U bent hier

CORONAVIRUS – De toestand in Spanje

1. Algemene toestand

Na de strikte lockdown in Spanje van maart tot mei, zijn de besmettingscijfers nu weer in het hele land gestegen, vooral in de grote steden en de centrale regio's. Begin september bedroeg het totale aantal gevallen - sinds het begin van de pandemie - iets meer dan 500.000 en het aantal sterfgevallen bijna 30.000.

Op dit moment heeft Spanje ook een van de hoogste besmettingspercentages in Europa, wat betekent dat het land zich nog steeds in een zeer onzekere situatie bevindt. Verplaatsingen tussen steden en regio's zijn toegestaan (behalve in sommige steden die nu opnieuw in lockdown zijn), terwijl de grenzen open blijven, hoewel sommige Europese landen toegangsbeperkingen hebben voor mensen die vanuit Spanje inreizen. Landen als het Verenigd Koninkrijk, België, Nederland, Duitsland en Noorwegen hebben bepaalde maatregelen genomen, zoals de verplichte zelfquarantaine of een Covid-19-test voor of bij aankomst.

De Spaanse scholen zijn opnieuw open en veel bedrijven staan hun werknemers nog steeds toe om op flexibele basis thuis te werken.

2. Voorzorgsmaatregelen

In heel Spanje zijn mondmaskers te allen tijde verplicht voor iedereen die ouder is dan 6 jaar, zelfs als er een veilige sociale afstand kan worden gerespecteerd. Meer recente maatregelen omvatten een verbod om buiten te roken als een minimale sociale afstand van 2 meter niet mogelijk is en alle cafés en restaurants moeten voor 1 uur 's nachts gesloten zijn en vanaf middernacht geen klanten meer toelaten. De belangrijkste autonome regio's die getroffen zijn door een groot aantal COVID-19-infecties zijn Madrid, Catalonië en Baskenland, die ook de meest bevolkte en de meest industrieel ontwikkelde regio’s zijn.

Sinds het einde van de nationale alarmtoestand in juni, kan elke autonome regio beslissen maatregelen te nemen om de verspreiding van het virus te beperken.

Zo werd bv voor Madrid het volgende besloten: zowel openbare als privébijeenkomsten in de regio zijn beperkt tot maximaal 6 personen. In cafés en restaurants moeten de tafels minstens 1,5 meter van elkaar verwijderd zijn en slechts 75% van de beschikbare capaciteit mag gebruikt worden. In sommige buitengebieden van de stad Madrid zijn nieuwe lockdownmaatregelen ingevoerd om alle niet-essentiële bewegingen van de bevolking te beperken. Er zijn ook plannen om ongeveer 2 miljoen COVID-19 tests uit te voeren en het aantal opsporingsteams te verdubbelen.

In Catalonië is het gebruik van alcohol op openbare plaatsen (straten, parken, stranden, enz.) verboden en, zoals in Madrid en de meeste regio's, moeten de tafels in cafés en restaurants ten minste 1,5 meter uit elkaar worden geplaatst. Bijeenkomsten zijn beperkt tot 10 personen. 500.000 COVID-19 tests zullen worden uitgevoerd in scholen.

In Baskenland werden een aantal van de strengste maatregelen in Spanje ingevoerd, en de regio heeft eind augustus een nieuwe "noodsituatie in de gezondheidszorg" afgekondigd. Groepen van meer dan 10 personen zijn niet toegestaan op openbare plaatsen, waaronder parken, stranden, restaurants en cafés en eten op het openbaar vervoer is verboden.

3. Exitstrategie

Op nationaal niveau heeft de Spaanse regering een reeks pakketten opgesteld om het land te helpen zich te herstellen van de economische neergang als gevolg van de COVID-19-pandemie. Een van de eerste maatregelen die tijdens de lockdown werden genomen was een injectie van 200 miljard euro in de economie om te proberen de situatie te stabiliseren en te streven naar een snel herstel. Kleine bedrijven konden hun belastingen flexibeler en over een langere periode betalen, terwijl dezelfde flexibiliteit ook werd toegepast op pensioenen, leningen en hypothecaire leningen.

Werknemers hebben recht op flexibele werktijden en op aanpassing van hun werktijden aan gezinsverplichtingen. Aangezien de kinderen nu weer naar school gaan, krijgen de ouders speciale toelagen om thuis te blijven of om thuis te werken en zich zelf te isoleren indien nodig.

Een groot deel van de pakketten op het gebied van bedrijven en werkgelegenheid is de ERTE, een soort verlofregeling. Een ERTE geeft de werkgever de mogelijkheid om de contracten van zijn werknemers tijdelijk op te schorten of hun arbeidsduur te verkorten zonder hen te ontslaan, waardoor ze in aanmerking komen voor het overeenkomstige deel van hun salaris in de vorm van een werkloosheidsuitkering. In deze situatie van overmacht gelden bijzondere voorwaarden en deze mogelijkheid bestaat voor ondernemingen tot 30 september, met een waarschijnlijke verlenging tot eind 2020.

Op Europees niveau, kan Spanje aanspraak maken op een deel van het herstelfonds om zijn economie te stimuleren. Volgens premier Sánchez zou Spanje 140 miljard euro moeten ontvangen in het kader van dit fonds. Om deze middelen daadwerkelijk te ontvangen, moet Spanje, net als elk ander EU-land, tegen begin 2021 een diepgaand nationaal plan voorstellen met uit te voeren hervormingen en projecten. Deze zullen dan moeten goedgekeurd worden door de andere lidstaten, de Commissie en ten slotte door de Raad van de Europese Unie, wat betekent dat de Europese fondsen op zijn vroegst midden 2021 beschikbaar zullen zijn. Dan komt de uitdaging om deze fondsen op een effectieve manier te gebruiken om de economie van het land een nieuwe impuls te geven, waarbij het duurzaam creëren van banen van cruciaal belang is.

4. Economie

A. Economische impact

Het bbp zal dit jaar sterk krimpen (- 9,2%) als gevolg van de daling van de binnenlandse vraag en de alarmfase, en hoewel de Spaanse economie al in 2021 opnieuw met 6,8% zou groeien herstellen, gaat het land een diepe recessie tegemoet. De detailhandel, het vervoer en de hotelindustrie, die 24% van het bbp uitmaken, zijn de meest getroffen sectoren, terwijl het overheidstekort in 2020 ongeveer 13 à 14% zal bedragen. Bovendien heeft de impact van de maatregelen die zijn genomen om COVID-19 te bestrijden een hoge prijs met de vele initiatieven, zoals 17,9 miljard euro voor wijzigingen in de ERTE-verlofregelingen.

De regering heeft al 262.432 financieringsoperaties uitgevoerd om de liquiditeit van de productie te ondersteunen en heeft in totaal 33,8 miljard euro bijgedragen aan de financiering van bedrijven. Bij optelling van alle steun, heeft de minister van Financiën de impact van de maatregelen geraamd op 138,9 miljard euro.

B. Handelsbelemmeringen

Spanje maakt deel uit van de Europese Unie. Er zijn dus geen handelsbelemmeringen aanwezig.

Binnen de interne EU-markt mogen er in principe geen handelsbelemmerende maatregelen bestaan. Vindt u dat de overheid van een andere EU-lidstaat tegen dat principe zondigt? Worden de interne marktregels verkeerd toegepast? Dan kan u terecht bij het Enterprise Europe Network. Dit netwerk geeft advies bij klachten van bedrijven tegen andere bedrijven of tegen overheidsadministraties

C. Economische vooruitzichten (2021 - 2022)

De Bank van Spanje schat dat de economie in het tweede kwartaal van 2020 met 16% à 22% zal krimpen, na een daling van 5,2% in het eerste kwartaal. Het overheidstekort zou kunnen oplopen tot 9,5% à 11,2%, terwijl de overheidsschuld tussen 115% en 120% van het bbp zou bedragen. Het werkloosheidscijfer zou in 2020 24,7% kunnen bereiken, het slechtste cijfer sinds 2014.

Het IMF schat dat het bbp in 2021 met 6,3 procent zal groeien, waarmee het land de verliezen in 2020 dus nog niet volledig zou kunnen compenseren.

De export en de bouw, die de economie een impuls zouden kunnen geven, lijken niet op het juiste spoor te zitten. De internationale handel is hard getroffen door de daling van de vraag in de wereld, waardoor het zeer moeilijk is om de verkoop op de lange termijn te verhogen. En het feit dat de eigenaars over enige solvabiliteit beschikken om de verkoop uit te stellen tot de vraag en de prijzen opnieuw worden geactiveerd, speelt ook niet in het voordeel van het herstel, omdat dit lang zou kunnen duren. Ondertussen betekent de algemene daling van de koopkracht van de bevolking en het vertrouwen in de vraag, als gevolg van de dalende inkomens en de moeilijke vooruitzichten op een baan, dat de verkoop nog enige tijd onder het niveau van de afgelopen jaren kan blijven. En dat zal op zijn beurt weer gevolgen hebben voor bepaalde sectoren die nauw verbonden zijn met de verkoop van nieuw onroerend goed, zoals de productie van meubels of huishoudelijke apparaten.

D. Kansen op korte en lange termijn

Digitalisering

De digitalisering van het economische en maatschappelijke leven zal de komende jaren grote kansen bieden. De digitalisering zou een belangrijke aandrijver van het economische herstel kunnen worden. Veel bedrijven hebben op korte termijn een digitale transformatie moeten doormaken en ook de openbare sector moet volgen. De digitalisering zal naar verwachting veel hoogwaardige jobs creëren en de productiviteit, ook deze van KMO’s, met 15 à 20% aanzwengelen. Dit jaar werd al een pakket van 70 miljoen euro gelanceerd (met hulp van EU-fondsen) om KMO's te helpen met hun digitalisering, AceleraPyme.

Spanje blijft een leider binnen Europa met zijn uitgebreide glasvezelnetwerk dat 73% van de bevolking bereikt, een belangrijk voordeel voor de digitale transformatie van het land, en heeft ook ambitieuze plannen voor de uitrol van 5G. Op het gebied van onderwijs, ondanks de snelle internetverbinding, ontbreekt het Spanje aan de nodige technologie om een leider te worden op het gebied van e-learning en slechts 78% van de bevolking heeft een computer thuis. Onder de OESO-landen, staat Spanje op de 24e plaats wat betreft de toegang tot online-onderwijs.

De Spaanse bank-, telecommunicatie- en energiesector zijn het verst gevorderd met hun digitale transformatie, met name wat cyberveiligheid betreft.

Gezondheidszorg

Spanje heeft één van de beste openbare gezondheidszorgsystemen van Europa, dat natuurlijk net als vele andere op de proef werd gesteld tijdens de COVID-19-pandemie, maar deze context biedt ook een kans voor innovatie en investeringen in de private en openbare gezondheidszorg. De gezondheidszorg is goed voor 9,3% van het bbp in Spanje en is goed voor 200.000 banen. De grootste gezondheidszorgbedrijven, voornamelijk in Madrid en Catalonië gevestigd, hebben een gezamenlijke omzet van 66 miljard euro. In de toekomst kan het zijn dat de samenwerking tussen de private en publieke gezondheidszorg zal toenemen om de medische zorg te verbeteren en nieuwe diensten te ontwikkelen.

Hernieuwbare Energie

Spanje bevindt zich in een bevoorrechte situatie voor de implementatie van hernieuwbare energieën. Dit is vooral het geval voor zonne-energie, aangezien er plannen zijn om elektriciteitscentrales te bouwen en Spanje ook een concurrerende fotovoltaïsche industrie heeft, met wereldwijd leidende fabrikanten. Hetzelfde gebeurt met de windsector. In die zin, is de Spaanse regering van plan om in de komende maanden in totaal 316 miljoen euro te investeren om innovatieve projecten op het gebied van hernieuwbare energie te ondersteunen. Dit zal helpen met het genereren van werkgelegenheid, het stimuleren van de industrie en het werken aan klimaatneutraliteit. Met de onlangs gelanceerde Strategie voor Wetenschap, Technologie en Innovatie wil Spanje de openbare en privé investeringen in deze sectoren verdubbelen om tegen 2027 2,12% van het bbp te vertegenwoordigen. Grote Spaanse energiebedrijven zoals Endesa, Iberdrola, Naturgy en Repsol zijn van plan de komende jaren belangrijke investeringen te doen in groene en hernieuwbare energie. Dit zal in de toekomst zeer belangrijk zijn, aangezien alle kerncentrales in Spanje tegen 2035 moeten sluiten.

E-commerce

E-commerce is een van de weinige sectoren die sinds de vorige economische crisis is gegroeid, met 44% van de Spanjaarden die regelmatig online winkelen. In 2022 zal Spanje naar verwachting meer dan 30,5 miljoen onlineshoppers hebben. In 2019 was online winkelen vooral gericht op entertainment en cultuur, reizen, technologie en communicatie, en kleding. 66% van de onlineshoppers maakt gebruik van Amazon, AliExpress en eBay. Tijdens de COVID-19 lockdown, groeide de e-commerce in de retailsector met 50%, terwijl online aangekocht sportmateriaal een stijging met maar liefst 200% liet optekenen.

De export en de bouw, die de economie een impuls zouden kunnen geven, lijken niet op het juiste spoor te zitten. De internationale handel is hard getroffen door de daling van de vraag in de wereld, waardoor het zeer moeilijk is om de verkoop op de lange termijn te verhogen. En het feit dat de eigenaars over enige solvabiliteit beschikken om de verkoop uit te stellen tot de vraag en de prijzen opnieuw worden geactiveerd, speelt ook niet in het voordeel van het herstel, omdat dit lang zou kunnen duren. Ondertussen betekent de algemene daling van de koopkracht van de bevolking en het vertrouwen in de vraag, als gevolg van de dalende inkomens en de moeilijke vooruitzichten op een baan, dat de verkoop nog enige tijd onder het niveau van de afgelopen jaren kan blijven als het gaat om e-commerce. En dat zal op zijn beurt weer gevolgen hebben voor bepaalde sectoren die nauw verbonden zijn met de verkoop van nieuw onroerend goed, zoals de productie van meubels of huishoudelijke apparaten.

5. Nuttige links

Cijfers:

Algemene informatie:

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden. 

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier Coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

30 september 2020