U bent hier

CORONAVIRUS - De toestand in het Verenigd Koninkrijk

1 Algemene toestand

De Britse premier Boris Johnson had de twijfelachtige eer om als eerste wereldleider besmet te zijn geworden door het coronavirus. Dit is het gevolg van het feit dat het Verenigd Koninkrijk in de beginfase van de pandemie de coronacrisis niet correct inschatte. De voorzorgsmaatregelen kwamen langzaam op gang en leken de rest van de wereld achterna te lopen. Pas op 19 maart werd de lockdown in het Verenigd Koninkrijk aangekondigd.

Boris Johnson liet op 27 april, bij zijn terugkeer naar Downing Street na 3 weken afwezigheid, weten dat hij de getroffen voorzorgsmaatregelen nog niet wou afbouwen ondanks de druk van invloedrijke zakenlui. Op 10 mei kondigde hij een versoepeling van de maatregelen aan maar de hoge dodentol en gebrek aan testmateriaal betekenden dat het te vroeg was om de getroffen voorzorgsmaatregelen volledig te lossen. 

In tegenstelling tot zowat alle andere Europese landen, wachtte Johnson erg lang om de bewegingsvrijheid van de Britten in te perken. Initieel zette de Britse regering immers in op het 'herd immunity' plan (groepsimmuniteit, waarbij minstens de helft van de bevolking een natuurlijke weerstand tegen het virus moet hebben opgebouwd zodat het virus minder makkelijk nieuwe gastheren vindt en de epidemie langzaam uitsterft) van Boris Johnson, maar dit werd afgeblazen toen een simulatie van Imperial College Londen het aantal dodelijke slachtoffers voorrekende.

Op 27 maart kondigde Premier Boris Johnson aan dat hij positief testte op het coronavirus en milde symptomen had. Dat zowel de premier, de minister van Volksgezondheid en kroonprins Charles door het coronavirus getroffen werden, deed de onzekerheid over de Britse corona-aanpak alleen maar toenemen.

De 93-jarige Britse Queen Elizabeth verzekerde, in haar eerste paasboodschap ooit, haar onderdanen dat 'het coronavirus ons niet zal overmeesteren'. Het was de tweede keer op korte tijd dat koningin Elizabeth de bevolking toesprak. Dit was heel uitzonderlijk en onderstreepte opnieuw dat het Verenigd Koninkrijk zwaar getroffen werd door de coronapandemie. 

De Britse overheid gaf dagelijkse briefings, maar de kritiek over hun aanpak nam toe. Niet alleen was er onvoldoende beschermende kledij en PPE materiaal beschikbaar voor het verzorgend personeel maar bovendien lijkt het virus in verhouding veel harder toe te slaan bij mensen met migratieroots (‘BAME’, ‘Black, Asian and minority ethnic’) en drong een verder onderzoek zich op. 

Ook lekte het nieuws uit dat de regering -een regeringsploeg die verschillende harde brexiteers telt -uit politieke overwegingen besliste niet mee te doen aan een Europese aanbesteding voor medisch materiaal terwijl reeds algemeen geweten was dat het tekort nijpend was. Eveneens bleek dat Boris Johnson in de beginfase van de pandemie vijf keer een crisisoverleg heeft gemist, wat het beeld versterkte dat hij de coronacrisis aanvankelijk totaal onderschatte.

Tenslotte lag de klemtoon heel sterk op de NHS (National Health Service, de Britse (gratis) nationale gezondheidsdienst), een instituut dat in het Verenigd Koninkrijk heilig is en waardoor de verzorgingshuizen veel minder aandacht kregen.

Het aantal doden heeft inmiddels evenwel de 45.000 overschreden. Volgens sommige berichten is het werkelijk aantal sterfgevallen te wijten aan COVID-19 echter nog veel hoger omdat de slachtoffers in de verzorgingshuizen en zij die thuis komen te overlijden initieel niet werden meegerekend, veelal omdat niet met zekerheid kon worden vastgesteld dat corona de oorzaak van het overlijden was. De regering rapporteert inmiddels niet alleen het aantal dagelijkse sterfgevallen in ziekenhuizen, maar ook die in verpleeg- en verzorgingshuizen.

Omwille van de genomen maatregelen (‘social distancing’) is de spreiding van COVID-19 aan het vertragen maar het risico op infectie wordt door de overheid nog steeds als hoog gezien en men vreest voor een tweede golf.

2 Voorzorgsmaatregelen

Op 3 maart 2020 kondigde Eerste Minister Boris Johnson zijn ’4-stage strategy’ aan voor de bestrijding van het coronavirus. De volgende fases zouden doorlopen worden: ‘contain’ (afremmen), ‘delay’ (vertragen), ‘research’ (onderzoeken) en ‘mitigate’ (verzachten).

Gezien de snelle verspreiding, is men echter vrij snel moeten overgaan tot de tweede stap ‘delay’, vertragen. Sinds 16 maart werden op geregelde tijdstippen volgende maatregelen door Eerste Minister Boris Johnson (en later zijn vervanger, minister van Buitenlandse Zaken Dominic Raab) afgekondigd: ‘Social distancing’, enkel essentiële verplaatsingen, sluiting van horeca, scholen, musea, sportlocaties, kerken enz. Het gebruik van de NHS moest bovendien beperkt worden en waar mogelijk moest in eerste instantie de NHS website geraadpleegd worden om de druk op de gezondheidswerkers te beperken. Tevens moesten alle personen met serieuze gezondheidsproblemen in quarantaine gaan voor 12 weken. Ook vroeg men aan personen ouder dan 70 en zwangere vrouwen om extra voorzorgsmaatregelen te treffen. Dit betekende ook het huis niet verlaten om boodschappen te doen.

Vanaf 24 juli werd het dragen van mondmaskers verplicht in winkels in Engeland en Schotland. Mondmaskers waren al langer verplicht op het openbaar vervoer in Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland. 

Op 17 maart adviseerde het FCO (Foreign & Commonwealth Office, het ministerie van Buitenlandse Zaken) het Britse volk bovendien niet-essentiële reizen te beperken om de verspreiding van COVID-19 te vermijden (zie reisadvies UK). 

De minister van Buitenlandse Zaken kondigde aan dat de quarantainemaatregelen vanaf 10 juli voor reizigers die aankomen in het VK vanuit bepaalde landen opgeheven werd. België bevindt zich niet langer op deze lijst van uitzonderingen.

Reizigers die na zaterdag 8 augustus 04:00 BST (lokale tijd in het VK) aankomen vanuit België, moeten bij aankomst in het VK verplicht 14 dagen in zelfisolatieVoor meer informatie hieromtrent kunt u op de website van de Britse overheid terecht.

Alle reizigers die het land binnenkomen moeten bovendien hun reisinformatie en contactgegevens meedelen. Op het niet-naleven van de regels staat een boete gaande van 100 tot 1000 pond. De richtlijnen voor passagiers die het VK binnenkomen of terugkeren, zijn beschikbaar op Gov.uk.

Let wel, deze regels kunnen verschillend zijn voor de 4 landen die deel uitmaken van het Verenigd Koninkrijk nl. Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland.

Hou er eveneens rekening mee dat voor specifieke zones in het VK zoals Wales, Yorkshire, de Midlands, Leicester en Noord-Ierland een apart reisadvies kan gelden vanwege de Belgische overheid.

Aangezien de situatie snel kan evolueren wordt aangeraden om de instructies van de lokale autoriteiten heel nauw op te volgen, zie Brits Ministerie van Volksgezondheid en de NHS.

3 Exitstrategie

Van een concrete exitstrategie was er in het Verenigd Koninkrijk lange tijd geen sprake. Tijdens de premier’s ziekte bleek dat er binnen het kabinet verschillende ideeën bestonden over hoe het evenwicht te bewaren tussen economische belangen en de volksgezondheid en men onderling erg verdeeld was over hoe zich een weg uit de crisis te banen. Hoewel de cijfers een versoepeling van de lockdown voorlopig leken uit te sluiten, drongen een aantal zwaargewichten, onder leiding van Michael Gove, daar toch op aan. Ook invloedrijke zakenlui die als donors van de Conservatieve partij gelden, oefenden druk uit.

Maar Boris Johnson bleek na zijn persoonlijke ervaring op Intensieve zorg gevoeliger te zijn geworden voor gezondheidsargumenten. Op 27 april hield hij -na 22 dagen afwezigheid- een speech voor zijn ambtswoning in Downing Street 10 waarin hij sprak over de impact van het coronavirus en de laatste stand van zaken. “Dit is de grootste uitdaging van dit land, sinds de oorlog”, aldus Johnson. “maar we boeken ook vooruitgang”. Evenwel maakte hij duidelijk dat een versoepeling van de voorzorgsmaatregelen nog niet aan de orde is en dat ‘social distancing’ het ‘nieuwe normaal’ wordt.

De premier kondigde aan dat testing cruciaal is maar de regering slaagde er nog niet in de beloftes over het massaal testen van burgers waar te maken. Op 2 april beloofde minister van gezondheid Matt Hancock dat er tegen eind april dagelijks 100.000 testen zouden gebeuren, maar in praktijk kwam men niet aan dit vooropgestelde aantal.

In eerste instantie werden key workers getest maar inmiddels werd de toegang tot testen op het coronavirus uitgebreid tot alle 65-plussers en hun huisgenoten met symptomen en tot werknemers met symptomen die voor hun werk moeten reizen.

Na hun initiële uitschuiver waarbij ze de virologen wekenlang negeerden, meldde de regering het wetenschappelijk advies van de expertgroep, de Scientific Advisory Group for Emergencies (Sage) consequent te zullen volgen. 

Op zondagavond 10 mei kondigde de Britse premier Boris Johnson aan dat een voorzichtige versoepeling van de lockdownmaatregelen werd ingevoerd. Nadat wekenlang de slogan 'stay at home, protect the NHS, save lives' (blijf thuis, bescherm de NHS en levens) was, werd deze gedowngrade naar 'stay alert, control the virus, save lives' (blijf waakzaam, beheers het virus en bescherm levens). Al snel kwam er echter kritiek op de chaotische en vage communicatie. Het VK was immers het hardst getroffen land in Europa en kende nog dagelijks nieuwe besmettingen. Eveneens was het niet duidelijk of de piek van de epidemie al achter de rug was.

Zeker nadat bleek dat de collega-premiers van Schotland en Wales niet geraadpleegd werden en de deelstaatregeringen van Schotland, Wales en Noord-Ierland niet bereid waren om Engeland te volgen. Dit betekende de facto dat de nieuwe richtlijnen enkel voor Engeland van toepassing waren aangezien de andere deelstaten het onveilig en te vroeg achtten om de coronamaatregelen terug te schroeven. 

Op maandag 11 mei werd deze boodschap gepreciseerd door middel van de publicatie van een meer dan 50 pagina's tellend document dat de exitstrategie toelicht. Hierin werd duidelijk gemaakt dat de eerste fase van een driestappenplan intrad in de hoop dat dit de Britse economie weer op gang zou trekken. Wie niet kon telewerken werd actief aangemoedigd terug te gaan werken (weliswaar zonder het openbaar vervoer te gebruiken) en iedere inwoner van Engeland mocht weer meer dan één keer per dag buiten gaan sporten. De bouwsector en productiesector mochten als eerste terug opstarten mits veiligheidsmaatregelen getroffen en gerespecteerd konden worden. 

De tweede fase begon op 1 juni waarbij de buitenmarkten, autodealers, niet-essentiële winkels (vanaf 15 juni) en de lagere scholen geleidelijk weer open gingen en in de derde fase op 4 juli mochten kapsalons en ook de horeca weer hun deuren openen (zie richtlijnen). 

De handelswijze en communicatie van Boris Johnson werd echter genadeloos neergesabeld. Ondanks Boris Johnson's voornemen om de pasverkozen oppositieleider Keir Starmer en de andere lokale besturen van Schotland, Wales en Noord-Ierland te betrekken bij het uittekenen van de heropstart bleek dit immers niet te zijn gebeurd. Ook de onderwijsvakbond en de algemene vakbonden TUC en Unison bleken niet geraadpleegd en onthaalden de plannen met felle kritiek. De openbare omroep (de BBC) stond Labourleider Keir Starmer, die bij het Britse publiek -in tegenstelling tot zijn voorganger, Jeremy Corbyn- vertrouwen opwekt, zelfs toe om de natie rechtstreeks toe te spreken. Hij vond het immers onverantwoord om werknemers aan te moedigen naar hun werk te gaan zonder dat werkgevers een veiligheidsplan geïmplementeerd hadden. Als reactie publiceerde de regering sindsdien de broodnodige richtlijnen.

Voor een update van alle maatregelen zie hier

Johnson erkende echter dat de versoepeling kon worden teruggedraaid als de volksgezondheid weer zou achteruit gaan en een tweede besmettingsgolf zou komen. Behalve de zogenaamde 'vijf testen' die vervuld moeten zijn, is ook een nieuw 'bioveiligheidscentrum', een waarschuwingssysteem met vijf niveaus (1-5) gemodelleerd naar de niveaus van terreurdreiging hierbij cruciaal. Om het dreigingsniveau te bepalen kijkt men naar de reproductiewaarde (het aantal mensen dat één persoon besmet) en het totaal aantal Covid-19 gevallen. Bij het hoogste niveau 5 kan de gezondheidszorg het aantal patiënten niet aan en bij het laagste niveau, 1, is Covid-19 uitgeroeid in het VK.

Aangezien een vaccin nog altijd de beste manier is om het virus uit te roeien kondigde de regering aan dat ze twee teams van wetenschappers financieel ging steunen. Zo kregen respectievelijk het Department of Infectious Disease aan Imperial College Londen en Oxford University 22,5 en 20 miljoen pond om de ontwikkeling van een coronavaccin te versnellen. 

4 Economie

a. Economische impact

De coronacrisis is niet enkel een onnavolgbare gezondheidscrisis, maar ook een ingrijpende economische crisis wereldwijd. De onmogelijkheid van een versoepeling van de lockdown maakte de economische impact in het Verenigd Koninkrijk enorm.

Aangezien de Britse gezondheidszorg al jaren onder de besparingsdrift van de overheid te lijden heeft, moest de overheid de geldkraan opendraaien. Ook beloofde men voor ruim 330 miljard pond bedrijfsleningen te waarborgen en wie tijdelijk werkloos is, zag zijn loon voor 80% verzekerd tot augustus.

De Britse regering heeft bovendien nog een andere heikele kwestie uit te klaren, het handelsakkoord met de EU. Door de coronacrisis vielen deze onderhandelingen stil toen zowel de EU onderhandelaar Michel Barnier als de Britse onderhandelaar David Frost getroffen werden door symptomen.

Deze zijn inmiddels terug hervat via videoconferenties, maar de tijd drong want de Britten moesten vóór 1 juli beslissen of ze de overgangsperiode die eind dit jaar afloopt, willen verlengen. Premier Johnson gaf reeds aan daar niet van te willen weten, maar een harde brexit gepaard gaand met de coronavirusgetinte, sombere economische vooruitzichten leiden volgens velen tot een doemscenario.

b. Handelsbelemmeringen

Binnen de interne EU-markt mogen er in principe geen handelsbelemmerende maatregelen bestaan. Vindt u dat de overheid van een andere EU-lidstaat tegen dat principe zondigt? Worden de interne marktregels verkeerd toegepast? Dan kan u terecht bij het Enterprise Europe Network. Dit netwerk geeft advies bij klachten van bedrijven tegen andere bedrijven of tegen overheidsadministraties.

c. Relancemaatregelen

Op 11 maart heeft HMRC een hulplijn voorzien voor bedrijven die omwille van corona het financieel moeilijker zullen hebben en bijgevolg het betalen van hun belastingen kunnen uitstellen.

Op 17 maart kondigde minister van Financiën Rishi Sunak een steunpakket aan voor bedrijven die in moeilijkheden zullen geraken omwille van corona. Hij kondigde £330 miljard pond stimuli aan in de vorm van staatsleningen (interestvrij voor 12 maanden), beurzen, ‘tax holidays’ en belastingverlagingen.

Op 20 maart kondigde Chancelor Sunak extra maatregelen aan om de salarissen van werknemers te beschermen, nl. het Job Retention Scheme. De Britse regering heeft hierbij bedrijven gevraagd om mensen met verlof (‘furlough’) te sturen in plaats van te ontslaan, om te voorkomen dat mensen hun baan en inkomen verliezen. Bedrijven konden vervolgens hulp van de overheid aanvragen bij het betalen van de lonen. De overheid gaf hierbij mensen die 'met verlof' zijn gestuurd 80 procent van hun gebruikelijke loon, geplafonneerd tot 2500 pond. In sommige gevallen beloofden bedrijven de resterende 20% aan te vullen.

De Resolution Foundation think tank berekende dat dit tussen de 7 en 10 miljoen werknemers zou treffen, ongeveer een derde van de werknemers in de privésector. Volgens de Britse Kamer van Koophandel heeft twee derde van de kleine bedrijven één of meer werknemers met verlof gestuurd omdat er niet of nauwelijks werk was. Volgens de schattingen van het Office for Budget Responsibilty gaat het om 30% van de werknemers van kleine bedrijven.

Op 12 mei kondigde minister van Financiën Sunak aan dat dit programma nog tot oktober zou gehandhaafd worden. Volgens de economische think tank, het Institute of Fiscal Studies, zou de regeling het Verenigd Koninkrijk 49 miljard pond kosten tegen eind juni en zo'n 100 miljard pond tegen oktober. Vanaf juli werden wel een aantal aanpassingen doorgevoerd. Zo gaf men de werkgevers de mogelijkheid om personeel dat tijdelijk werkeloos was op deeltijdse basis weer aan het werk te zetten. Eveneens hoopte de regering dat de werkgevers vanaf augustus een deel van de vergoeding van salarissen op zich zou nemen. 

Op 26 maart heeft Rishi Sunak eveneens een steunpakket voorzien voor zelfstandigen - Self-Employed Income Support Scheme:

  • Zelfstandigen zullen maandelijks een som geld krijgen van de overheid voor een minimum van 3 maanden.
  • De toelage is berekend op basis van 80% van hun gemiddelde maandelijks inkomen van de laatste 3 jaar, geplafonneerd tot 2500 pond.

Op 20 april kondigde Chancellor Sunak bovendien extra steun aan voor Britse start-ups ter waarde van £1,25 miljard pond in de vorm van staatsleningen. Deze werden toegewezen door de British Business Bank en door Innovate UK. 

Andere maatregelen zijn steun aan huurders ter waarde van 1 miljard pond en  het verlengen van de deadline voor de belastingsaangifte van zelfstandigen met 6 maanden. Ook ‘Universal Credit’ wordt tijdelijk verhoogd. Zo hebben bijna 1 miljoen mensen sinds de lockdown begon een ‘Universal credit’ uitkering aangevraagd.

Tenslotte kondigde de minister van Financiën Sunak op 8 juli het Plan for Jobs aan in het Britse parlement waarbij hij iniatieven ontwikkelde om mensen weer aan het werk te krijgen, om bestaande banen te beschermen en nieuwe jobs te creëren. Onderdeel van het plan is om de horecasector, die zwaar getroffen is door de crisis, verder te ondersteunen met een reductie in het btw-tarief (van 20% tot 5% op voeding en niet-alcoholische dranken die verbruikt worden in horecazaken) en een Eat Out to Help initiatief dat consumenten moet aansporen om weer uit eten te gaan.

d. Economische vooruitzichten

Volgens het Office for Budget Responsibilty, de begrotingswaakhond, zou het Verenigd Koninkrijk in het tweede kwartaal van 2020 op een krimp van 35% afstevenen. Dit zou de Britse economie één van de zwaarst getroffen economieën binnen Europa maken en de grootste daling in economische activiteit betekenen in het VK in meer dan 100 jaar.

De werkloosheidsgraad zou verdrievoudigen tot 10% met een extra 2 miljoen werklozen.

En het overheidstekort zou stijgen tot 273 miljard pond in 2020-2021, zo’n 14% van het BBP, wat beduidend hoger is dan tijdens de financiële crisis meer dan 10 jaar geleden. Inmiddels klimt de staatschuld ook richting 100% en financieert de Bank of England, de Britse centrale bank, die toenemende schulden rechtstreeks.

Het Office for Budget Responsibilty ging er in dit scenario wel van uit dat de Covid-19 lockdown maar 3 maanden zou duren en nadien tijdens de volgende 3 maanden deels opgeheven zou worden. Indien dit scenario zou kloppen dan zou het derde en vierde kwartaal respectievelijk  tekenen voor een groei van 27% en 21%. Eveneens zou het BBP tegen het einde van 2020 dan terug het niveau van voor het virus bereiken. De vraag blijft echter of de economie zo snel zal opveren nadat de lockdown voorbij is.

Minister van Financiën, Rishi Sunak, toonde zich in elk geval erg bezorgd over de waarschuwingen en erkende dat de economische situatie bijzonder ernstig is. ‘De overheid zal niet in staat zal zijn elk gezin en elk bedrijf te beschermen’ meldde hij.

e. Opportuniteiten op korte termijn

Zelfs als de coronamaatregelen versoepelen, zal de samenleving grondig gewijzigd zijn. Het tijdperk van de ‘anderhalvemeterconomie’ lijkt aangebroken en dat zal ingrijpende aanpassingen vergen van bedrijven, consumenten, overheden enz.

Behalve de voor de hand liggende opportuniteiten voor beschermend en medisch materiaal, zullen ook handgels en reinigingsmiddelen goed in de markt blijven liggen.

De niet te stuiten opgang van e-commerce zal zich verder voortzetten. Volgens Statista zal in het Verenigd Koninkrijk tegen 2021 ongeveer 93% van alle internetgebruikers online shoppen, wat de hoogste online shopping penetratiegraad in Europa zou vertegenwoordigen.

‘Contactless delivery’ diensten en betalingssystemen zullen in trek blijven.

Ook zal de opmars van telewerken tot gevolg hebben dat werknemers zullen investeren in hun onmiddellijke omgeving, want men zal willens nillens meer tijd thuis doorbrengen. Dit biedt opportuniteiten voor artikelen voor binnenhuisinrichting en tuin. Ook de beperkte mogelijkheden tot vrijetijdsbesteding buitenshuis zullen zorgen voor een heroriëntering naar andere hobby's en activiteiten. Men ziet reeds een toename in online games en online streaming services.

Werkgevers zullen bovendien investeren in videoconferencing platforms, workplacechat apps, IT uitrusting en ergonomisch meubilair. Eveneens zal er ingezet worden op cybersecurity en digitale transformatie.

Tenslotte zullen de ‘social distancing’ vereisten zorgen voor creatieve manieren om afstand te kunnen houden in publieke ruimtes en (openbare) voertuigen. Plexiglas en vloermarkeringen zullen essentiële elementen worden om circulatieplannen op de kantoor, fabriek en winkelvloer te realiseren.

f. Opportuniteiten op lange termijn

Voeding: Indulgence’ (verwennen): er tekent zich een stijgende vraag af in het VK naar premiumproducten als ‘special treats’ (‘traktaties’).

Bouw & infrastructuur: De huidige infrastructuur is verouderd in het VK. Investeringen in infrastructuur zullen de komende jaren dan ook prioriteit moeten blijven krijgen. 

Technologiebedrijven die kort op de bal spelen en met oplossingen komen aandraven zullen relevant blijven.

Zie ook https://www.flandersinvestmentandtrade.com/export/landen/vk/kansrijke-se....

5 Nuttige links

6 Dossier Coronavirus

In het dossier Coronavirus van FIT, vindt u verdere nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be .

10 augustus 2020