U bent hier

CORONAVIRUS - De toestand in Litouwen

1. De algemene toestand

Update 9/11/2020 - Het aantal besmettingen met het coronavirus bedraagt op dit ogenblik 25.755 en er werden 210 overlijdens vastgesteld. Dat is een stijging van ongeveer 260% aan besmettingen en 100% aan overlijdens op een maand tijd. Uiteraard dient de lamentabele toestand van de gezondheidszorg die ondergefinancieerd en vaak corrupt is, in acht te worden genomen. Het tekort aan beschermingsmateriaal werd opgevangen door import en eigen productie, maar was aanvankelijk nijpend in de medische sector. Het land kampte dan ook met een hoge besmettingsgraad bij medisch en verzorgend personeel en regelmatig werden overtredingen vastgesteld inzake de veiligheid en bescherming van personeel in ziekenhuizen en verzorgingstehuizen. Na een zeer lage groei tijdens de zomermaanden laat het land nu dagelijkse vierdubbele cijfers optekenen.

Na een moeilijke start met heel wat discussie heeft de Litouwse overheid de crisis goed weten aan te pakken en verzorgde ze een uitstekende communicatie. De premier coördineert de samenwerking tussen de verschillende diensten en ministeries, terwijl de minister van Volksgezondheid zich toelegt op de bekamping van de pandemie. Bovendien stelde de overheid een tweejarig coronamanagementplan op waarbij o.a. de bevolking wordt opgedeeld in 3 risicogroepen met mogelijks verschillende beschermingsmaatregelen: doorgedreven testen en eigen productie van medische beschermingsmaterialen. De Litouwse statistische dienst publiceert een dynamische kaart waarop de besmettingen kunnen geraadpleegd worden.

Litouwen laat burgers toe uit landen van de Europese Economische Ruimte mits inachtneming van een aantal voorwaarden. Het wordt daarnaast gemakkelijker voor gastarbeiders uit Wit-Rusland en Oekraïne om in Litouwen te komen werken. Hoewel de quarantaine niet langer van kracht is, werd de noodtoestand opnieuw afgekondigd.

Wekelijks maakt de minister van Volksgezondheid een lijst met landen bekend waarvan men op verschillende voorwaardes naar Litouwen kan reizen. Vanaf 9 november moeten personen die vanuit België naar Litouwen reizen niet meer verplicht 10 dagen in zelfisolatie gaan, als ze kunnen aantonen dat ze binnen 48 uur voor het vertrek, of onmiddelijk na de aankomst in Litouwen, een negatieve coronatest hebben afgelegd. (Hier kan u de lijst en verdere informatie raadplegen.)

Personen die Litouwen binnenkomen via zee of lucht worden bij aankomst geregistreerd door de National Public Health Centre (NPHC). Reizigers die via het land aankomen moeten zich binnen de 12u registreren via de volgende link.

2. Voorzorgsmaatregelen

De Litouwse overheid nam vrij snel ingrijpende maatregelen. In concreto zijn de volgende verplichte maatregelen van kracht:

  • Het aantal grenscontroleposten, wordt teruggebracht tot acht. De grens kan ook worden overgestoken via luchthavens (Vilnius, Kaunas en Palanga) en de zeehaven van Klaipėda.
  • Cruiseschepen mogen de haven van Klaipėda niet binnenvaren.
  • Het aantal passagiers in intercitybussen en treinen wordt beperkt om de noodzakelijke afstand tussen passagiers te behouden. Voertuigen worden bij terminalhaltes gedesinfecteerd. Binnenstedelijk vervoer wordt geadviseerd hetzelfde te doen.
  • De openbare sector moet essentiële diensten blijven verlenen en andere functies schorsen. De aanbeveling voor de particuliere sector is om hetzelfde principe te volgen.
  • Vanaf 1 augustus worden mondmaskers opnieuw verplicht op het openbaar vervoer en op afgesloten winkel- en servicelocaties. Gezichtsmaskers zijn niet verplicht in openbare horecagelegenheden en tijdens culturele en sportieve evenementen.
  • Sociale afstand en handhygiëne worden gevraagd om te respecteren. Hier gaat een overzicht van restricties voor horeca en tijdens events.
  • Mondmaskers zijn verplicht bij bedrijfsbezoeken, bezoeken van overheidsinstellingen en op het openbaar transport, in winkels en shopping centers.

3. Exitstrategie

Op 15 april kondigde de Litouwse regering een corona-exitstrategie aan bestaande uit 4 fases met een geleidelijke opening van winkels, ontspanningsgelegenheden etc. De regeringen van Litouwen, Letland en Estland schaften de reisbeperkingen tussen hun landen af vanaf 15 mei. Na verschillende lokale lockdowns geldt in het hele land vanaf 7 november de noodtoestand,die minstens tot 29 november zal duren.

4. Economie

a. Economische impact

De economische impact op de wereldeconomie zal aanzienlijk zijn en dus ongetwijfeld een weerslag hebben op Litouwen. Ongeveer 1/6de van de beroepsbevolking werd werkloos door de crisis en men verwacht dat lonen zullen dalen, wat het consumptiepatroon mogelijks zal beïnvloeden. De mooie groei die het land de afgelopen jaren kon voorleggen wordt door de coronacrisis abrupt onderuit gehaald. Swedbank spreekt van beperkte schade en noteerde tijdens Q1 -0,2% groei van het bbp. Tijdens het tweede kwartaal is het bbp met 3,8% afgenomen, wat aanzienlijk lager is dan verwacht door een sterke binnenlandse vraag. De bank verwacht een krimp van 'slechts' 6,5% in 2020 gezien de beperkte impact op de productiesector dankzij de vroege getroffen maatregelen en de beperkte afhankelijkheid van het toerisme. De werkloosheid wordt verwacht te stijgen tot 11%. Volgens de ngo 'Lithuanian Anti Poverty' hakt de crisis sterk in op de gezinnen met lage inkomens. Volgens een survey die de ngo uitvoerde heeft 11% van de Litouwers onvoldoende geld voor voedsel en heeft een vijfde van de bevolking problemen om de huishuur of nutsvoorzieningen te betalen. Positief is dat de consumentenuitgaven opnieuw stijgen.

b. Handelsbelemmeringen

De Litouwse overheid heeft een verbod uitgevaardigd op de export van medisch materiaal naar niet EU-landen.

c. Relancemaatregelen

De regering heeft een pakket aan ondersteunende maatregelen goedgekeurd. Hier worden de belangrijkste opgesomd: 

  • De nettolimiet voor leningen van de overheid wordt verhoogd van 900 miljoen euro naar 5,4 miljard euro.
  • In een poging banen te behouden, dekt de regering tot 60% van de loonkosten, maar niet meer dan het minimummaandloon van 555 euro.
  • Zelfstandigen die hun sociale bijdragen hebben betaald, ontvangen elk maximaal 250 euro per maand.
  • Huishoudens kunnen betalingen voor elektriciteit en gas uitstellen of in termijnen betalen.
  • Het plan voorziet in het uitstellen of herschikken van belastingbetalingen voor bedrijven die door de coronacrisis zijn getroffen, evenals in het vrijstellen van belastingbetalers van boetes en sancties.
  • De garantielimiet voor het Landbouwkredietgarantiefonds en het staatskredietgarantieagentschap INVEGA wordt verhoogd met 500 miljoen euro.
  • Investeringsprogramma's (1,2 miljard euro) zullen worden versneld door de betalingen te versnellen en de financieringsintensiteit te verhogen.

De Litouwse Nationale Bank is van plan de regelgevende maatregelen te versoepelen om het kredietverleningspotentieel van commerciële banken met 2,5 miljard euro te vergroten. Toch klagen ondernemers over de behandelingstijd van hun dossiers. De overheid claimt dat de verantwoordelijke instellingen overstelpt worden met aanvragen en dat daarom de aanvragen aanslepen.

Op 19 mei kondigde de regering een relanceplan aan van € 6,3 miljard, wat zo'n € 1,8 miljard meer budget voorziet dan eerder gepland en goed is voor maar liefst 13% van het jaarlijkse Litouwse bbp. Het geld haalt de regering uit de staatskas, via leningen en Europese fondsen. Het plan, dat de naam draagt "DNA van de toekomst", bepaalt de volgende acties en prioriteiten.

1. Investering in menselijk kapitaal - 610 miljoen

  • Innovatief onderwijs en opleiding van specialisten
  • Omscholing van werknemers
  • Europees Horizon-programma en wetenschappelijk onderzoek

2. Digitale economie en bedrijfsleven - 1,896 miljard

  • Digitalisering van industrie en circulaire economie
  • Nieuwe e-business- en designproducten
  • Ontwikkelen van exportmarkten en aantrekken van buitenlandse directe investeringen
  • Investering in 5G- en eSIM-ontwikkeling

3. Innovaties en onderzoek - 711 miljoen

  • Productontwikkeling voor Covid-19 pandemie, startup accelerator programma's, wetenschappelijk onderzoek
  • Investeren in crisisbestendigheid van de landbouwsector
  • Incubatoren voor biowetenschappen en biotechnologie
  • Competentiecentra voor life sciences, informatie- en communicatietechnologie, fintech, etc.
  • Medisch onderzoek en infrastructuur

4. Economische infrastructuur - 1,931 miljard

  • Herlancering van internationale vluchten en luchthavenontwikkeling
  • Vrije economische zones en industrieparken
  • Een nieuw congrescentrum in Vilnius
  • Investering in de haven van Klaipėda, de snelweg Via Baltica, spoorwegen, enz.

5. Klimaatverandering en energie - 932 miljoen

  • Opwaardering van energie-inefficiënte gebouwen
  • Investeringen in hernieuwbare energie
  • Elektriciteitsproductie uit LNG

6. Financiële reserve - 190 miljoen

d. Economische vooruitzichten

De Litouwse nationale bank tekende 3 mogelijke scenario's uit: 1) een plotselinge recessie gevolgd door een langere herstelperiode (het bbp zou dan in 2020 met 11,4% krimpen), d.w.z. een U-vormige recessie; 2) een langdurige recessie en herstel (het bbp neemt af met 20,8% in 2020), d.w.z. een langdurige U-vormige recessie; en 3) een abrupte recessie gevolgd door een snel herstel (bbp om in 2020 met 3,4% te dalen), d.w.z. een V-vormige recessie. Daarnaast voorspellen analisten een mogelijke nieuwe emigratiegolf van Litouwers naar West-Europa, waar het sociaal vangnet veel meer ontwikkeld is.

e. Opportuniteiten op korte termijn

Sectoren zoals hotels, restaurants en cafés hebben enorm te lijden onder de crisis en kwamen bijna volledig tot stilstand. Volgens een analyse van Swedbank blijven de Litouwers ook tijdens de crisis geld uitgeven aan voedsel in de winkel, en dit zelfs significant meer dan in vergelijking met 2019. Daarnaast valt het succes van de online casino's op. Door de economische crisis worden handelsrelaties verstoord en is er potentieel ruimte voor nieuwe leveranciers.

f. Opportuniteiten op lange termijn

Het is momenteel nog koffiedik kijken welke opportuniteiten er zich op lange termijn zullen voordoen naast de kansrijke sectoren zoals beschreven in de landenpagina. Het groeiende besef in Europa om minder afhankelijk te worden van Chinese producten (onder andere medisch materiaal en moleculen) en de gevolgen voor de logistieke ketens kunnen een positief effect hebben op de Litouwse economie. Zo kan het land met zijn lagere loonkosten in vergelijking met West-Europa interessant worden voor nearshoring activiteiten. Als gevolg van de coronacrisis kunnen de logistieke ketens meer regionaal worden. De opening van de grenzen tussen de Baltische staten op 15 mei is misschien al een eerste signaal. Litouwen zou dan een sleutelrol kunnen spelen met de haven van Klaipėda en Kaunas als belangrijke logistieke hub.

5. Nuttige links

Voor meer informatie over de situatie in Litouwen en reisadvies zie:

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden.

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

8 november 2020