U bent hier

CORONAVIRUS – De toestand in Turkije

1. Algemene toestand

De eerste positieve COVID-19 patiënt in Turkije werd op 11 maart 2020 gesignaleerd. Daarmee was Turkije één van de laatste landen in de regio waar het virus toesloeg.

De eerste dode viel op 15 maart. Op 1 april werd bevestigd dat het virus zich over gans het land verspreid had. Op 19 april was het aantal positieve COVID-19 gevallen hoger dan in het eerder zwaar getroffen Iran, en daarmee werd Turkije het land met het grootste aantal besmettingen in het Midden-Oosten. Op 19 april stak Turkije China voorbij wat betreft het aantal geïdentificeerde COVID-19 besmettingen.

Er werd onmiddellijk zeer ruim getest en er werden, zelfs met amper enkele besmettingen, direct zeer strenge maatregelen Deze leverden resultaten op en na enkele weken nam de pandemie in kracht af. Sinds 7 mei werden er dagelijks minder dan 2000 nieuwe besmettingen genoteerd.

Op 7 juli waren er reeds 3 733 218 testen uitgevoerd en bleken 207 897 een positief resultaat op te leveren voor Covid-19. Daarvan is het grootste gedeelte reeds hersteld (85%). Inmiddels zijn 5260 mensen overleden aan het Corona virus, en liggen er op dit moment 1152 mensen op intensive zorgen waarvan er 400 beademd worden.

Het relatief geringe aantal overlijdens wordt toegeschreven aan de jonge bevolking en het relatief hoog aantal ICU-bedden in de hospitalen in Turkije.

Alle scholen en universiteiten hebben sinds 16 maart de lessen in eerste instantie opgeschort en zijn een week later, op 23 maart met onlineonderwijs gestart. De lessen zullen pas na de zomervakantie hernemen, en misschien in een aangepaste vorm (deels online). 

Om de economische activiteit niet helemaal te laten wegvallen bleef president Erdoğan, ondanks smeekbedes van de burgemeesters van Istanbul en Izmir voor een volledige lock down van 2 à 3 weken, zich hiertegen verzetten omdat hij Turkije, dat al in een moeilijk economische periode zit, niet nog meer schade wil toebrengen. Om het hoofd te bieden aan de gestage stijging van zowel het aantal COVID-19 besmettingen als het aantal overlijdens, werden vanaf 10 april wel “weekend lock downs” in het leven geroepen voor 31 metropolen (76% van de bevolking).

Istanbul is als grootste stad en economisch centrum van het land het zwaarst getroffen met meer dan 2/3 van het aantal COVID-19 gevallen en doden. Er werden na een eerste noodziekenhuis van 600 bedden, nog 2 extra noodziekenhuizen van 1000 bedden elk ingericht, waarvan een op de oude Ataturk luchthaven, en een hospitaal in aanbouw van 2800 bedden werd op 20 april vervroegd in gebruik genomen en was volledig operationeel tegen 15 mei, met onder andere 456 extra bedden op de afdeling intensieve zorgen.

Vanaf begin juni werden een aantal maatregelen versoepeld. Binnenlandse reizen over de weg en per vliegtuig werden weer toegelaten, mits de reizigers in het bezit zijn van een HES-code, die ook voor buitenlanders verplicht is (https://www.turkishairlines.com/en-us/announcements/coronavirus-outbreak/hes-code/). 

Internationale vluchten werden stap voor stap heropgestart vanaf 11 juni, maar zijn 4 weken later nog steeds erg schaars. Slechts een fractie van de normaal geplande vluchten wordt uitgevoerd en dan nog zijn de vliegtuigen zo goed als leeg. De belangrijkste redenen zijn de angst om besmet te raken en het feit dat reizigers in vele landen nog niet welkom zijn.

Turkije probeert heel hard zijn land als veilige reisbestemming te verkopen, helaas met beperkt resultaat tot nu toe.

2. Voorzorgsmaatregelen

Social distancing, curfew, mondmaskers

Van eind maart tot midden juni was het voor mensen ouder dan 65 jaar en mensen met chronische gezondheidsproblemen verboden de woning te verlaten. Voor hen gold een volledige lock down. Deze werkwijze heeft het aantal overlijdens in die leeftijdsgroep sterk teruggedrongen en sinds de versoepeling ziet men dan ook meer en meer ouderen bij de besmettingen en ziekenhuisopnames.

Voor jongeren gold een gelijkaardige curfew.

Voor de rest van de bevolking waren weekend curfews van kracht. Begin juni werden die opgeheven behalve gedeeltelijk curfews tijdens de laatste 2 weekends van juni waar de bevolking overdag zijn huis niet mocht verlaten om toelatingsexamens voor de hogere middelbare school en de universiteit rustig te laten verlopen.

Vermits de meeste restaurants, shopping centers, toeristische bezienswaardigheden enz.. opnieuw open zijn, dringt de overheid sterk aan op social distancing, en omdat men merkte dat dit de Turken zeer zwaar viel, zijn sinds een aantal weken mondmaskers altijd en overal verplicht. Indien een persoon geen masker draagt, is de boete 900 TL (120 Euro). Met dergelijke hoge boetes probeert de overheid het dragen van maskers kracht bij te zetten in de hoop dat het aantal nieuwe besmettingen niet verder stijgt.

Onderwijs

Onmiddellijk na de eerste besmettingen in Turkije werden voor het onderwijs drastische maatregelen genomen. De lentevakantie werd een week vervroegd zodat alle scholen op 16 maart onmiddellijk een week met vakantie gingen. Dit liet de onderwijsinstellingen toe om alles voor te bereiden om een week later, op 23 maart, met online onderwijs te starten via TV en internet.

De scholen zullen na de zomervakantie pas opnieuw open gaan.

De universiteiten werden eveneens op 16 maart gesloten, en dit voor 3 weken. Later werd beslist dat deze voor dit semester geen contact lessen meer zouden organiseren en tot de zomer uitsluitend online onderwijs aanbieden. Voor studierichtingen waar practica noodzakelijk zijn wordt uitgeweken naar de zomer.

 De toelatingsexamens voor de universiteiten en hogescholen vonden plaats in de 2e helft van juni. In 2 opeenvolgende weekends was daarom in gans Turkije een partiele lock down van kracht waarbij niemand zich overdag op straat mocht begeven

Reizen

Binnenlandse en internationale vluchten zijn opnieuw opgestart maar het aantal vluchten is nog maar een fractie van de situatie vóór de crisis en het aantal passagiers op internationale vluchten is erg beperkt.

Ook het busvervoer tussen de steden is opnieuw opgestart. 

Alle reizigers moeten voor verplaatsingen binnen Turkije en ook Turkse reizigers voor internationale verplaatsingen beschikken over een geldige HES-code. 

Goederenvervoer

Na heel wat beperkende maatregelen in het begin van de corona crisis lijkt het goederenvervoer weer te normaliseren.

3. Economie 

a. Economische impact

De uitbraak van het corona-virus heeft verschillende economische gevolgen. De eigenlijke omvang van de impact zal pas later duidelijk worden.

Hoewel de Turkse president de bevolking probeert te overtuigen dat in Turkije de impact van de crisis op de groei beperkt zal zijn, en hij om die reden ook geen volledige lock down wil verplichten, is het duidelijk dat de economische gevolgen erg groot zullen zijn.

Veel (grote en middelgrote) fabrieken blijven verder werken hoewel de internationale vraag erg gedaald is. Dit resulteert in overvolle opslagplaatsen.
Export is in het laatste decennium elk jaar belangrijker geworden voor de Turkse economie en neemt op dit moment meer dan 30% van Turkije’s GDP in. In 2019 ging 42% van de Turkse export naar de EU. Vermits een economische recessie verwacht wordt in de EU voor 2020 en een deel van 2021, zal dat een grote impact hebben op de export van Turkije naar deze landen. Voor andere exportlanden waarnaar Turkije exporteert geldt eenzelfde redenering. Wat wel een positief effect kan hebben is de lage olieprijs. Deze kan gedeeltelijk de verliezen beperken.

Volgens bepaalde indicatoren is de verwerkende industrie in Turkije er omwille van de corona crisis heel erg op achteruit gegaan. Bronnen spreken van een contractie van meer dan 30%.

Naast export is ook het toerisme een belangrijke bron aan inkomsten voor Turkije. Het toeristisch hoogseizoen loopt van midden april tot midden september. Alles wijst erop dat ook deze sector een zeer stevige klap zal krijgen, wat direct resulteert in een verminderde koopkracht voor de naar schatting 2 miljoen Turken werkzaam in deze sector. Zelfs indien er weer gestart wordt met toerisme, zal het op een totaal andere manier verlopen dan in pre-corona tijden, met een geringer aantal vakantiegangers en veel meer restrictieve maatregelen.

De werkloosheid in Turkije was reeds voor de corona crisis hoog. Alles wijst erop dat de binnenlandse consumptie zal dalen met een economische recessie tot gevolg. Experten zijn het grondig oneens over de mogelijke impact (gaande van een beperkte groei tot een stevige krimp).

De economische situatie in Turkije was al voor de uitbraak van de corona crisis erg precair en de huidige toestand maakt het alleen maar erger.
De Turkse lira staat bijna op hetzelfde historische lage peil als na de crash van augustus 2018 en men verwacht weer hogere inflatie want Turkije heeft reeds geld bijgedrukt.

Bepaalde experten zien echter geen grote problemen in het beschikbaar maken van meer cash in de maatschappij, op het moment van een muntontwaarding en negatieve interest rate.  In normale omstandigheden zou dit erg problematisch zijn, maar in de huidige situatie stelt het probleem zich minder, omdat de vraag laag is. Als er nu geen liquiditeit in het systeem gepompt zou worden, is de kans veel groter dat een tijdelijke shock lange gevolgen heeft en herstel veel moeilijker wordt.

Aan de andere kant is Turkije ook een belangrijk landbouwland en lijkt deze sector niet erg af te zien van de crisis of de geldende maatregelen. 
Ook sectoren zoals de chemische en plastiek industrie ondervinden weinig hinder.

b. Handelsbelemmeringen

De handelsbelemmeringen situeren zich hoofdzakelijk in de onmogelijkheid om medisch materiaal uit te voeren vanuit Turkije naar andere landen.

Op 4 maart 2020 heeft Turkije de lijst van goederen waarvoor een exportlicentie noodzakelijk is uitgebreid met persoonlijk beschermingsmateriaal en medische hulpmiddelen (zoals ventilators en onderdelen voor ventilators).

Hoewel de door elk land gewenste persoonlijke beschermmaterialen zoals maskers, schorten, overals, handschoenen, zogezegd enkel aan een export licentie onderhevig zijn en niet aan export verbod, betekent de licentie in realiteit dat er tot op heden geen enkel EU-land een exportlicentie heeft ontvangen. Meer nog, landen die van vóór het toevoegen van de gezochte materialen aan de lijst van goederen die een export licentie nodig hebben, een bestelling geplaatst hadden, zagen hun goederen niet vertrekken omdat de wetgeving met terugwerkende kracht werkt…

Vele landen proberen via bilaterale onderhandelingen toch materialen te ontvangen, maar het is enkel de president die beslist om bepaalde landen een minimum aan beschermmaterialen op te sturen.

Recentelijk blijkt de douane ook beschermmaterialen die NIET onder de export ban vallen, tegen te houden… onduidelijke richtlijnen en een onwil van de douaneambtenaren liggen aan de oorzaak daarvan.

Er werd beslist dat vanaf 2 mei het opnieuw mogelijk is om persoonlijke beschermmaterialen uit te voeren. De vraag hiernaar is inmiddels gedaald omdat vele landen andere bronnen gevonden hebben.

Botst u buiten de EU op handelsbelemmeringen of andere problemen op het vlak van markttoegang? Laat het ons weten via handelsbelemmering@fitagency.be. Wij analyseren uw aangifte en maken die via de geijkte kanalen over aan de bevoegde instanties.

c. Relancemaatregelen

Op 18 maart heeft de overheid 100 miljard Turkse Lira (15 miljard USD) “economisch stabiliteitsschild” aangekondigd. Hoewel dit economisch stimulatie pakket bedoeld is om de economie te stimuleren is er twijfel over de impact ervan, gezien het pakket in verhouding met de omvang van de economie van het land heel erg beperkt is (slechts 1,5% van GDP).

Het betreft bovendien grotendeels belastingverminderingen en uitstel van betalingen voor bedrijven, maar men verwacht dat het onvoldoende naar de consumenten zal vloeien om de consumptie aan te wakkeren.

Turkse ambtenaren werden verzocht (lees verplicht!) een deel van hun salaris af te staan voor een “donation campaign”. Voor velen zat er niets anders op dan dit te doen uit schrik hun job te verliezen.
Het verzekeringsfonds voor werklozen van Turkije voorziet 3 maand financiële steun voor werknemers die minstens 450 dagen gewerkt hebben in de afgelopen 3 jaar en nu zonder job vallen. Er zijn evenwel aanwijzingen dat dit de koopkracht van de bevolking niet significant zal opkrikken.
De overheid is verplicht om grote hoeveelheden cash in de Turkse economie te pompen en is op 31 maart begonnen met het drukken van extra geld. Verwacht wordt dat dit de reeds lage credit rating van Turkije nog meer onderuit zal halen en credit rating agentschappen zijn van mening dat Turkije de zwaarste klappen van alle G20 landen zal krijgen.

Op 16 april heeft de Turkse overheid opnieuw een eerste reeks maatregelen genomen om de economische schade te beperken en een doorstart te bewerkstelligen:

  • Huurbijdragen voor verschillende types van onroerend staatseigendom worden 3 maanden opgeschort.
  • Municipaliteiten en hun nutsbedrijven hebben de mogelijkheid om rekeningen voor water voor bedrijven en privépersonen 3 maand op te schorten. Ze mogen eveneens financiële hulp bieden of betalingen uitstellen om het openbaar vervoer te verzekeren.
  • Jaarlijkse publiciteit en milieutaksen zullen kwijtgescholden worden aan bedrijven die omwille van de corona epidemie moeten sluiten.
  • Studentenleningen worden met 3 maand opgeschort en landbouwleningen tot volgend jaar.
  • Reisbureaus hoeven in 2020 geen bijdragen te betalen aan hun federatie.
  • Een aantal lokale administratieve verkiezingen worden geannuleerd.
  • Werknemers die gedwongen worden van, omwille van de corona crisis onbetaald verlof te nemen, krijgen van de overheid 39,24 Turkse Lira per dag (5,70 USD) voor een periode van 3 maand.
  • De algemene ziekteverzekering wordt betaald door de staat.
  • Bedrijven mogen geen werknemers ontslaan gedurende 3 maand.
  • Bedrijven mogen de prijzen van hun producten niet verhogen en ze zijn verplicht ze blijvend ter beschikking te stellen van de consument.

De nieuwe maatregelen lijken eerder druppels op een hete plaat dan structurele hulpmaatregelen.

Hoewel de economie nooit volledig stilgelegen heeft, wordt toch getracht om die zo snel mogelijk weer op een pre-corona niveau te brengen. Turkije dat erg afhankelijk is van export kan dat evenwel niet op zijn eentje, want veel hangt af van de vraag naar producten die wereldwijd afgenomen is. Men hoopt op het effect van uitgestelde vraag, maar gezien de economische situatie in de andere landen zal dit het eerder verlies niet compenseren.

d. Economische vooruitzichten

Ondanks de sussende taal van de Turkse overheid is het duidelijk dat Turkije zwaar zal lijden onder de crisis. Het land was nog maar net uit een recessie aan het krabbelen na de crash van de Turkse Lira in augustus 2018. Intussen is de Turkse lira opnieuw bijna even zwak als toen. 
Het probleem is dat de schatkist leeg is, en Turkije geen IMF hulp wenst te vragen.

Wat wel in het voordeel van Turkije speelt is de mogelijkheid dat vele derde landen dichter bij huis gaan wensen te sourcen en bijvoorbeeld China kunnen inruilen voor Turkije.

e. Opportuniteiten op korte termijn

Het is onduidelijk wat de opportuniteiten op korte termijn zullen zijn, in acht nemend dat de schatkist leeg is en de koopkracht van de Turkse bevolking in grote mate verminderd is door de huidige corona crisis.

f. Opportuniteiten op lange termijn

Het is onduidelijk hoe Turkije uit de crisis zal komen. Vele internationale organisaties voorspellen een serieuze recessie.

5. Nuttige links

Voor bijkomende informatie over de toestand in Turkije, zie:

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden.

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier Coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

8 juli 2020

Bijkomende informatie