U bent hier

CORONAVIRUS - De toestand in Italië

De Italiaanse overheid nam op 16 mei nieuwe maatregelen aan in het kader van de corona-exitstrategie. Deze zijn momenteel op basis van het wetsdecreet van 16 mei, en ministerieel besluit van 17 mei, in voege van 18 mei tot 1 augustus 2020. Verordeningen op regionaal of lokaal niveau kunnen hiervan specifiek afwijken.

1. Algemene toestand

Italië werd fel getroffen door het coronavirus COVID-19. Het aantal gevallen bedroeg op 17 mei,  225.435, waarvan 31.908 personen zijn overleden en 125.176 genezen. De gedetailleerde kaart van de Civiele Bescherming toont het aantal gevallen per regio.  

Minister-president Giuseppe Conte en minister van Volksgezondheid Roberto Speranza ondertekenden het nieuwe ministeriële decreet van 17 mei (in bijlage) dat het groen licht geeft voor de heropening van de meeste commerciële activiteiten en het vrij verkeer binnen de regio’s. De tekst schetst in detail het nieuwe kader van co-existentie met de pandemie, die echter een noodgeval blijft en wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van het coronavirus dat, hoewel in mindere mate, nog steeds aanwezig is en nieuwe infecties blijft veroorzaken, met meer dan 10.000 mensen die nog steeds met symptomen in het ziekenhuis zijn opgenomen.

Goederenverkeer van en naar Italië is nog steeds toegelaten, al dienen transporteurs wel een aantal maatregelen in acht te nemen. Het is ook zo dat Oostenrijk aan zijn grens met Italië restricties toepast op vervoer uit Italië. Dit leidt tot lange files dus vermijden Vlaamse transporteurs best deze grensregio.

2. Voorzorgsmaatregelen 

Strenge voorzorgsmaatregelen zijn in voege op het gehele Italiaanse grondgebied. Op 4 mei startte fase 2 (Zie exitstrategie)

3. Exitstrategie

Het keerpunt van 4 mei bracht een geleidelijke versoepeling van de beperkingen.

Wat kan er vanaf 18 mei 2020?

Het nieuwe ministerieel besluit dat gisteren in het staatsblad werd gepubliceerd, licht de regels toe voor een terugkeer-naar-bijna-normaal vanaf 18 mei. De dringende maatregelen om de besmetting in het hele land te beperken, blijven gelden: personen met koorts hoger dan 37,5 ° C  moeten thuis blijven, het verbod op massabijeenkomsten en een verplichte standaardafstand van 1 meter tussen mensen, alsook het gebruik van beschermingsmaskers.

  • verplaatsingen binnen eenzelfde regio zijn vanaf 18 mei niet meer aan beperkingen onderworpen (geen zelfcertificering meer nodig)
  • het interregionaal verkeer is tot 3 juni enkel mogelijk met zelfcertificering (zie bijlage) om redenen van werk, gezondheid, noodzaak en urgentie, terugkeer naar domicilie. Specifieke lokale maatregelen zijn niet uitgesloten
  • vanaf 3 juni is reizen toegestaan naar de lidstaten van de Europese Unie en het Schengengebied, Groot-Brittannië, Andorra, Monaco, San Marino en Vaticaanstad.
  • naast familieleden mag men nu ook vrienden, collega’s ontmoeten, er is geen sprake van een precies aantal, maar samenscholingen blijven verboden
  • alle winkels, dus ook outlets, winkelcentra en hypermarkten, mogen heropenen, met inachtneming van volgende regels: quota, de afstand van één meter en het dragen van mondmaskers.
  • tentoonstellingen en musea worden heropend, met gereserveerde toegangsmodaliteiten en inachtneming van regels rondom sociale distantiëring en het dragen van mondmaskers
  • bioscopen, theaters en concertzalen blijven tot nader order gesloten, evenals pubs en discotheken. Georganiseerde evenementen, evenementen en shows in aanwezigheid van groot publiek worden opgeschort. Het is niet mogelijk om publieke en private feesten te organiseren, ook niet in woningen
  • atleten die teamsporten beoefenen, kunnen altijd trainen mits de regels rondom sociale distantiëring gevolgd worden. Zwembaden, sportclubs, gyms kunnen weer open vanaf 25 mei, mits het respecteren van 2 m interpersoonlijke afstand.
  • vanaf 18 mei gaan bars, restaurants, patisserieën en ijssalons weer open. Afhankelijk van de grootte van het pand en de beschikbare ruimtes verliezen de restaurants de helft van hun zitplaatsen door de afstandsregels: er moet standaard twee meter tussen de tafels voorzien worden. De obers dragen handschoenen en mondmaskers.
  • naar schoonheidsspecialisten en kappers kan men enkel op afspraak. Omdat het niet mogelijk is om de afstand te bewaren, moeten beiden mondmaskers en handschoenen dragen
  • religieuze vieringen met publiek mogen plaatsvinden mits inachtneming van de voorgeschreven veiligheidsprotocollen
  • stranden openen vanaf 29 mei; op het strand moet de nodige tussenruimte (parasols, ligbedden, ligstoelen) worden gegarandeerd
  • de scholen gaan dit schooljaar niet meer open en herstarten in september 2020.

4. Economie

A. Economische impact

Economische impact op de Vlaamse exporteur:
Italië staat nu wereldwijd geseind als een geografische regio met hoog risico. Sinds de uitbraak van het coronavirus in Italië, hebben verschillende landen maatregelen genomen bij de aankomst op hun grondgebied van Italiaanse reizigers, en dit geldt vooral voor mensen uit de getroffen regio’s. Goederen kunnen het land vrij binnenkomen en verlaten.

B. Handelsbelemmeringen

Binnen de interne EU-markt mogen er in principe geen handelsbelemmerende maatregelen bestaan. Vindt u dat de overheid van een andere EU-lidstaat tegen dat principe zondigt? Worden de interne marktregels verkeerd toegepast? Dan kan u terecht bij het Enterprise Europe Network. Dit netwerk geeft advies bij klachten van bedrijven tegen andere bedrijven of tegen overheidsadministraties.

Voor wat betreft het goederenvervoer:

Goederen kunnen Italië binnenkomen en verlaten. Het vervoer van de goederen wordt beschouwd als essentieel: het personeel dat de transportmiddelen bestuurt, kan daarom de betrokken gebieden binnenkomen en verlaten en zich ook in de zone verplaatsen. Transporteurs die goederen vervoeren tussen België en Italië kunnen dit bijgevolg blijven doen maar dienen wel de opgelegde preventieve voorzorgsmaatregelen toe te passen:

  • de chauffeurs mogen in principe niet uit de voertuigen stappen (verplaatsingen zijn weliswaar beperkt tot de strikte levering of inzameling van goederen) en dienen uitgerust met beschermende en preventieve medische hulpmiddelen zoals wegwerpmaskers en handschoenen
  • als het laden/lossen van het voertuig vereist is, moet de veiligheidsafstand (1 meter) bewaard worden en moet de transportdocumentatie elektronisch verzonden worden
  • idealiter heeft de chauffeur een document van het Italiaanse bedrijf dat verklaart dat deze goederen dienen geleverd voor de goede verderzetting van zijn productieproces
  • men dient tevens een verklaring op eer (in bijlage) op te stellen die op waarheid gaat gecontroleerd worden en waarop penale straffen staan indien niet waarheidsgetrouw.

Dit wordt gespecificeerd in een toelichting gepubliceerd op de overheidswebsite.

C. Relancemaatregelen

Het maxidecreet 'Cura Italia' werd gepubliceerd in het staatsblad 70 van 17 maart 2020 (Dl 17 maart 2020, nr. 18). Het betreft een economisch ondersteuningspakket ter waarde van ongeveer 25 miljard euro om het hoofd te bieden aan de noodsituatie. De draagwijdte is breed: van de uitbreiding van de perimeter van de meest getroffen productieketens tot de verhoging van de middelen van het Garantiefonds voor kmo’s en een stop op de bronbelasting voor bedrijven en zelfstandigen met inkomsten of vergoedingen tot € 400.000.

In het kader van het coronavirus breidde de Italiaanse regering haar bevoegdheden uit om buitenlandse overnames te blokkeren. Zo beoogt de regering te vermijden dat banken, verzekeraars en energiebedrijven tijdens de crisis makkelijk in buitenlandse handen kunnen vallen.

Verder staat de overheid garant bij leningen aan bedrijven voor ruim 750 miljard euro, 400 miljard euro meer dan eerder was overeengekomen. De helft ervan is bestemd voor bedrijven die exporteren. Er wordt geen steun toegekend aan bedrijven die dividenden uitkeren.

Italië rekent ook op solidariteit van de EU en de EU-LS, alsook een versoepeling van de begrotingsregels en staatssteunregelgeving. Zonder de steun van de EU zal Italië de economische gevolgen niet te kunnen opvangen en lijkt een diepe recessie onvermijdelijk.

Het Decreto Rilancio (herlanceringsdecreet) is, in chronologische volgorde, de derde grote interventie van de regering om de economische gevolgen van de noodsituatie aan te pakken, na de Cura Italia (Save Italy) en de Decreto Liquidità (Liquiditeitsbesluit). Nu het virus meer onder controle is, neemt Italië de instrumenten aan die nodig zijn om op een veilige manier opnieuw op te starten en zijn economie nieuw leven in te blazen, door middel van een unitair en organisch decreet dat 155 miljard euro ter beschikking stelt.

Centraal in het decreet staan ​​de maatregelen ter ondersteuning van gezinnen en bedrijven, die niet alleen veel van de Cura Italia-maatregelen versterken en uitbreiden, te beginnen met de sterke toewijding aan de gezondheidszorg, maar ook nieuwe en belangrijke maatregelen om het economische herstel, de sociale cohesie en de veiligheid te versterken.

De kern van de herlancering is een ongekende inzet om Italiaanse bedrijven te versterken. Niet alleen om ze vandaag te verdedigen, maar al vooruitkijkend naar hun toekomstige concurrentievermogen en rol in het mondiale scenario met inspanningen gericht op investeringen, innovatie, dimensionale groei, ecologische en sociale duurzaamheid.

De interventies ter ondersteuning van bedrijven omvatten een vergaande maatregel waarbij ongeveer € 4 miljard wordt uitgetrokken voor de annulering van het IRAP-saldo van juni (regionale belasting op productie-activiteiten). Verdere maatregelen worden gemoduleerd rekening houdend met de omvang van het bedrijf:

  • voor bedrijven met een omzet tussen € 0 en € 5 miljoen is meer dan € 6 miljard toegewezen aan niet-terugvorderbare subsidies, van minimaal € 2.000 tot maximaal € 50.000 en nog eens € 1,5 miljard voor commerciële huurconcessies met 60% belastingvermindering
  • voor bedrijven met een omzet tussen € 5 en € 50 miljoen heeft de regering 20% ​​fiscale stimuli voor herkapitalisatie, een belastingvermindering van 50% van de vermogensverliezen en een kmo-fonds voor inschrijving op 31 december 2020 voor nieuw uitgegeven obligaties of schuldbewijzen opgesteld om het kapitaal te helpen versterken
  • voor bedrijven met een omzet van meer dan € 250 miljoen is een Patrimonio Rilancio (Relaunch Fund) opgericht in het Deposits and Loans Fund (CDP), voor interventies ter ondersteuning van herkapitalisatie voor in Italië geregistreerde naamloze vennootschappen, exclusief banken en verzekeringsbedrijven.

Als aanvullende ondersteuning voor de bedrijfsliquiditeit, waarvoor € 34 miljard is toegewezen voor SACE-garanties en voor herfinanciering van het KMO-fonds, is € 12 miljard toegewezen aan regionale autoriteiten en lokale instanties voor de betaling van schulden van de overheid aan leveranciers en dienstverleners.

Het besluit stelt tot 16 september alle belastingbetalingen uit die al door de vorige besluiten waren opgeschort. De btw op medische en persoonlijke beschermingsmiddelen en -apparatuur wordt tot 31 december afgeschaft en vervolgens verlaagd tot 5%.

Het opnieuw opstarten van de nationale economie betekent ook nadenken over de toekomst van Italië inzake onderwijs (scholen en universiteiten). Het decreet kijkt naar de toekomst, met zeer aanzienlijke middelen voor scholen en de grootste voorziening voor universiteiten en onderzoek die ooit in Italië is gecreëerd. Er zullen 16.000 docenten worden gerekruteerd, 1,4 miljard euro wordt toegewezen aan universiteiten en nationale onderzoeksorganen, 4.000 onderzoekers worden gerekruteerd in universiteiten en onderzoeksinstellingen.

Daarnaast wordt de inspanning om de volksgezondheid en veiligheid te beschermen en te versterken voortgezet met € 5,5 miljard extra middelen voor o.m. de reorganisatie van het ziekenhuisnetwerk (met een structurele uitbreiding van 3.500 nieuwe intensive care-bedden), de versterking van thuiszorg en de aanwerving van ongeveer 9.000 verpleegkundigen, alsook de herfinanciering van het Nationaal Noodfonds voor civiele bescherming.

Er is ook een sterke verbintenis om twee sectoren te steunen die sinds het begin van de noodsituatie bijzonder zwaar getroffen zijn, nml. toerisme en cultuur. In totaal wordt 3 miljard euro vrijgemaakt voor diverse maatregelen waaronder: een belastingkrediet tot 500 euro voor vakanties in Italië; vrijstelling van de onroerende voorheffing (IMU – Imposta Municipale Unica) voor 2020 voor hotels en strandetablissementen; vrijstelling van belasting op de bezetting van openbare ruimtes en ruimtes (TOSAP) tot 31 oktober voor restaurants, bars en andere bedrijven; steun voor boekhandels, voor de uitgeverijsector, voor musea en een vergoeding voor geleden verliezen als gevolg van het annuleren van shows, tentoonstellingen en andere evenementen, enz

D. Economische vooruitzichten

Volgens Istat zijn 55,7% van de werknemers aan het werk (op locatie of smartworking) gebleven tijdens de lockdown.

Istat stelde een kaart op van de economische activiteiten (actief of geschorst) en berekende het gewicht in termen van het aantal werknemers per sector.

Geografisch gezien trof de lockdown eerder het noorden waar veel activiteiten zijn die geschorst moesten worden, terwijl er in het zuiden meer werknemers zijn die actief zijn in sectoren die open mogen blijven.

Ook grote steden blijven proportioneel meer aan de slag dan de rest van Italië. Boven het landelijk gemiddelde scoren bijvoorbeeld Genua (69,6%), Bari (68,7%), Rome (68,5%), Ancona (68,4%), Trento (68,3%), Bologna ( 67,7%), Milaan (67,1%) en Palermo (66,6%).

1,8 miljoen zelfstandigen ontvingen inmiddels hun eerste maandelijkse €600 coronavirusuitkering. Deze werd inmiddels verhoogd tot €800.

Confcommercio meldt dat de consumentenbestedingen in maart met 31,7% zijn gedaald en verwacht dat de inkrimping van het bbp in april 13% zou kunnen bedragen.

Het IMF voorspelt dat het Italiaanse begrotingstekort dit jaar zal oplopen tot 8,3% van het bbp en vervolgens zal dalen tot 3,5% in 2021. Na S&P heeft ook Fitch de kredietwaardigheid van Italië verlaagd tot BBB-. S&P zegt dat Italië’s staatsschuld naar verwachting zal toenemen tot 155% van het bbp.

Minister van Financiën Gualtieri verwacht dat het tekort onder de 8% blijft.

De Europese Commissie heeft groen licht gegeven aan de staatsleningenregeling, leningen aan bedrijven met staatsgarantie tot 100% voor bedragen tot €25.000.

De Banca d’Italia berekende dat de bedrijven 50 miljard euro nieuwe liquiditeitsmiddelen nodig hebben.

5. Nuttige links

Voor bijkomende informatie over de toestand in Italië, zie:

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden. 

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier Coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

20 mei 2020

Bijkomende informatie