunnen spelen met de haven van Klaipėda en Kaunas als belangrijke logistieke hub.

5. Nuttige links

Voor meer informatie over de situatie in Litouwen en reisadvies zie:

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden.

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

2 juli 2020