U bent hier

CORONAVIRUS – De toestand in Rusland

1. Algemene toestand

Op 27 mei werden 8.338 nieuwe gevallen geregistreerd waarvan 2.140 in Moskou. Zo komt het totaal aantal besmettingen op 370.680 waarvan 171.443 in Moskou. In de regio rond Moskou werden 35.956 besmettingen vastgesteld. Op de derde plaats staat Sint-Petersburg met 14.463 besmettingen. Op de vierde plaats qua aantal besmettingen staat Nizhny Novgorod (en de regio errond) met 8.735 gevallen. Er zouden al meer dan 9,1 miljoen tests zijn afgenomen.

Er wordt aangenomen dat de regio's zo'n twee à drie weken 'achterlopen' op Moskou wat betreft de evolutie van de pandemie hoewel het in vele regio's nogal meevalt. De burgemeester van Moskou meldde op 6 mei dat in werkelijkheid zo'n 300.000 mensen in Moskou besmet zijn maar dat een groot deel daarvan (nog) geen symptomen vertoont.

In Rusland staat het totaal aantal overlijdens (gegevens 27 mei) op 3.968 (waaronder 2183 mensen in Moskou, 359 in de Moscow Oblast', 158 in Sint-Petersburg en 78 in Nizhny Novgorod en regio errond). Heel wat andere regio's hebben ook slachtoffers te betreuren.

Tot het einde van de coronacrisis werd de inreis van buitenlanders in Rusland zo goed als onmogelijk gemaakt waarbij niemand nog de grens over mag (ook niet met een geldig visum) behalve bepaalde categorieën van mensen zoals diplomaten. Er zouden ondertussen ook uitzonderingsregels zijn voor buitenlandse specialisten die hoognodig onderhoud of herstellingen moeten uitvoeren. Het inreisverbod voor buitenlanders werd eind april voor onbepaalde tijd verlengd ('tot de coronacrisis onder controle is').

Sinds 27 maart zijn de meeste reguliere en chartervluchten opgeschort en worden er enkel nog sporadisch vluchten ingelegd om Russen te repatriëren. 

Aeroflot kondigde op 17 april aan dat het tot eind juli geen tickets zal verkopen voor internationale vluchten. Toch zei de directeur van Aeroflot, Savelyev, daarna in een interview met de TV zender Rosiya 1, dat internationale vluchten vanaf midden juli opnieuw zouden kunnen hernomen worden.

Er werden zware beperkingen opgelegd aan de burgers en personen die het land binnenkomen. Zo moeten zij die aankomen in Moskou vanuit het buitenland verplicht twee weken in thuisisolatie blijven en zich melden op een speciaal nummer. Aangezien er bijna geen inkomende vluchten meer zijn, is deze categorie van mensen ondertussen verwaarloosbaar.

Mensen ouder dan 65 moesten in Moskou in zelfisolatie vanaf donderdag 26 maart. Hun zelfisolatie werd verlengd tot eind mei.

Sinds 27 maart zijn alle reguliere en chartervluchten opgeschort en tussen 30 maart en 12 mei was er een algmene zelfisolatie voor ALLE inwoners van Moskou ongeacht hun leeftijd. De regio's volgden met gelijkaardige maatregelen die echter verschillen per regio. Sinds 12 mei mochten werknemers van bepaalde sectoren in Moskou terug aan het werk. Voor de anderen blijft de zelfisolatie gelden tot eind mei.

In Moskou moesten alle ontspanningsplaatsen zoals cinema's, sportclubs, ijspistes, bowlingclubs en waterparken al een hele tijd geleden dicht. De scholen gingen op 23 maart dicht en sinds 28 maart zijn ook alle niet-essentiële handelszaken en fabrieken toe. Hiertoe behoren ook de restaurants en bars. Voedingszaken en apotheken blijven open. Bepaalde essentiële sectoren mochten opnieuw opstarten op 12 mei (bouw en productie).

Vanaf 15 april werd in Moskou een systeem ingevoerd met QR codes waarbij een toelating moet bekomen worden indien men zich met het openbaar vervoer, taxi of eigen auto wil verplaatsen. Aan de invalswegen van Moskou staan files omdat men de QR codes handmatig controleert. In de metro gebeuren die controles ondertussen automatisch via de metrokaart (Troika) of andere kortingkaarten. Ook de verplaatsingen met de wagen binnen Moskou worden automatisch door camera's gecontroleerd waarbij in principe elke camera een straf van 5.000 Roebel kan uitschrijven.....Nizhny Novgorod was trouwens de eerste stad (nog voor Moskou) die het QR systeem heeft geïntroduceerd. Zo'n 21 regio's hebben het systeem van QR codes ingevoerd maar in verschillende van die regio's werd het systeem ondertussen opnieuw gedeactiveerd (zoals in de Moskou regio op 23 mei).

Voor de werknemers betekende dit alles een verplichte 'vakantie' met behoud van loon (op kosten van de werkgevers). Deze 'vrije' maar betaalde periode werd ondertussen (na een nieuwe redevoering van Putin) op 12 mei opgeheven. Echter, niet alle bedrijven mochten vanaf die datum hun activiteiten hervatten maar slechts ondernemingen uit bepaalde sectoren. Dit betekent dat de werknemers van firma's die nog niet open mogen nog steeds aan hun lot zijn overgelaten aangezien deze bedrijven niet meer verplicht zijn hun werknemers te betalen.

De steunmaatregelen die de overheid had aangekondigd, bleken voor vele firma's (vooral kmo's) te beperkt. Ondertussen konden in Moskou vanaf 12 mei de bouwsector en producerende bedrijven terug aan de slag maar voor de rest blijven de beperkende maatregelen van kracht. Op 25 mei werden in Moskou nog een aantal versoepelingen van kracht waaronder het terug beschikbaar worden van carsharing en de opening van administratieve diensten voor bedrijven en burgers.

De Moskovieten moeten een masker en handschoenen dragen indien zij het openbaar vervoer willen nemen of een winkel willen binnengaan. Ook in stations moet een mondmasker gedragen worden.

Sanatoria, vakantiehuizen en hotels in vakantie-oorden blijven gesloten tot 1 juni. 

De Russische regering stond op 16 april toe dat de ziekenhuizen het omstreden geneesmiddel hydroxychloroquine gebruiken om patiënten te behandelen. China heeft ondertussen al 70.000 verpakkingen met dit product geleverd. Dit geneesmiddel is omstreden omdat het dodelijke bijwerkingen kan hebben.

Vice-Burgemeester van Moskou voor Sociale Ontwikkeling, Anastasia RAKOVA, stelde dat COVID-19 patiënten die een bloedtransfusie ontvingen van (COVID) genezen patiënten het virus sneller en met minder complicaties overwinnen. Daarvoor zijn uiteraard bloeddonaties nodig. Burgemeester SOBYANIN besloot de prijs voor het geven van bloed te verhogen van 3600 naar 5000 RUR voor 600 ml plasma. (Bron: BBC Rusland). Sinds 16 april worden ook alle gevallen met longontsteking als coronapatiënten beschouwd.

Russische ziekenhuizen (vooral in Moskou) blijven worstelen met een hoog aantal COVID-19 patiënten hoewel de situatie stilaan verbetert. Studenten geneeskunde werden ingeschakeld als vrijwilligers. De voorbije maand zijn drie (!) dokters werkzaam in de Corona afdelingen van verschillende ziekenhuizen uit het raam gevallen. Twee onder hen overleefden het niet. De omstandigheden roepen vragen op. Er brak in een aantal ziekenhuizen ook een brand uit (veroorzaakt door een beademingsapparaat) waarbij doden zijn gevallen.

De stad Moskou bouwde of converteerde zo'n 44 tijdelijke hospitalen om coronapatiënten te behandelen

De Russische (en internationale) pers blijft berichten over ziekenhuizen die infectiehaarden van COVID-19 zijn. Het regionale ziekenhuis in KOMI was hiervan het meest markante voorbeeld maar ook in Sverdlosvk, Yekaterinburg, Archangelsk en Moskou zouden er heel wat zorgverleners het virus hebben opgelopen. De Russischtalige dienst van BBC wijdde een speciaal rapport aan Russische medische instellingen die tot infectiehaarden verworden: "Ons Wuhan" -> https://www.bbc.com/russian/features-52405781. Een niet onbelangrijke reden is dat patiënten met symptomen van griep/verkoudheid niet altijd meteen naar een gespecialiseerd ziekenhuis gebracht worden maar naar een algemeen ziekenhuis waar dan soms vastgesteld wordt dat het om het Covid-virus gaat. Ook hierdoor stijgt het aantal besmettingen in ziekenhuizen. Er zouden 9.479 zorgverleners geïnfecteerd zijn en de website Mediazone meldt dat ten minste 186 zorgverleners gestorven zijn aan het coronavirus. Het Russische ministerie van gezondheid sprak op 27 mei van 101 coronaslachtoffers onder het medisch personeel.

Russische zorgverleners zouden 16 keer meer kans hebben om te sterven aan het virus dan zorgverleners in andere landen met gelijkaardige besmettingscijfers. (bron: https://zona.media/article/2020/05/19/martyrology in het Russisch).

In twee ziekenhuizen (1 in Sint-Petersburg en 1 in Moskou) brak brand uit veroorzaakt door in Rusland geproduceerde beademingssystemen. Het St. George hospitaal in Sint-Petersburg, waar 5 coronapatiënten stierven in de brand, heeft daarna een contract getekend voor de levering van beademingssystemen geproduceerd in Duitsland. Dergelijke incidenten doen het imago van Rusland geen goed. De VS heeft ondertussen 50 beademingssystemen van eigen makelij aan Rusland geleverd en een nieuwe levering van 150 stuks wordt verwacht tegen het einde van de maand.

In het leger werden ondertussen al meer dan 2.900 infecties geregistreerd.

Psychiatrische instellingen en rustoorden blijven een hoger risico lopen om een COVID-19 infectiehaard te worden. Het Ministerie van Arbeid (RU) besloot daarom om alle patiënten en werknemers in deze instellingen twee weken quarantaine op te leggen. (TASS)

Op 23 april verscheen een opiniestuk in de krant KOMMERSANT waarin werd gewaarschuwd dat patiënten met zeldzame en/of chronische aandoeningen in een levensbedreigende situatie zouden kunnen terechtkomen aangezien de medische infrastructuur in Rusland grotendeels wordt ingezet in de bestrijding van COVID.

Volgens de Vice-Burgemeester voor Sociale Ontwikkeling van Moskou, mevr. Anastasia RAKOVA, is 40% van de medische infrastructuur in de hoofdstad momenteel ingezet in de bestrijding van COVID-19. De gouverneur van Sint-Petersburg, Alexander Beglov, zei op 13 mei dat er tekorten zijn qua uitrusting in de ziekenhuizen, waaronder ook beademingsapparaten.

Op 30 april meldde premier Mishustin tijdens een TV uitzending met president Putin dat ook hij besmet was met het coronavirus en zich moest isoleren. Volgens de laatste berichten is hij ondertussen opnieuw aan het werk. Russisch Minister van Cultuur, Olga LYUBIMOVA, testte positief op COVID-19 en wordt hiermee het derde regeringslid dat besmet werd, na Minister van Openbare Werken Vladimir YAKUSHEV en Premier MISHUSTIN. Ook andere regeringsleden en leden van het parlement zijn besmet.

Uit een recente opiniepeiling van LEVADA voor de maand april blijkt dat 59% van de bevraagden President PUTIN een goed rapport voorlegt inzake de aanpak van de COVID-crisis. De publieke opinie lijkt hierin maand na maand negatief te evolueren. Wat de maand maart betrof ging het nog om 63%. Dmitri PESKOV, woordvoerder van de Presidentiële Administratie, bekritiseerde de peiling en stelde de statistische methodologie van het LEVADA-centrum in vraag.

Veel van de door Putin beloofde bonussen aan dokters die met coronapatiënten werken, werden slechts gedeeltelijk of niet uitbetaald wat ertoe geleid heeft dat de ontevredenheid van het medisch personeel gevaarlijk is toegenomen. Nochtans werd er ruim 280 miljoen USD vrijgemaakt voor de bonussen. De situatie is de laatste week wel een stuk verbeterd omdat de regering de uitbetaling nu strenger controleert.

Het aantal besmettingen gaat ondertussen naar omlaag in Moskou en men durft voorzichtig spreken over het bereiken van de piek van de epidemie. Ook het totaal aantal besmettingen per dag in Rusland vertoont een lichte neerwaartse trend. President Putin zei op 22 mei dat de situatie aan het stabiliseren is maar het hoofd van Rospotrebnadzor, mevrouw Popova, waarschuwde dat het aantal doden eerst nog een stijging zou kennen vooraleer te dalen.

Op 25 mei riep premier Mishustin de Russen op om deze zomer niet naar het buitenland op reis te gaan gezien de epidemiologische situatie aldaar. De laatste statistieken tonen aan dat maar 4% van de Russen van plan is om deze zomer naar het buitenland op reis te gaan.

2. Voorzorgsmaatregelen

Als buitenlander vergeet u best uw plannen om de komende tijd naar Rusland te reizen. Aeroflot vliegt sinds 27 maart niet meer vanuit Brussel en tickets zijn onmogelijk te bestellen via de website. U komt meer dan waarschijnlijk het land niet in (ook niet met geldig visum). Sinds 30 maart zijn alle grenzen gesloten (ook de land- en zeegrenzen).

Voor wat betreft de toegang tot Rusland voor buitenlandse managers en werknemers, is het antwoord van het Comité voor Externe Betrekkingen en de grenspolitie gelijklopend: in het recente verleden gaven de federale overheden blijk van flexibiliteit, bvb. voor wat betreft de uitreis van Russische burgers met dubbele nationaliteit of met permanente verblijfsvergunning in het buitenland. De lijsten met personen, die in aanmerking kwamen voor uitzonderingen op het bewuste decreet, werd uitgebreid, ook voor buitenlandse werknemers die naar Rusland wensen te komen. Ook hier is men bereid voor individuele gevallen de argumenten op hun merites te bekijken. De instantie die hierover het laatste woord heeft is het federale Operational Headquarters for Joint Action of Executive Bodies (OperShtab), met vicepremier Tatiana Golikova aan het hoofd. Russische bedrijven die Westerse technologie gebruiken klagen erover dat ze geen gespecialiseerd technisch personeel kunnen laten overkomen om de installaties te onderhouden.

Terwijl vele Europese landen over de piek heen zijn, heeft Rusland pas recent de piek bereikt. Neem dus voorzorgen en vermijd onnodig contact. De Russen zijn momenteel zelf niet happig op contact met buitenlanders omdat de media vooral suggereren dat zij het zijn die het virus binnenbrachten. Ook de Russen die (nog steeds) gerepatrieerd worden, zijn soms het voorwerp van kritiek en vijandigheid bij aankomst in Rusland.

De gezondheidszorg in Rusland heeft een bedenkelijke faam hoewel in de media enkel over de successen wordt gesproken. Feit is dat aan de gezondheidszorg een lager procent van het BNP wordt besteed dan in België.

Uit de regio's komen verhalen over ziekenhuizen die onvoldoende uitgerust zijn en over materiaal dat niet op tijd kan worden aangekocht. Zoals steeds is men in Moskou beter af indien behandeling nodig zou blijken. Het aantal doden zou volgens bepaalde bronnen 70% hoger liggen dan officieel wordt gemeld maar dat wordt met klem tegengesproken door de Russen. Opvallend is ook dat in Rusland een veel hoger percentage van de patiënten op intensieve zorgen overlijdt dan in België.

3. Exitstrategie

De pandemie is in Rusland later begonnen dan in West-Europa en de piek werd pas onlangs bereikt.

Een driestappenplan werd ondertussen opgesteld:

In een eerste fase zal het sporten in open lucht opnieuw toegelaten worden, kan men met de kinderen gaan wandelen en gaan winkels met een beperkte oppervlakte open waarbij de sociale afstand moet gegarandeerd zijn.

In de tweede fase mogen gezinsleden samen een wandeling maken en gaan onderwijsinstellingen opnieuw open alsook handelszaken met een grotere oppervlakte. Ook hier moet het aantal klanten per keer beperkt worden.

In een derde fase worden wandelingen in parken en plantsoenen voor iedereen toegelaten mits het respecteren van de nodige afstand en mogen shoppingcentra terug hun deuren openen zonder beperking in aantal bezoekers. In deze fase mogen ook restaurants en bars terug klanten ontvangen.

Men denkt dat de situatie in de loop van de maand mei zal stabiliseren om dan in juni te normaliseren. Aeroflot zal haar internationale vluchten hervatten vanaf 1 augustus hoewel de pers schrijft dat andere Russische maatschappijen dit vanaf 1 juli zouden doen. Ook Aeroflot spreekt ondertussen van een mogelijke herneming van de internationale vluchten vanaf midden juli. Dit alles valt echter nog af te wachten. Brussels Airlines zal in ieder geval niet meer vliegen op Moskou tot maart 2021 maar dit heeft eerder te maken met economische moeilijkheden waarin de maatschappij zich bevindt.

Dinsdag 12 mei was de datum waarop bepaalde maatregelen werden versoepeld. Ondertussen is duidelijk dat de versoepeling erg beperkt is (vooral in Moskou). Er wordt nog niet gesproken over een versoepeling van de maatregelen voor handels- en HoReCazaken maar de regering zegt dat het de situatie op de voet volgt. Rospotrebnadzor zou een plan aan het uitwerken zijn voor de HoReCa maar er werden geen details gegeven.

In Moskou wordt de verplichte "zelfisolatie" steeds minder gerespecteerd en het is afwachten welk effect dit zal hebben op het aantal besmettingen (hoewel deze een dalende trend blijven vertonen).

Op 25 mei werd in Moskou carsharing opnieuw beschikbaar (zij het met bepaalde beperkingen) en hervatten ook de multifunctionele centra voor publieke diensten hun werk. Vanaf die dag werden mondmaskers verplicht in stations (zowel in het gebouw als op de platformen).

De regering is van plan om sommige maatregelen in stand te houden tot er een vaccin is gevonden. Welke dat zullen zijn, wordt niet verduidelijkt.

4. Economie

a. Economische impact

De Roebel heeft aan waarde verloren en voor een Euro krijgt men nu ongeveer 78 Roebel (komende van ongeveer 68 de laatste tijd).

Dit heeft natuurlijk gevolgen voor de import van goederen (duurder voor Russische bedrijven) terwijl het de Russische export ten goede kan komen (goedkopere Russische producten voor klanten uit de Eurozone).

Zoals steeds bij een zwakke Roebel kan men ook nu waarschijnlijk prijsverhogingen verwachten wat de koopkracht van de burgers zal schaden. In de supermarkten zijn verschillende producten al duurder geworden.

De olieprijs is vrij laag wat een slechte zaak is voor de staatsinkomsten waardoor de nu al zwakke economische toestand nog kan verergeren. Het federale budget zou dit jaar ongeveer 50 miljard USD aan taxinkomsten kunnen mislopen door de crisis in de oliesector. Toch heeft Rusland de laatste jaren een financiële buffer opgebouwd waaruit kan worden geput om de effecten van de crisis te verzachten.

Opvallend is een daling van de transport cargo turnover met 7.1% jaar op jaar.  De omzet in de handel daalde al in februari met 12,1%  (met een beduidende daling van de export met 19,1% jaar op jaar) en de ontginning van grondstoffen ging met 11,7% naar omlaag ten opzichte van dezelfde maand het jaar ervoor.

De index van economische activiteit in de dienstensector daalde volgens IHS market in april ruim 12,2 punten, komende van 37,1 punten in maart. De daling in april was de grootste ooit sinds het begin van de berekening ervan. De index werd in oktober 2001 geïntroduceerd  voor verschillende consumentendiensten zoals transport, financiën, verzekeringen, diensten in onroerend goed en andere (maar zonder de retail).

In een meeting met het Russische kabinet meldden verschillende ministers dat de economische activiteit met 33% is gedaald sinds de uitbraak van de corona-epidemie in Rusland.  

De industriële output daalde met 6,6% in april 2020 in vergelijking met dezelfde maand in 2019 (Rosstat). In vergelijking met maart 2020 daalde de industriële output met 9,2%. De grootste daling werd opgetekend in de automotive sector waar de productie verminderde met ruim 60,2%. Niet alle productgroepen toonden echter een daling: de productie van farmaceutische en medische producten steeg in april met 13,5%, papier en producten van papier met 4,2%, voedingsproducten met 3,7% en chemische producten met 2,4%. De productie van beschermende kledij steeg zelfs met 97%.

De echte economische impact zal pas na de coronacrisis duidelijk worden. De middenklasse zal echter zwaar getroffen worden. Het aandeel van de kmo's in de totale economie neemt verder af wat een slecht teken is.

De Higher School of Economics voorspelt een inkrimping van de Russische economie gedurende vier kwartalen met een maximum van 11 procent in het tweede kwartaal van 2020. Economische groei zou pas voor het tweede kwartaal van 2021 zijn.

Het aantal werklozen groeide in de periode maart-april 2020 met 23% tot 4,6 miljoen mensen (komende van 3,5 miljoen een maand daarvoor). Het werkloosheidspercentage steeg tot 5,5% komende van 4,7% in maart.

b. Handelsbelemmeringen

Op 16 maart verklaarde eerste minister Mishustin dat voor de duur van een maand (nu verlengd), alle beperkingen, inclusief douanebeperkingen, op de levering van essentiële goederen worden opgeheven. Op een aantal goederen, waaronder medicijnen en medische apparatuur, wordt geen douaneheffing geheven. Ook voor essentiële voedingsmiddelen werden de importregels vereenvoudigd. Meer gedetailleerde informatie kan verkregen worden bij het kantoor FIT in Moskou.

Belangrijk: ondanks verklaringen in Belgische en internationale media is Rusland niet van plan om de tegensancties te laten vallen. Zowel de Russische douanediensten als het agentschap voedselveiligheid (Rosselkhoznadzor) zijn duidelijk: de maatregelen in de strijd tegen het coronavirus wijzigen de bestaande embargo’s niet.

De Russische regering heeft wel een beslissing genomen over de invoer van melkwei voor de productie van babyvoeding. Met de beslissing heft de regering het embargo van 2014 op voor de import van melkwei tot 31 december 2020. Tot dusver is melkwei het enige product waarvoor de sancties tijdelijk worden opgeheven. Dat dit gebeurt met een apart besluit, bewijst opnieuw dat de sancties van toepassing blijven.

Met andere woorden: handelsfaciliterende maatregelen voor essentiële producten (zoals de Green Corridor) in het kader van de coronacrisis veranderen niets aan de bestaande sancties en fytosanitaire beperkingen. 

De federatieraad heeft een werkgroep opgericht die (onder andere) de impact van de Russische contrasancties op de economie moet analyseren. Deze werkgroep wordt voorgezeten door Nikolai Fyodorov en moet haar conclusies eind mei aan de regering voorleggen. Er wordt gehoopt dat de economische crisis veroorzaakt door het coronavirus tot een versoepeling van de contrasancties zal leiden.

Er werd op 21 mei een wetsontwerp ingediend bij de Duma dat de import van sanctieproducten waaraan een tekort is (onderandere door de Coronapandemie), moet toelaten. De auteurs van het wetsontwerp verduidelijkten in een nota dat er een tekort aan bepaalde producten en componenten kan ontstaan omwille van de COVID-19 pandemie in combinatie met de importbeperkingen. Het is afwachten welk resultaat dit zal geven.

In navolging van Rusland neemt ook de Euraziatische Economische Unie maatregelen om de verspreiding van covid-19 te voorkomen. Het gaat om exportverboden en vrijstelling van invoerrechten voor medische producten en bepaalde voedselproducten.

Om het gebrek aan persoonlijke beschermingsmiddelen te stabiliseren, was er een tijdelijk verbod op de uitvoer van persoonlijke beschermingsmiddelen, beschermings- en ontsmettingsmiddelen, producten voor medisch gebruik en materiaal uit het douanegebied van de EAEU. Het ging om watten, gaasweefsel, verbanden, maskers, gezichtsmaskers, ademhalingsapparatuur, filters voor persoonlijke ademhalingsapparatuur, veiligheidsbrillen, ontsmettingsmiddelen, beschermende overschoenen, bepaalde soorten kleding en aanverwante accessoires, en handschoenen. De maatregel zou geldig zijn tot 30 september 2020 maar onlangs werd deze regel versoepeld. De ban op de export van medische maskers en respirators werd begin mei opgeheven omdat er volgens minister van handel, Denis Manturov, geen gebrek aan maskers en andere sanitaire producten is in de Russische apotheken. Vreemd is dat veel mensen klagen dat er geen maskers zijn in de apotheken......

De Euraziatische Economische Commissie introduceerde in april een tijdelijk verbod op de uitvoer van bepaalde levensmiddelen: uien, knoflook, rapen, rogge, rijst, boekweit, gierst, granen, volkorenmeel en korrels van graankorrels, boekweit, sojabonen en zonnebloempitten.

Er is tot eind juni ook een exportquota van 7 miljoen ton voor de export van Russisch graan wat nu al zorgt voor een tekort aan Russisch graan op de internationale markten.

De regering heeft een nieuw decreet uitgevaardigd dat de regels voor de toegang van buitenlandse producten tot publieke aankopen regelt. De directe ban voor staatsaankopen van buitenlandse producten in sommige sectoren wordt vervangen door de regel 'de derde ligt eruit', wat wil zeggen dat een buitenlands product niet kan deelnemen indien er twee of meer aanbiedingen zijn van Russische herkomst. Het decreet introduceert ook een ban op de aankoop van buitenlandse producten voor defensie-en veiligheidsdoeleinden waaronder bestellingen in het kader van staatsprogramma's. Meer informatie hierover vindt u terug via de website: https://schneider-group.com/en/news/systematization-security-of-bans-and-restrictions-on-admission-of-foreign-goods-for-public-procurement-and-for-the-needs-of-national-defense-and-state/

Op 25 mei werd een nieuwe importban voor bepaalde olieproducten (zoals benzine en diesel) bekrachtigd en dit tot oktober 2020. De ban wil de 'energieveiligheid' van het land verzekeren en de nationale brandstofmarkt veilig stellen voor de import van relatief goedkope buitenlandse brandstof. Het verbod geldt niet voor internationale transit.

Botst u buiten de EU op handelsbarrières of andere problemen op het vlak van markttoegang? Laat het ons weten via dit online aangifteformulier. Wij analyseren uw aangifte en maken die over aan de bevoegde instanties

c. Relancemaatregelen

De overheidsmaatregelen ter bestrijding van de crisis zijn voorlopig redelijk 'standaard': kredietfacilitering voor kmo’s, lagere intresten voor hypotheekleningen, versoepelen van administratieve vereisten voor banken en grote bedrijven en belastinguitstel voor bedrijven in getroffen sectoren, onder andere de reis- en luchtvaartsector.

Aanvankelijk was er een plan om een anticrisisfonds op te richten van ongeveer 4 miljard dollar. Dat was te beperkt en in de laatste toewijzingen van het Ministerie van Financiën was al sprake van 17 miljard dollar. Bedrijven zouden aanspraak kunnen maken op renteloze leningen om de salarissen te blijven uitbetalen. Ook KMO's die zwaar zijn getroffen door COVID-19 zouden hierop aanspraak kunnen maken.

Er wordt geklaagd (onderandere door Belgische investeerders in Rusland) dat bedrijven met meer dan 50% buitenlands kapitaal niet in aanmerking komen. Midden mei is de streefdatum voor een videoconferentie bestemd voor een publiek van vertegenwoordigers van buitenlandse firma’s. Volgens KomProm zijn de steunmaatregelen ook zonder restricties geldig voor buitenlandse bedrijven. Volgens de Association of European Businesses (AEB) gelden er wel degelijk restricties die buitenlandse bedrijven de facto uitsluiten.

De indruk bestaat dat de Russische regering de moeilijke politieke beslissingen (quarantaine) heeft doorgeschoven naar het regionale niveau, en de financiële last lijkt over te laten aan de bedrijven en kmo's. Want met de betaalde vakantie dienen de bedrijven hun personeel en werknemers te blijven betalen en moet de staatskas niet zelf opdraaien voor extra inkomensuitkeringen.

Rusland heeft het voordeel dat ongeveer 40 tot 50 procent van de economie door de staat (of door staatsbedrijven) wordt beheerd. Deze werknemers zullen hun salarissen blijven ontvangen. Daarnaast kunnen veel bedrijven hun bedienden van thuis laten werken en op deze basis hun activiteiten voortzetten. Andere bedrijven vragen hun personeel om nu vrijwillig vakantiedagen op te nemen, om verlies te vermijden en klaar te zijn voor een reprise van de commerciële activiteiten in de zomer en herfst.

Maar veel andere gewone Russische bedrijven, met name in de dienstensector en kmo's, kunnen geen maanden overleven met betaalde vakantie. Zij plaatsen hun personeel de jure of de facto op verlof en betalen geen salaris uit. Volgens de zakenkrant Vedomosti gaat het om een derde van de bedrijven. De laatste statistieken tonen een daling van het aandeel kmo's in de economie tot 20%. Dit is bitter weinig en belooft niet veel goeds.

Minister van Financiën SILUANOV maakte een eind aan de geruchten rond een mogelijke stimulusmaatregel in de vorm van 'helikoptergeld'. Het gaat om een praktijk geformuleerd door Milton Friedman die neerkomt op het feit dat elke burger, ongeacht zijn of haar situatie, op onvoorwaardelijke wijze een som geld ontvangt. De VS pasten deze maatregel recentelijk toe in de vorm van een cheque van 1.200 USD. SILUANOV stelde dat de huidige maatregelen voldoende zijn en de meest kwetsbaren prioriteit krijgen. Hij weerlegde tenslotte kritiek op een gebrek aan maatregelen voor kleine- en middelgrote bedrijven (KMO's). KMO's die kunnen aantonen dat ze getroffen zijn door de crisis krijgen immers zes maanden uitstel van betaling voor belastingen en leningen, huurgelden en zelfs renteloze salarisleningen.

Wekelijks worden er beetje bij beetje nieuwe maatregelen genomen die –in vergelijking met andere landen – eerder beperkt uitvallen (2 tot 3 procent van het bbp). Bovendien gaat het vaak om uitstel van betalingen of preferentiële leningen. Echte extra uitgaven zijn eerder beperkt en worden gefinancierd met geld dat het afgelopen jaar niet uitgegeven kon worden. De last werd doorgeschoven naar de regionale gouverneurs en naar de bedrijven. Die klagen dat ze moeilijk toegang hebben tot de noodfondsen en dat de regionale versnippering verwarring creëert.

Daar komt bij dat twee op drie Russen geen spaargeld op de bank heeft staan. En zij die wel iets opzij hebben gezet, beschikken amper over 2000 euro aan reserves. Als de lockdown nog lang aanhoudt, komen ook zij in problemen. Want ondanks de ‘betaalde vakantie’ hebben veel bedrijven hun werknemers op onbetaald verlof gestuurd. Enige 'opsteker' is het feit dat de kmo-sector veel kleiner is dan in West-Europa: 20% van de tewerkstelling (tegenover 60%).

Analisten verwachten dat 25 procent van de kmo’s overkop zal gaan, met dito consequenties voor de financiële positie van de banken. Die zullen er in het najaar waarschijnlijk voor opteren om het weinige geld dat ze kunnen uitlenen te investeren in veilige, grote bedrijven. 'Gelukkig' voor Rusland zijn die grote staatsbedrijven goed voor 65% van de economische cijfers. En zo worden de KMO’s opnieuw aan hun lot overgelaten.

De stad Moskou treft een aantal eigen maatregelen ter ondersteuning van als KMO's erkende bedrijven. Er wordt bekeken of deze maatregelen uitgebreid kunnen worden naar grotere ondernemingen, ook met buitenlands kapitaal. Het gaat onder andere over: leninggaranties, rentesubsidies, 50% huurverlaging in gebouwen die eigendom zijn van de stad en opschorting van lokale belastingen gedurende 6 maanden (geen BTW, dat is federaal).

Minister van economie, Reshetnikov, zei tijdens een onderhoud met president Putin dat de regering een nationaal relanceplan zou voorstellen op 25 mei.

Een goed overzicht van de bestaande economische relancemaatregelen (in het Engels en in chronologische volgorde) vindt u terug via de link:

d. Economische vooruitzichten

Het IMF verwacht dat de Russische economie in 2020 met 5,5% zal krimpen en dat een bescheiden herstel pas in de loop van 2021 zal plaatsvinden. Andere bronnen spreken van een 4%.....Het Russische ministerie van Economie publiceerde ondertussen cijfers voor het eerste kwartaal van 2020 waarbij de economie met 1,8% zou gegroeid zijn.

Op vrijdag 24 april gaf ook de Russische centrale bank haar eerste officiële prognose vrij over de impact van covid-19 op de Russische economie: een krimp van 4 tot 6 procent van het bbp. Volgens de Centrale Bank zal het bruto bbp weer stijgen met 2,8% in 2021, met 3% in 2022 en 3,1% in 2023. De grootste reden van de daling van het bbp zal volgens de bank de vermindering van de uitvoervolumes met 10-15% zijn. De export zou tegen 2023 terug moeten herstellen.

Hoewel er verschillende maatregelen werden uitgevaardigd om de kmo’s en HoReCa te steunen mag men zich toch aan een golf van faillissementen verwachten omdat ook het bezoek van de Russen aan de HoReCa en handelszaken al een tijd drastisch was afgenomen en sinds 28 maart de facto onmogelijk werd, dit tot waarschijnlijk midden juni...

Er wordt gevreesd voor een stijging van het aantal werklozen van 2,5 naar 8 miljoen mensen. Aangezien veel Russen in het zwart werken, kan het werkelijke aantal nog veel hoger liggen. De koopkracht zal dalen en zwakkere economische spelers zullen uit de markt verdwijnen.

De keten Shokoladnica (grootste Russische keten van koffiezaken) is van plan een deel van hun (ongeveer) 400 vestigingen te sluiten omdat niet alle verhuurders (zo'n 20%) van commerciële ruimte bereid zijn huur kwijt te schelden gedurende de quarantaineperiode. Op die plaatsen zal Shokoladnica  van zodra mogelijk haar vestigingen sluiten.

e. Opportuniteiten op korte termijn

Omwille van de zwakke Roebel wordt importeren voor Russische bedrijven duurder. Echter, bestaande zakenrelaties die op de klippen lopen, betekenen ook nieuwe mogelijkheden voor leveranciers die niet (meer) aan de bak kwamen omwille van marktsaturatie.

Mits de nodige inspanningen en flexibiliteit kan u misschien opnieuw een plaats veroveren waar dit voordien niet (meer) het geval was. Het economisch landschap zal hertekend worden waarbij sommige bestaande waarden verdwijnen en nieuwe spelers verschijnen.

Veel bedrijven hebben snel werk gemaakt van digitalisering en de e-commerce boomt als nooit tevoren en breidt het aantal leveranciers drastisch uit.

Een crisis biedt ook nieuwe kansen en het is misschien een goed moment om de Russische markt opnieuw te verkennen.

f. Opportuniteiten op lange termijn

Vorige crisissen hebben geleerd dat er na verloop van tijd een status quo optreedt waarbij de markt zich stabiliseert.

De Russische economie die de laatste tijd sowieso gekenmerkt werd door stagnatie zal hoogstwaarschijnlijk nog een hele tijd aanmodderen.

Het is echter zaak niet te lang te wachten met het prospecteren van de markt omdat er opnieuw een consolidatie zal plaatsvinden waarna het moeilijk wordt marktaandeel te veroveren.

Men zal moeten rekening houden met een kleinere middenklasse en nog meer beperkte koopkracht. Uit noodzaak kan het zijn dat de staat de markt opnieuw wat meer openzet voor buitenlandse leveranciers maar dit is absoluut niet te voorspellen.

Anderzijds bestaat het gevaar dat de crisis kleinere spelers uit de markt duwt en er een verdere polarisatie van de economie plaatsvindt wat de concurrentie niet ten goede komt.

5. Nuttige links

De Russische regering heeft een site opgezet die gewijd is aan een breed scala van onderwerpen met betrekking tot de ontwikkeling van de virussituatie in het land: actuele cijfers (inclusief regionale verspreiding), advies en steun voor diverse bedrijfs- en bevolkingsgroepen. Het is een bron die alle officiële informatie, documenten, enz. verzamelt, interessant voor Vlaamse exporteurs. Het is echter belangrijk ook andere bronnen te raadplegen om een objectief beeld van de situatie te krijgen aangezien de officiële berichtgeving de situatie soms te rooskleurig en/of te eenzijdig voorstelt.

https://стопкоронавирус.рф   

6. Dossier Coronavirus

Het coronavirus heeft een wereldwijde impact, niet alleen op de gezondheid maar ook op de economie. Ook uw export kan hiervan gevolgen of zelfs hinder ondervinden.

FIT monitort de risico's dagelijks en ons buitenlands netwerk informeert u over alle implicaties voor Vlaamse exporteurs op hun internationale activiteiten.

In het dossier Coronavirus vindt u een aantal nuttige tips, adviezen en inzichten in de economische impact van de verspreiding van het virus op internationaal ondernemen.

Met vragen over internationaal ondernemen in tijden van Corona, kan u terecht bij exportadvies-corona@fitagency.be.

27 mei 2020