U bent hier

CORONAVIRUS – De toestand in Rusland

1. Algemene toestand

Actuele situatie

Op 15 januari werden 24.715 nieuwe gevallen geregistreerd waarvan 5.534 in Moskou. Zo komt het totale aantal besmettingen op 3.520.531 waarvan 882.962 in Moskou. Op de tweede plaats staat Sint-Petersburg met 290.908 besmettingen. In de regio rond Moskou (plaats 3) werden 174.620 besmettingen vastgesteld. Op de vierde plaats qua aantal besmettingen staat Nizjnij Novgorod (en de regio errond) met 76.770 gevallen. Er zouden al meer dan 95,6 miljoen tests zijn afgenomen.

In Rusland staat het totale aantal overlijdens (gegevens 15 januari) op 64.495 (waaronder 12.322 mensen in Moskou, 8.721 in Sint-Petersburg, 3.217 in de Moscow Oblast', en 1.877 in Nizjnij Novgorod en de regio errond). Heel wat andere regio's (in het bijzonder de Rostovskaya Oblast' met 2.310 overlijdens en de Krasnojarski Kraj met 1.940 overlijdens) hebben ook slachtoffers te betreuren.

Minister van gezondheid Murasjko zei op 14 januari dat de regio's twee miljoen dosissen van het Russische Sputnik V-vaccin zullen toegeleverd krijgen tegen eind januari.

Het hoofd van Rospotrebnadzor (Russian Federal Service for Surveillance on Consumer Rights Protection and Human Wellbeing), Anna Popova zei op 15 januari dat specialisten meer dan 1.500 mutaties van het coronavirus in Rusland hebben geidentificeerd. De meer besmettelijke variant uit het Verenigd Koninkrijk zit daar ook tussen. Popova zei ook dat 2,1 miljoen dosissen van het Russische Sputnik V-vaccin tegen eind januari beschikbaar zullen zijn om toegediend te worden. Op 18 januari start een massale vaccinatie. Het vaccin zou ook werken bij de nieuwe "Engelse mutatie" van het virus.

Premier Misjustin hoopt dat de Covid-19 situatie in Rusland stilaan zal verbeteren door de vaccinatie op grote schaal. Ook zei hij dat thuiswerken niet zal verdwijnen na de pandemie en zich niet alleen zal beperken tot de innovatieve sector.

In een TV-interview op 15 januari zei de burgemeester van Moskou dat al 140.000 Moskovieten ingeënt werden met het Russische vaccin. Hij hoopte op een verbetering in de epidemologische situatie voor eind januari en een terugkeer naar het normale leven in mei.

Volgens Rosstat (de statistische dienst van Rusland) stierven er in de periode april-augustus 2020 ruim 45.663 mensen aan COVID-19. Dit is dubbel zoveel als de cijfers die door de autoriteiten worden vrijgegeven. Het krijgen van accurate informatie blijft een probleem in Rusland en verschillende bronnen spreken elkaar tegen.

Rostat meldde op 29 december 2020 dat het sterftecijfer in Rusland de eerste elf maanden van 2020 13,9% hoger lag dan in 2019..

De Russische regering heeft in oktober 2020 zelfs de demografische vooruitzichten voor dat jaar bijgesteld omwille van de coronapandemie: zo zou de Russische bevolking in 2020 met 352.500 mensen kunnen afnemen.

Nog steeds blijft de inreis van buitenlanders uit de meeste landen in Rusland zo goed als onmogelijk waarbij bijna niemand de grens over mag (ook niet met een geldig visum), behalve bepaalde categorieën zoals diplomaten. Er zijn wel uitzonderingsregels voor buitenlandse specialisten die hoognodig onderhoud of herstellingen moeten uitvoeren. Het inreisverbod voor buitenlanders werd eind april 2020 voor onbepaalde tijd verlengd maar op 8 juni 2020 werden enkele beperkingen versoepeld en mochten Russen het land verlaten om te studeren, werken, zieke familieleden te verzorgen of medische hulp te krijgen. Buitenlanders mochten weer het land binnen indien ze in Rusland medische zorg nodig hadden.

Op 27 maart 2020 werden de meeste reguliere en chartervluchten opgeschort en werden er enkel nog sporadisch vluchten ingelegd om Russen te repatriëren. Aangezien de EU de grens voor Russen nog altijd niet heeft geopend, is het niet duidelijk wanneer de reguliere vluchten tussen de EU en Rusland zullen hervatten. In augustus 2020 werd de luchtverbinding met bepaalde landen hervat (Groot-Brittannië, Turkije, Tanzanië, Zwitserland) en gold de sluiting van de grens dus niet meer voor iedereen. De vluchten naar en van Groot-Brittannië werden echter op 23 december 2020 opnieuw gestaakt omwille van een nieuwe mutatie van het coronavirus in Groot-Brittannië die 70% besmettelijker zou zijn. 

In de eerste helft van september 2020 werden de luchtverbindingen met Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten, de Maldiven, Wit-Rusland, Kirgizië en Kazachstan hervat. Eind september werden ook Zuid-Korea en Tsjechië aan de lijst van toegestane bestemmingen toegevoegd. Er wordt regelmatig gesproken over de hervatting van nog andere luchtverbindingen maar omwille van de tweede golf is het afwachten of dit inderdaad ook zo zal zijn. Wel is er sinds eind december 2020 opnieuw een rechtstreekse luchtverbinding met Brussel (Aeroflot, 1 keer per week op vrijdag). Ook de luchtverbinding met Warschau werd in december 2020 terug opgestart.

Het opstarten van een luchtverbinding betekent niet automatisch dat de burgers van dat land ook Rusland binnen mogen. Er zijn immers ook vluchten naar (onder andere) Nederland (KLM/Air France), Duitsland, Oostenrijk en sinds eind december 2020 ook België maar ENKEL voor passagiers met een speciale toelating (zie hierboven). 

Sinds 15 juli 2020 moeten reizigers die in Rusland aankomen niet meer verplicht twee weken in thuisisolatie, maar moeten ze wel kunnen aantonen via een attest dat ze 'coronavrij' zijn. Dit attest moet opgesteld zijn in het Russisch of het Engels wat ook voor de nodige praktische problemen kan zorgen.

In oktober 2020 gingen de cijfers in de meeste regio's (en zeker in Moskou en Sint-Petersburg) opnieuw de hoogte in en werden de beperkende maatregelen op verschillende plaatsen opnieuw verscherpt. Zo moet 30% van de werknemers in Moskou opnieuw thuiswerken en kunnen ouderen en studenten niet meer gratis met de metro reizen, omdat de sociale abonnementen werden geblokkeerd. Sinds 28 oktober 2020 geldt er een nationale mondmaskerplicht die van toepassing is in openbare gebouwen, openbaar vervoer, in de lift en op plaatsen waar meer dan 50 mensen aanwezig zijn. Op 13 november 2020 moest de horeca in Moskou sluiten van 23u tot 6u. Deze maatregel zal zeker gelden tot eind januari dit jaar waardoor er ook geen horeca open was in de nacht van oud naar nieuw. Deze regels gelden voor Moskou en kunnen verschillen per regio.

Het systeem van QR-codes wordt sinds een tijd ook overdag toegepast in sommige grotere restaurantketens in Moskou zoals McDonalds. De meeste andere restaurants zijn echter niet gevolgd.

Het aantal toegelaten personen in theaters en cinemazalen werd vanaf 13 november 2020 beperkt tot 25% van de normale capaciteit en studenten van hogescholen en universiteiten moeten de lessen online volgen. Vanaf 18 januari 2021 zouden opnieuw fysieke lessen mogelijk worden.

De chronologische evolutie van de pandemie in Rusland 

In Moskou gingen alle ontspanningsplaatsen zoals cinema's, sportclubs, ijspistes, bowlingclubs en waterparken eind maart 2020 dicht.

De scholen gingen op 23 maart 2020 dicht en op 28 maart van dat jaar sloten alle niet-essentiële handelszaken en fabrieken waaronder restaurants en bars. Voedingswinkels en apotheken mochten gedurende de hele quarantaineperiode open blijven. Op 12 mei 2020 mochten de bouwsector en producerende bedrijven terug aan de slag. Op 25 mei en 1 juni werden in Moskou verdere versoepelingen van kracht waaronder het terug beschikbaar worden van autodelen, de opening van administratieve diensten, non-food retail en ateliers alsook de mogelijkheid om op bepaalde tijdstippen te gaan wandelen (binnen een radius van twee kilometer), een maatregel die door de Moskovieten als vrij ridicuul werd gezien. Ook onder andere daarom kondigde burgemeester Sobjanin op 8 juni 2020 de afschaffing van het QR-systeem aan alsook de heropstart van verschillende sectoren.

Tussen 15 april en 9 juni 2020 was in Moskou een systeem met QR-codes van kracht waarbij een toelating moest bekomen worden indien men zich met het openbaar vervoer, taxi of eigen auto wilde verplaatsen. Aan de invalswegen van Moskou stonden files omdat men de QR-codes handmatig controleerde. In de metro gebeurden die controles automatisch via de metrokaart (Troika) of andere kortingkaarten. Ook de verplaatsingen met de wagen binnen Moskou werden automatisch door camera's gecontroleerd waarbij in principe elke camera een straf van 5.000 roebel kon uitschrijven ... Nizjnij Novgorod was trouwens de eerste stad (nog voor Moskou) die het QR-systeem had geïntroduceerd. Zo'n 21 regio's voerden het systeem van QR-codes in maar in verschillende van die regio's werd het systeem daarna opnieuw gedeactiveerd (zoals in de Moskou-regio op 23 mei 2020 en in Moskou op 9 juni 2020).

Voor de werknemers betekende de periode van 'niet-werkende dagen' een verplichte 'vakantie' met behoud van loon (op kosten van de werkgevers). Deze 'vrije' maar betaalde periode werd na een nieuwe redevoering van Putin op 12 mei 2020 opgeheven met verdere versoepelingen op 1, 9 en 16 juni. Echter, niet alle bedrijven mochten op die data hun activiteiten hervatten, wat betekende dat de werknemers van firma's die nog niet open mochten (zoals de horeca) verder aan hun lot overgelaten werden aangezien deze bedrijven niet meer verplicht waren hun werknemers te betalen. De steunmaatregelen die de overheid had aangekondigd, bleken voor vele firma's (vooral kmo's) te beperkt. De minister van Economie, Resjetnikov, deelde op 16 juni 2020 mee dat de zelfisolatie en de restricties door de pandemie ruim 15 miljoen werknemers hebben getroffen maar dat dit er ondertussen (16 juni) 'nog maar' 2,5 miljoen waren.  

Sanatoria, vakantiehuizen en hotels in vakantieoorden mochten vanaf 1 juni 2020 terug open indien zij over een medische licentie beschikten. De situatie verschilde echter van regio tot regio wat voor de nodige verwarring zorgde bij geïnteresseerde vakantiegangers. Vanaf 1 juli mochten meer dan 70 regio's opnieuw toeristen ontvangen.

De Russische regering stond op 16 april 2020 toe dat de ziekenhuizen het omstreden geneesmiddel hydroxychloroquine gebruikten om patiënten te behandelen. Dit geneesmiddel was omstreden omdat het dodelijke bijwerkingen zou hebben. Vele dokters weigerden het product toe te dienen en verkozen andere behandelingsmethodes.

Het ministerie van Gezondheid registreerde op 1 juni 2020 het eerste Russische COVID-19 medicijn "Avifavir" (gebaseerd op een Japans analoog). Het medicijn werd ontwikkeld door het Russische "Direct Investment Fund" en de ChemRar groep. Het medicijn werd beschikbaar op 11 juni 2020 en wordt alleen gebruikt in ziekenhuizen.

Op 26 juni 2020 werd ook het geneesmiddel Areplivir goedgekeurd in Rusland voor de behandeling van COVID-19 patiënten.

Vice-burgemeester van Moskou voor Sociale Ontwikkeling, Anastasia Rakova, stelde dat COVID-19 patiënten die een bloedtransfusie ontvingen van genezen COVID-patiënten het virus sneller en met minder complicaties zouden overwinnen. Daarvoor waren uiteraard bloeddonaties nodig. Burgemeester Sobjanin besloot dan ook de prijs voor het geven van bloed te verhogen van 3600 naar 5000 roebel voor 600 ml plasma. (Bron: BBC Rusland).

Nadat de situatie in de ziekenhuizen in Moskou sterk verbeterde, werden Moskouse dokters naar de regio's gestuurd om daar te helpen. Studenten geneeskunde werden ook een tijd lang ingeschakeld als vrijwilligers en blijven ook nu nog gedeeltelijk actief in de ziekenhuizen. Drie (!) dokters werkzaam in de corona-afdelingen van verschillende Russische ziekenhuizen vielen tijdens de coronapandemie uit het raam. Twee onder hen overleefden het niet. De omstandigheden roepen vragen op.

In twee ziekenhuizen (1 in Sint-Petersburg en 1 in Moskou) brak een zware brand uit veroorzaakt door in Rusland geproduceerde beademingssystemen. Het St. George hospitaal in Sint-Petersburg, waar 5 coronapatiënten stierven in de brand, heeft daarna een contract getekend voor de levering van beademingssystemen geproduceerd in Duitsland. Dergelijke incidenten doen het imago van Rusland geen goed. De VS leverde 50 beademingssystemen van eigen makelij aan Rusland en op 4 juni 2020 arriveerde een verdere levering van 150 stuks in Moskou.

De stad Moskou bouwde of converteerde zo'n 44 tijdelijke hospitalen om coronapatiënten te behandelen.

Er verschenen verschillende berichten in de Russische (en internationale) pers over ziekenhuizen die infectiehaarden van COVID-19 zijn. Het regionale ziekenhuis in Komi was hiervan het meest markante voorbeeld maar ook in Sverdlosvk, Jekaterinburg, Archangelsk en Moskou liepen heel wat zorgverleners het virus op. De Russischtalige dienst van de BBC wijdde een speciaal rapport aan Russische medische instellingen die tot infectiehaarden verworden: "Ons Wuhan" (https://www.bbc.com/russian/features-52405781). Een niet onbelangrijke reden is dat patiënten met symptomen van griep/verkoudheid niet altijd meteen naar een gespecialiseerd ziekenhuis gebracht worden maar naar een algemeen ziekenhuis waar dan soms vastgesteld wordt dat het om het Covid-virus gaat. Er zouden 9.479 zorgverleners geïnfecteerd zijn en de website Mediazone meldt dat ten minste 186 zorgverleners gestorven zijn aan het coronavirus. Het Russische ministerie van Gezondheid sprak op 27 mei 2020 van 101 coronaslachtoffers onder het medisch personeel.

Russische zorgverleners zouden 16 keer meer kans hebben om te sterven aan het virus dan zorgverleners in andere landen met gelijkaardige besmettingscijfers. (bron: https://zona.media/article/2020/05/19/martyrology in het Russisch). In een videoconferentie op 18 juni 2020 zei het hoofd van Rospotrebnadzor, mevrouw Samojlova, dat in Rusland bijna 500 zorgverleners gestorven zijn door het coronavirus.

Het Russische ministerie van Defensie meldde op 6 juli 2020 dat ruim 6.900 militairen hersteld waren van COVID-19.

Op 23 april 2020 verscheen een opiniestuk in de toonaangevende economische krant Kommersant waarin werd gewaarschuwd dat patiënten met zeldzame en/of chronische aandoeningen in een levensbedreigende situatie zouden kunnen terechtkomen aangezien de medische infrastructuur in Rusland grotendeels wordt ingezet in de bestrijding van COVID. De pers (ook de Russische) maakt inderdaad gewag van patiënten met kanker of zeldzame ziektes die nergens terechtkunnen. Deze situatie verbeterde wel in de loop van de maand juni aangezien meer en meer ziekenhuizen opnieuw opengesteld worden voor 'gewone' patiënten.

De vice-burgemeester voor Sociale Ontwikkeling van Moskou, mevr. Anastasia Rakova, meldde in juni 2020 dat 40% van de medische infrastructuur in de hoofdstad gebruikt werd in de bestrijding van COVID-19 en dat de tendens dalend was. De gouverneur van Sint-Petersburg, Alexander Beglov, zei op 13 mei 2020 dat er tekorten waren qua uitrusting in de ziekenhuizen, waaronder ook beademingsapparaten. Het COVID-19-dodental in Sint-Petersburg ging opvallend de hoogte in en was erg hoog in vergelijking met het aantal besmettingen.

Op 25 mei 2020 riep premier Misjustin de Russen op om in de zomer niet naar het buitenland op reis te gaan gezien de epidemiologische situatie aldaar. Echter slechts 4% van de Russen waren van plan om in de zomer van 2020 naar het buitenland op reis te gaan en de meesten kozen voor vakantie in eigen land. De overvolle stranden van Sotsji waren daar een bewijs van.

Op 24 juni 2020 vond de (uitgestelde) overwinningsparade dan toch plaats in Moskou en in andere Russische steden. De epidemie in Rusland was op dat moment nog lang niet voorbij. Een tiental Russische steden lieten daarom de overwinningsparade niet doorgaan omwille van de epidemiologische situatie in hun stad.

Op 11 augustus 2020 kondigde Rusland triomfantelijk aan dat het land een geregistreerd vaccin tegen COVID-19 had. De Associatie van Klinische Onderzoeksorganisaties riep toen de autoriteiten op te wachten met de registratie tot er voldoende informatie zou zijn over (onder andere) de mogelijke bijwerkingen. Rospotrebnadzor zag echter geen redenen om het vaccin niet te registreren. Men kan zich niet van de indruk ontdoen dat prestige een belangrijke rol heeft gespeeld in de haast die bij de registratie van het vaccin aan de dag werd gelegd. Na de registratie gingen de testen door en meldde de Russische regering dat het vaccin veilig is. Er zijn intussen al 3 Russische vaccins.

In oktober 2020 was de tweede golf een feit en werden de voorzorgsmaatregelen terug verscherpt (zie hoofdstuk exitstrategie).

Op 4 december 2020 startte de onlineregistratie voor het krijgen van het vaccin tegen COVID-19. De vaccinatie begon op 5 december 2020, waarbij gestart werd met de risicogroepen zoals bijvoorbeeld het gezondheidspersoneel. Op 6 januari 2021 meldde de directeur van het Gamaleja instituut dat ondertussen meer dan 1 miljoen Russen werden ingent met het Sputnik V-vaccin. 

2. Voorzorgsmaatregelen

Als buitenlander vergeet u best nog even uw plannen om de komende tijd naar Rusland te reizen. Aeroflot hervatte zijn vluchten op Brussel eind december 2020, maar u komt op dit moment het land niet in (ook niet met geldig visum). Enkel bepaalde categorieën van mensen mogen het land in. Sinds 30 maart 2020 zijn alle grenzen voor burgers van de meeste landen nog steeds gesloten (ook de land- en zeegrenzen). Het luchtverkeer kwam vanaf 1 augustus langzaam opnieuw op gang en er zijn ook opnieuw bepaalde luchtverbindingen met de EU (waaronder Brussel), maar zoals hierboven gezegd betekent dit niet dat de grenzen geopend zijn voor EU-burgers.

Voor wat betreft de toegang tot Rusland voor buitenlandse managers en werknemers, is het antwoord van het Comité voor Externe Betrekkingen en de grenspolitie gelijklopend: in het recente verleden gaven de federale overheden blijk van flexibiliteit, bv. voor wat betreft de uitreis van Russische burgers met dubbele nationaliteit of met permanente verblijfsvergunning in het buitenland. De lijsten met personen, die in aanmerking kwamen voor uitzonderingen op het bewuste decreet, werd uitgebreid, ook voor buitenlandse werknemers die naar Rusland wensen te komen. Ook hier is men bereid voor individuele gevallen de argumenten op hun merites te beoordelen. De instantie die hierover het laatste woord heeft is het federale Operational Headquarters for Joint Action of Executive Bodies (OperSjtab), met vicepremier Tatiana Golikova aan het hoofd. Russische bedrijven die Westerse technologie gebruiken klagen erover dat ze geen gespecialiseerd technisch personeel kunnen laten overkomen om de installaties te onderhouden.

Sinds 9 juni 2020 mogen buitenlanders uit 'gesloten' landen de Russische federatie weer binnen indien ze in Rusland medische zorg nodig hebben. Een echte versoepeling kan dit niet genoemd worden en dergelijke visa worden heel moeilijk gegeven.

De gezondheidszorg in Rusland (vooral in de regio's) heeft een bedenkelijke reputatie hoewel in de locale media enkel over de successen wordt gesproken. Feit is dat aan de gezondheidszorg een lager percentage van het bnp wordt besteed dan in België. Het sterfetecijfer van patiënten die op de intensieve zorg liggen in Rusland is een stuk hoger dan in België.

Uit de regio's kwamen tijdens de eerste piek van de pandemie verhalen over ziekenhuizen die onvoldoende uitgerust waren en over materiaal dat niet op tijd kon worden aangekocht. Zo meldde de gouverneur van Sint-Petersburg op 18 juni dat de stad geen ziekenhuizen meer had die konden geconverteerd worden tot 'coronaziekenhuizen'. Het aantal coronadoden is in Sint-Petersburg opvallend hoog in vergelijking met het aantal besmettingen. Ook tijdens de tweede golf van oktober komen er opnieuw signalen over een tekort aan capaciteit en technische mankementen. Zo stierven 13 patiënten in een regionaal ziekenhuis omdat de lucht waarmee ze beademd werden op was.

Zoals steeds is men in Moskou beter af indien behandeling nodig zou blijken. 

Het aantal doden zou volgens bepaalde bronnen 70% hoger liggen dan officieel wordt gemeld maar dat wordt met klem tegengesproken door de Russen. Opvallend is ook dat in Rusland een veel hoger percentage van de patiënten op intensieve zorgen overlijdt dan in België. Vice-eerste minister Golikova zei op 10 december dat het sterftecijfer in Rusland de eerste tien maanden met 9,7% is gestegen ten opzichte van het jaar ervoor en gaf toe dat dit hoofdzakelijk te wijten is aan het coronavirus. De Russische dienst voor statistiek sprak in september 2020 zelfs van een dodental dat dubbel zo hoog is dan de andere officiële statistieken.

3. Exitstrategie na de eerste golf 

De piek van de eerste golf werd in Rusland op 11 mei 2020 bereikt toen het hoogste aantal besmettingen op 1 dag werd geregistreerd.

Een algemeen driestappenplan werd toen opgesteld voor heel Rusland:

In een eerste fase werd het sporten in open lucht opnieuw toegelaten, kon men met de kinderen gaan wandelen en gingen winkels met een beperkte oppervlakte open waarbij de sociale afstand moest gegarandeerd zijn.

In de tweede fase mochten gezinsleden samen een wandeling maken en gingen onderwijsinstellingen opnieuw open alsook handelszaken met een grotere oppervlakte. Ook hier moest het aantal klanten per keer beperkt worden.

In een derde fase werden wandelingen in parken en plantsoenen voor iedereen toegelaten mits het respecteren van de nodige afstand en mochten shoppingcentra terug hun deuren openen zonder beperking in aantal bezoekers. In deze fase mochten ook restaurants en bars terug klanten ontvangen.

Aeroflot hervatte haar internationale vluchten naar een beperkt aantal bestemmingen vanaf 1 augustus 2020. Brussels Airlines zal in ieder geval niet meer vliegen op Moskou tot maart 2021, maar dit heeft eerder te maken met economische moeilijkheden waarin de maatschappij zich bevindt.

Moskou nam volgende relancemaatregelen na de eerste golf (in chronologische volgorde):

Dinsdag 12 mei 2020 was de eerste datum waarop in Moskou bepaalde maatregelen werden versoepeld. Deze versoepeling was erg beperkt. want er werd niet gesproken over een versoepeling van de maatregelen voor handels- en horecazaken. Rospotrebnadzor zou wel een plan aan het uitwerken zijn voor de horeca maar er werden nog geen details gegeven.

Op 25 mei 2020 werd in Moskou autodelen opnieuw beschikbaar (zij het met bepaalde beperkingen) en hervatten ook de multifunctionele centra voor publieke diensten hun werk. Vanaf die dag werden mondmaskers verplicht in stations (zowel in het gebouw als op de platformen).

Op 1 juni 2020 ging de tweede fase van de exitstrategie in Moskou in waarbij non-foodwinkels en bepaalde dienstverlenende bedrijven terug open gingen (zoals wasserettes, droogkuis en reparatiewinkels). Ook startte een testperiode waarbij de Moskovieten 3 keer per week een wandeling mogen maken binnen een radius van twee kilometer. Wie precies wanneer mag gaan wandelen, hangt af in welke appartementsblok men woont .... Vele inwoners van de stad beginnen deze betutteling beu te worden en vinden dit alles overdreven. Ook sportfaciliteiten zouden vanaf 1 juni open gaan maar enkel voor professionele atleten. Het systeem van zelfisolatie blijft geldig tot 14 juni en ook de QR-code blijft in gebruik tot die datum.

Op 8 juni 2020 werd (vrij onverwacht) een reeks van verdere versoepelingen aangekondigd. Vele experten meenden dat de versoepelingen politiek gemotiveerd waren en te vroeg kwamen. Een artikel van de Moscow Times beschrijft de bezorgdheid over het te vroeg loslaten van de coronamaatregelen in Moskou: www.themoscowtimes.com/2020/06/10/russias-quarantine-is-over-but-the-pandemic-isnt-a70539

Op 9 juni 2020 werd de QR-code afgeschaft alsook de zelfisolatie en de wandelingen volgens schema. Kappers, veterinaire klinieken, fotostudio's en kerkhoven mochten opnieuw open. Er waren geen beperkingen meer voor autodelen en repetities in theaters, circussen en concerthallen mochten terug plaatsvinden.

Op 16 juni 2020 gingen autoverhuurbedrijven open en mochten de zomerterrassen opnieuw klanten ontvangen. Musea, bibliotheken, de zoo en tentoonstellingsruimten hervatten hun activiteiten net zoals tandartsen en immobiliënagentschappen.

Op 23 juni 2020 openden de restaurants volledig (dus ook de ruimtes binnen) en mocht men sportclubs, recreatieruimtes en zwembaden bezoeken. Zitten op een bankje in het park mocht ook weer. Kindertuinen ontvingen opnieuw kleuters en ook riviercruises mochten weer uitvaren.

Ruim 53 Russische regio's bevonden zich op 23 juni 2020 in de eerste fase van opheffing van de coronamaatregelen (zie hierboven) en nog 9 regio's gingen al over naar de tweede fase. Zes regio's waren op dat moment klaar om de derde fase in te gaan en de maatregelen (bijna) volledig op te heffen.

Op 1 juli 2020 mochten meer dan 70 regio's opnieuw toeristen ontvangen. De grenzen van de EU bleven echter ook na 1 juli gesloten voor Russen waardoor toerisme naar de EU onmogelijk bleef. Turkije stelde Rusland voor om de luchtverbinding tussen de beide landen te heractiveren vanaf 15 juli maar dat werd afgewezen door de Russische regering. Tot eind juli liet Rusland geen internationale vluchten toe om daarna gradueel terug internationale vluchten toe te laten vanuit een beperkt aantal landen.

Op 13 juli 2020 werd de maskerplicht op straat afgeschaft en mochten bioscopen opnieuw hun deuren openen. Scholen, pretparken en culturele trekpleisters mochten opnieuw mensen ontvangen en ook discotheken gingen terug open. De algemene beperking was dat de bezettingsgraad slechts 50% mocht zijn. 

Begin augustus 2020 gingen ook de bioscopen opnieuw open. Ook hier mocht de bezettingsgraad maximum 50% zijn.

Op 4 augustus 2020 werden meer dan 40.000 Moskovieten bestraft met een boete van 60 euro voor het niet dragen van een mondmasker in de metro.

Begin oktober 2020 werden opnieuw enkele beperkende maatregelen ingevoerd aangezien het aantal coronagevallen opnieuw sterk de hoogte inging. In Moskou moest vanaf 5 oktober 2020 30% van de werknemers opnieuw vanuit thuis werken. Van een volledige lockdown was geen sprake.

Op 13 november 2020 moest de horeca sluiten van 23u tot 6u (en dit tot 15 januari 2021). Ook werd het aantal bezoekers van theaters en bioscopen beperkt tot 25% van de capaciteit. Sinds 28 oktober 2020 was er wel opnieuw een mondmaskerplicht in openbare gebouwen, publiek transport, liften en plaatsen waar meer dan 50 personen samenkomen.

4. Economie

a. Economische impact

De roebel heeft heel wat aan waarde verloren en voor één euro krijgt men nu ongeveer 89 roebel.

Dit heeft gevolgen voor de import van goederen (duurder voor Russische bedrijven) terwijl het de Russische export ten goede kan komen (goedkopere Russische producten voor klanten uit de eurozone).

Vreemd genoeg steeg de export van Vlaanderen naar Rusland in maart 2020 met maar liefst 32% ten opzichte van dezelfde maand het jaar ervoor! Het gaat hier wel om vrij specifieke producten zoals bijvoorbeeld ziekenhuisbedden dus dit kan moeilijk een trend genoemd worden.

De olieprijs blijft vrij laag wat een slechte zaak is voor de staatsinkomsten waardoor de nu al zwakke economische toestand nog kan verergeren. Het federale budget zou dit jaar ongeveer USD 50 miljard aan belastinginkomsten kunnen mislopen door de crisis in de oliesector. Toch heeft Rusland de laatste jaren een financiële buffer opgebouwd waaruit kan worden geput om de effecten van de crisis te verzachten.

Natuurlijk zijn het vooral de coronamaatregelen die de economie een zware klap hebben toegediend:

De bank ING verwacht voor 2020 een daling van de algemene industriële output met 4,5%. Voor 2021 verwacht ING een stijging met 3,4%.

De daling van de industriële output in november 2020 ten opzichte van het jaar ervoor was kleiner dan in oktober volgens de Russische statistische dienst. De daling bedroeg 2,6% (jaar op jaar) tegenover 5,5% in oktober 2020.

De productie van ruwe olie, gas en kolen steeg in november 2020 respectievelijk met 0,7%, 2,1% en 2,9% ten opzichte van de maand ervoor. De productie van farmaceutische producten steeg zelfs met 41% ten opzichte van oktober 2020. De sector van de bouwmaterialen groeide in november met 2,9% en bereikte het niveau van voor de pandemie.

De output van de verwerkende industrie daalde met 7,2% in mei 2020. De grootste daling werd in die maand opgetekend in de automotive sector waar de productie verminderde met 60,2%. Echter in september 2020 vermeerderde de productie van auto's met 5,7% ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor (142.000 eenheden). In de periode januari - september 2020 daalde de productie van auto's met 25,9% ten opzichte van dezelfde periode het jaar ervoor tot 848,000 eenheden.

Terwijl de meeste industrieën een scherpe daling kenden tijdens de eerste coronagolf waren er ook die een groei optekenden: voorbeelden hiervan zijn de voedingsindustrie, de farmaceutische en de medische sector (vooral medisch materiaal en detergenten) die het in die periode vrij goed deden. De productie van farmaceutische en medische producten steeg in april 2020 met 13,5%, papier en producten van papier met 4,2%, voedingsproducten met 3,7% en chemische producten met 2,4%. De productie van beschermende kledij steeg zelfs met 97%. In juni 2020 steeg de output van de verwerkende industrie met 8,4% in vergelijking met de maand ervoor maar was nog steeds 6,4% minder dan in juni 2019.

De import uit niet-GOS-landen daalde met 6,8% in de eerste tien maanden van 2020 in vergelijking met dezelfde periode het jaar ervoor. De centrale bank verwacht dit jaar een daling van de import met 18,8%-21,8%. 

De echte economische impact zal pas na de coronacrisis duidelijk worden. De middenklasse zal echter zwaar getroffen worden. Het aandeel van de kmo's in de totale economie neemt nog verder af wat een slecht teken is. Het reële beschikbaar inkomen zou in 2020 dalen met 8,2% volgens de Higher School of Economics. Het reële beschikbaar inkomen steeg in juni echter met 0,6% ten opzichte van dezelfde maand het jaar ervoor en met 2,4% ten opzichte van mei 2020 wat op zich een goed teken kan zijn.

Er was een val in de privéconsumptie met 26,7% tot 27,4% in april en 24% - 25% in mei. De consumptie blijft onder het niveau van 2012. De aankoop van duurzame goederen wordt uitgesteld en de voorkeur gaat nu naar goedkopere alternatieven. In juli 2020 bereikte de consumentenindex een niveau van 77,1 punten op 100. In april was dat amper 50,2 en in mei 58,3.

In augustus 2020 zou 85% van de horeca haar deuren opnieuw geopend hebben.

Het aantal werklozen verdriedubbelde in de periode april-juni 2020 tot 4,5 miljoen mensen. Het werkloosheidspercentage bedroeg 6,3% in september 2020 (was 6,4% in augustus).

Het ministerie van Economie meldde op 10 september dat het bbp van Rusland in de periode januari-juli 2020 met 3,4% is gedaald. In het tweede kwartaal van 2020 daalde het bbp met 8% na een groei van 1,6% in het eerste kwartaal van hetzelfde jaar. 

Eerste minister Misjustin bekritiseerde op 10 december verschillende ministeries in verband met de sterke stijging van de voedselprijzen en er werden maximumprijzen bepaald voor sommige producten zoals suiker en zonnebloemolie. 

Volgens het ministerie van Economie bleef de recessie in 2020 beperkt tot ongeveer 4 procent van het bbp. Toch heeft de coronacrisis vooral de Russische kmo’s zware klappen toegebracht. Hoewel de meeste steunmaatregelen gericht zijn op de industrie en de staatsbedrijven, heeft de Russische regering daarom een reeks steunmaatregelen in het leven geroepen om de sector nieuw leven in te blazen. Vorige crisissen hebben geleerd dat er na verloop van tijd een status quo optreedt waarbij de markt zich stabiliseert.

Een prognose van 11 december 2020 voorspelt dat de Russische economie in 2021 zal groeien met 3,3% in 2021, 3,4% in 2022 en 3% in 2023 waarbij de inflatie niet boven de 4% zou komen.

b. Handelsbelemmeringen

Op 16 maart 2020 verklaarde eerste minister Misjustin dat gedurende een maand (dit werd echter verlengd), alle beperkingen, inclusief douanebeperkingen, op de levering van essentiële goederen zouden worden opgeheven. Op een aantal goederen, waaronder medicijnen en medische apparatuur, wordt geen douaneheffing geheven. Ook voor essentiële voedingsmiddelen werden de importregels vereenvoudigd. Meer gedetailleerde informatie kan verkregen worden bij het kantoor van Flanders Investment & Trade in Moskou.

Belangrijk: ondanks verklaringen in Belgische en internationale media is Rusland niet van plan om de tegensancties te laten vallen. Zowel de Russische douanediensten als het agentschap voedselveiligheid (Rosselchoznadzor) zijn duidelijk: de maatregelen in de strijd tegen het coronavirus wijzigen de bestaande embargo’s niet.

De Russische regering heeft wel een beslissing genomen over de invoer van melkwei voor de productie van babyvoeding. Met de beslissing heft de regering het embargo van 2014 op voor de import van melkwei tot 31 december 2020. Tot dusver is melkwei het enige product waarvoor de sancties tijdelijk worden opgeheven. Dat dit gebeurt met een apart besluit, bewijst opnieuw dat de sancties van toepassing blijven (en in november 2020 opnieuw verlengd werden). Het is niet duidelijk of deze beslissing na 31 december 2020 verlengd werd.

Met andere woorden: handelsfaciliterende maatregelen voor essentiële producten (zoals de Green Corridor) in het kader van de coronacrisis veranderen niets aan de bestaande sancties en fytosanitaire beperkingen. 

In navolging van Rusland nam ook de Euraziatische Economische Unie maatregelen om de verspreiding van COVID-19 te voorkomen. Het gaat om exportverboden en vrijstelling van invoerrechten voor medische producten en bepaalde voedselproducten.

Medische goederen

Vrijstelling van invoerrechten (besluit nr. 21 van 16 maart 2020) voor persoonlijke beschermingsmiddelen, ontsmettingsmiddelen, diagnosereagentia, bepaalde soorten medische apparatuur en materialen. Het besluit is van toepassing op medische goederen die vanaf 16 maart 2020 in het douanegebied van de EAEU worden ingevoerd en zou aanvankelijk gelden tot en met 30 september 2020. Dit besluit blijft gelden, maar er werden op 1 oktober 2020 enkele wijzigingen aangebracht (besluit nummer 86).

Om het gebrek aan persoonlijke beschermingsmiddelen te stabiliseren, is er een tijdelijk verbod op de uitvoer van persoonlijke beschermingsmiddelen, beschermings- en ontsmettingsmiddelen, producten voor medisch gebruik en materiaal uit het douanegebied van de EAEU. Het gaat om watten, gaasweefsel, verbanden, maskers, gezichtsmaskers, ademhalingsapparatuur, filters voor persoonlijke ademhalingsapparatuur, veiligheidsbrillen, ontsmettingsmiddelen, beschermende overschoenen, bepaalde soorten kleding en aanverwante accessoires, en handschoenen. De maatregel werd ondertussen al versoepeld en voor bepaalde posities geldt het uitvoerverbod niet meer. De ban op de export van medische maskers en respirators werd al begin mei opgeheven omdat er volgens de minister van Handel, Denis Manturov, geen gebrek aan maskers en andere sanitaire producten is in de Russische apotheken.

Voedselproducten

Vrijstelling van invoerrechten (besluit - nr. 47 van 24 maart 2020) voor voedingsproducten zoals aardappelen, uien, knoflook, kool, wortels, paprika’s, babyvoeding en sappen. De invoerheffingen voor de producten in deze lijst werden in principe afgeschaft tot (aanvankelijk) 30 juni 2020. De beslissing is van toepassing op de rechtsbetrekkingen die sinds 1 april 2020 zijn aangegaan. Dit besluit is nog steeds in voege.

De Euraziatische Economische Commissie introduceerde in april 2020 een tijdelijk verbod op de uitvoer van bepaalde levensmiddelen: uien, knoflook, rapen, rogge, rijst, boekweit, gierst, granen, volkorenmeel en korrels van graankorrels, boekweit, sojabonen en zonnebloempitten.

De regering heeft een nieuw decreet uitgevaardigd dat de regels voor de toegang van buitenlandse producenten tot publieke aankopen regelt. De directe ban voor staatsaankopen van buitenlandse producten in sommige sectoren wordt vervangen door de regel 'de derde ligt eruit', wat wil zeggen dat een buitenlands product niet kan deelnemen indien er twee of meer aanbiedingen zijn van Russische herkomst. Het decreet introduceert ook een ban op de aankoop van buitenlandse producten voor defensie- en veiligheidsdoeleinden waaronder bestellingen in het kader van staatsprogramma's. Meer informatie hierover vindt u terug via de website: https://schneider-group.com/en/news/systematization-security-of-bans-and-restrictions-on-admission-of-foreign-goods-for-public-procurement-and-for-the-needs-of-national-defense-and-state/

Botst u buiten de EU op handelsbarrières of andere problemen op het vlak van markttoegang? Laat het ons weten via handelsbelemmering@fitagency.be. Wij analyseren uw aangifte en maken die over aan de bevoegde instanties

c. Relancemaatregelen

Er zijn nauwelijks maatregelen die voor alle bedrijven gelden. De overheidssteun verschilt sterk naargelang de omvang van een onderneming en de sector waarin het bedrijf actief is. Ook de locatie speelt een rol. In de strijd tegen corona heeft de centrale overheid een grote rol weggelegd voor de regionale autoriteiten.

De voornaamste rode draad doorheen de maatregelen is het lage aandeel aan directe financiële steun. Vaak gaat het om uitstel van belastingen, uitstel voor andere betalingen (huur), zachte leningen, staatsgaranties en administratieve vereenvoudiging. Directe subsidies zijn eerder zeldzaam en onderworpen aan strenge voorwaarden. Zo krijgen kmo’s uit de meest getroffen sectoren enkel (beperkte) loonsubsidies als ze 90 procent van hun personeel behouden, wat voor vele kleinere bedrijven die acht weken moesten sluiten onmogelijk was.

Een groot deel van de steun gaat naar de zogenaamde 'systeembedrijven', i.e. de ondernemingen die volgens de overheid cruciaal zijn voor de economie. Hoewel deze bedrijven niet mochten sluiten (en dus nog konden rekenen op inkomsten), ontvangen ze een omvangrijk steunpakket. Een aantal grotere Europese bedrijven raakten op de lijst (Ikea, Leroy Merlin, Auchan, Schneider), maar het zijn voornamelijk de grote staatsondernemingen die de dienst uitmaken, met name uit deze uit de energie- en mijnbouwsector.

De Russische staat speelt een rol in meer dan 60 procent v;an de economische activiteit, kmo’s maar in 20 procent. Op lange termijn ondermijnt deze situatie de competitiviteit van de Russische economie, maar de grote rol van de overheid (en de aanzienlijke steun voor overheidsbedrijven) heeft op korte termijn een milderende impact op de coronacrisis.

Naast de steun aan de bedrijven voorziet de Russische overheid nog directe financiële steun aan de bevolking (verhoging kindergeld en werkloosheidsuitkeringen) en maatregelen om de financiële stabiliteit te garanderen. De omvang van het totale steunmaatregelenpakket bedraagt 2,8 procent van het bbp. Dat is relatief beperkt, ook in vergelijking met andere opkomende markten zoals China, Turkije en Mexico (die bovendien niet altijd over dezelfde financiële buffers beschikken). Er is daarom kritiek op deze aanpak. De zakenkrant Vedomosti bracht onlangs het nieuws dat de Russische regering in de loop van de komende weken het pakket aan maatregelen zal uitbreiden tot ongeveer 7 procent van het bbp.

De meeste COVID-maatregelen maken geen onderscheid en behandelen Russische en buitenlandse investeringen op gelijke voet. Er is enkel een uitzondering voor “systeem-belangrijke ondernemingen”. Dit zijn heel grote ondernemingen, vaak in een mono-stad, die niet over kop mogen gaan zonder de (lokale) economie totaal te ontwrichten. Deze ondernemingen krijgen extra steun (bv goedkope staatsleningen), maar moeten normaalgezien voor 51% Russisch zijn. Ook hier zijn er uitzonderingen mogelijk.

Rusland heeft dus het 'twijfelachtige' voordeel dat ongeveer 40 tot 50 procent van de economie door de staat (of door staatsbedrijven) wordt beheerd. Deze werknemers bleven hun salarissen ontvangen. Daarnaast konden veel bedrijven hun bedienden van thuis laten werken en op deze basis hun activiteiten voortzetten. Andere bedrijven vroegen hun personeel om vrijwillig vakantiedagen op te nemen, om verlies te vermijden.

Echter, heel wat andere 'gewone' Russische bedrijven, vooral in de dienstensector en kmo's, konden tijdens de eerste golf (waarin ze verplicht moesten sluiten) geen maanden overleven met betaalde vakantie. Zij plaatsten hun personeel de jure of de facto op verlof en betaalden geen salaris uit. Volgens de zakenkrant Vedomosti ging het om een derde van de bedrijven. De laatste statistieken tonen een daling van het aandeel kmo's in de economie tot 20%. Dit is bitter weinig en belooft niet veel goeds.

Daar komt bij dat twee op drie Russen geen spaargeld op de bank heeft staan. En zij die wel iets opzij hebben gezet, beschikken amper over 2000 euro aan reserves die moesten worden aangesproken tijdens de lockdown begin dit jaar. Ondanks de ‘betaalde vakantie’ die Putin aankondigde tijdens de eerste golf, hebben veel bedrijven hun werknemers op onbetaald verlof gestuurd of gewoon ontslagen. 

Analisten verwachten dat uiteindelijk 25 procent van de kmo’s overkop zal gaan, met dito consequenties voor de financiële positie van de banken. Die zullen er in het najaar waarschijnlijk voor opteren om het weinige geld dat ze kunnen uitlenen te investeren in veilige, grote bedrijven. 'Gelukkig' voor Rusland zijn die grote staatsbedrijven goed voor 65% van de economische cijfers. En zo worden de kmo's opnieuw aan hun lot overgelaten.

De stad Moskou trof een aantal eigen maatregelen ter ondersteuning van als kmo's erkende bedrijven. Het ging onder andere over: leninggaranties, rentesubsidies, 50% huurverlaging in gebouwen die eigendom zijn van de stad en opschorting van lokale belastingen en dat gedurende 6 maanden (geen btw, dat is federaal).

Voorlopig lijkt de Russische economie de dubbele schok van COVID-19 en de daling van de olieprijzen redelijk goed te hebben doorstaan. De recessie blijft dit jaar beperkt tot ongeveer 4,2-4,4 procent van het bbp, volgens het ministerie van Economie. Dat is mede te danken aan het lage aandeel van kmo’s (die zwaar werden getroffen door de coronacrisis) en het hoge aandeel van overheidsbedrijven. Jammer genoeg zal het herstel in de tweede helft van het jaar en volgend relatief langzaam verlopen omdat het pakket overheidssteun beperkter is dan in andere landen. 

Een andere opsteker voor Rusland is de recente stijging van de olieprijzen tot een draagbaar niveau dat de federale begroting opnieuw toelaat om reserves op te bouwen (meer dan 40 dollar per vat). Dankzij die extra inkomsten zal het overheidstekort dit jaar maar 3 procent bedragen. Zowel de olieprijs als de roebel bevinden zich echter nog niet in stabiele wateren. 

Ook van het monetair front is er positief nieuws te melden. In tegenstelling tot vorige crisissen stijgt de inflatie nu niet (net boven 4 procent). Dat laat de Centrale Bank toe om de interestvoeten te verlagen en de economie zo zuurstof te geven. Momenteel staat de prijs van het geld al historisch laag (4,25 procent). Om nog lager te gaan moet de Centrale Bank een nieuw mandaat krijgen: momenteel moet ze de inflatie rond de 4 procent houden. Analisten achten dit scenario niet voor onmogelijk.

Wie naar de lange termijn kijkt, merkt dat de Russische economie in de afgelopen zes jaren niet gegroeid is. Volgens berekeningen van Raiffeisen Bank komt het bbp dit jaar uit op het niveau van 2014. De private consumptie (90% van het niveau in 2014), de import (75%) en de investeringen (95%) halen dit niveau zelfs niet. Enkel de rol van de overheid (105%) in de economie is toegenomen.

Het is in deze context dat premier Michail Misjustin op 2 juni 2020 zijn (eerste) Nationaal Herstelplan 2020-2021 presenteerde. Dit document, dat door Vladimir Poetin werd goedgekeurd, omvat de drie anticrisispakketten die het Kremlin tussen eind maart en 11 mei heeft aangekondigd, samen met nieuwe sectoriële maatregelen die op initiatief van het staatshoofd werden vastgelegd tijdens thematische conferenties in mei.

Het plan voorziet een versnelling van de overheidsinvesteringen in infrastructuur, met name wegen. De bouwsector wordt ondersteund met hypotheeksubsidies, waardoor de gemiddelde private leenrentevoet zou moeten dalen tot 6,5 procent. Het btw-tarief in de toeristische en hotelsector wordt vanaf 1 januari 2021 verlaagd tot 7%. Ook de sociale bijstand, de arbeidsmarkt (invoering van een minimumloon) en de gezondheidszorg (digitalisering) worden hervormd. De belangrijkste indicatoren van het plan zijn:

  • de werkloosheid: die moet binnen achttien maanden dalen onder 5 procent
  • het inkomen van de huishoudens moet omhoog
  • het bbp moet volgend jaar groeien met 2,5 procent.

De omvang van het plan wordt geschat op ongeveer 65 miljard euro (4,6 procent van het bbp in 2019). Dat is een stap vooruit in vergelijking met de maatregelen van maart en april, maar blijft achter bij de meeste westerse landen. Rusland zal niet afwijken van de fiscaal conservatieve koers die het sinds 2016 voert. Er loeren immers nog steeds nieuwe Amerikaanse sancties om de hoek en de sinds lang beloofde nationale projecten moeten ook nog gerealiseerd worden, liefst voor de volgende presidentsverkiezingen.

Op 30 juni 2020 liet het Russische ministerie van Financiën weten dat de financiering van de nationale projecten met 140 miljard roebel wordt verminderd en kwamen de VS met nieuwe sancties betreffende de export van dual-use producten naar Rusland.

Op 23 september 2020 werd een tweede nationaal herstelplan goedgekeurd met meer dan 500 maatregelen die tegen het einde van 2021 moeten toegepast worden. Het plan heeft een prijskaartje van RUB 6,4 biljoen en moet de Russische economie toelaten opnieuw met meer dan 3% te groeien onder andere via de digitalisatie van de openbare diensten, deregularisatie, investeringen in de infrastructuur en gerichte subsidies.  

Een goed overzicht van de bestaande economische relancemaatregelen (in het Engels en in chronologische volgorde) vindt u terug via de link:

d. Economische vooruitzichten

De Russische minister van Financiën, Siluanov, zei in december 2020 dat de daling van het bbp ongeveer 3,9% zal bedragen wat beter is dan de eerdere schattingen. De werkloosheid steeg slechts tot 6,3% in Rusland, en ligt daarmee lager dan in andere landen. 

Een prognose van 11 december 2020 van het ministerie van Economie voorspelt dat de Russische economie in 2021 zal groeien met 3,3%, 3,4% in 2022 en 3% in 2023 waarbij de inflatie niet boven de 4% zou komen. De grootste reden van de daling van het bbp in 2020 zal volgens de bank de vermindering van de uitvoervolumes met 10-15% zijn. De export zou tegen 2023 terug moeten herstellen.

Hoewel er verschillende maatregelen werden uitgevaardigd om de kmo’s en horeca te steunen, mag men zich toch aan een golf van faillissementen verwachten omdat het bezoek van de Russen aan de horeca en handelszaken van 28 maart tot midden juni de facto onmogelijk was. Dit heeft tot grote verliezen geleid die met de nieuwe restricties vanaf 13 november (sluiting van 23u tot 6u) alleen nog maar groter kunnen worden.

De aandachtspunten voor 2021 zijn vooral budgetmanagement (waarbij het niet-efficiënt spenderen dringend moet worden aangepakt), de nationale projecten (waar nog werk aan de winkel is) en het milieu (een thema dat in Rusland nog veel te weinig wordt ontwikkeld). Er moet ook iets gedaan worden aan het inkomen van de Russen dat de laatste tijd rake klappen krijgt. De negatieve perceptie die Rusland heeft bij buitenlandse investeerders (corruptie, bureaucratie, slecht beleid) moet dringend aangepakt worden, maar ook dat hangt samen met politieke hervormingen.

De zwakke roebel heeft de concurrentiepositie van Rusland wel (tijdelijk) versterkt en heeft een positieve invloed op de export, vooral van voeding- en landbouwproducten. Ook de invloed van de olie op de  roebelkoers is de laatste tijd verzwakt en de grootste invloedfactor is nu eerder de angst voor sancties (Amerikaanse en Europese). De inflatie is momenteel boven het verwachte cijfer omwille van stijgende voedselprijzen, maar de regering wil dit intomen door maximumprijzen op te leggen voor sommige basisproducten.

Het studiebureau Macro-Advisory Ltd verwacht een stijging van het bbp in 2021 met 2,5% (idem voor 2022). De inflatie zou dit jaar 4,3% bedragen en 3,7% in 2021 (3,5% in 2022). De rente van de Russische Centrale Bank bedraagt 4,25% in 2020 met als prognose 4% in 2021 en 4,5% in 2022.

e. Opportuniteiten op korte termijn

Omwille van de zwakke roebel wordt importeren voor Russische bedrijven duurder wat een storende factor is voor onze export naar Rusland (hoewel de export van Vlaanderen naar Rusland het uitstekend deed in maart dit jaar maar dat ging om specifieke producten zoals ziekenhuisbedden).

Echter, bestaande zakenrelaties die op de klippen lopen, betekenen ook nieuwe mogelijkheden voor leveranciers die niet (meer) aan de bak kwamen omwille van marktsaturatie. De coronacrisis heeft het landschap in verschillende sectoren grondig herschapen waardoor bepaalde posities kunnen vrijkomen voor nieuwe spelers.

Mits de nodige inspanningen en flexibiliteit kan u misschien opnieuw een plaats veroveren waar dit voordien niet (meer) het geval was. Het economisch landschap zal hertekend worden waarbij sommige bestaande waarden verdwijnen en nieuwe spelers verschijnen.

Veel bedrijven hebben snel werk gemaakt van digitalisering en de e-commerce boomt als nooit tevoren en breidt het aantal leveranciers drastisch uit.

Voor volgende sectoren ziet men een positieve trend in de nabije toekomst: telecom, technologie, logistiek, fintech, medische diensten, hernieuwbare energie, milieu en productie met toegevoegde waarde. Een bijzondere plaats neemt de landbouwsector in die het uiterst goed doet. Nu er weer een handelsoorlog dreigt tussen de VS en China kan Rusland daarvan profiteren om meer te exporteren naar China, vooral nu via de nieuwe zijderoute de verbindingen voortdurend verbeteren.

Andere sectoren zullen een vertraging kennen in hun ontwikkeling: retail, horeca, onroerend goed (kantoorruimte), luchtvaart, banksector (traditionele diensten), automotive sector (vooral op basis van verbrandingsmotoren), oliesector (op lange termijn), bouwsector en de chemische sector (plastics).

Een crisis biedt ook nieuwe kansen en het is misschien een goed moment om de Russische markt opnieuw te verkennen.

f. Opportuniteiten op lange termijn

Vorige crisissen hebben geleerd dat er na verloop van tijd een status quo optreedt waarbij de markt zich stabiliseert.

De Russische economie die de laatste tijd sowieso gekenmerkt werd door stagnatie zal hoogstwaarschijnlijk nog een hele tijd slechts een beperkte groei tonen.

Het is echter zaak niet te lang te wachten met het prospecteren van de markt omdat er opnieuw een consolidatie zal plaatsvinden waarna het moeilijk wordt marktaandeel te veroveren.

Men zal moeten rekening houden met een kleinere middenklasse en een nog beperktere koopkracht. Uit noodzaak kan het zijn dat de staat de markt opnieuw wat meer openzet voor buitenlandse leveranciers maar dit is absoluut niet te voorspellen.

Anderzijds bestaat het gevaar dat de crisis kleinere spelers uit de markt duwt en er een verdere polarisatie van de economie plaatsvindt wat de concurrentie niet ten goede komt.

5. Nuttige links

De Russische regering heeft een site opgezet die gewijd is aan een breed scala van onderwerpen met betrekking tot de ontwikkeling van de virussituatie in het land: actuele cijfers (inclusief regionale verspreiding) en advies en steun voor diverse bedrijfs- en bevolkingsgroepen. Het is een bron die alle officiële informatie, documenten, enz. verzamelt, interessant voor Vlaamse exporteurs. Het is echter belangrijk ook andere bronnen te raadplegen om een objectief beeld van de situatie te krijgen aangezien de officiële berichtgeving de situatie soms te rooskleurig en/of te eenzijdig voorstelt.

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden.

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier Coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

15 januari 2021