U bent hier

Kansrijke sectoren

Textielsector

Net als Vlaanderen kan ook Litouwen buigen op een belangrijke traditie van textielindustrie. Al in 1810 ontstonden er in Vilnius stoffen- en kledingfabrieken. In 1940 waren er ruim 256 textielbedrijven met meer dan 9.000 werknemers. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie moest Litouwen zich aanpassen aan een gewijzigde marktsituatie. Zo werd de productie van zware eenkleurige stoffen voor de Sovjet-Unie vervangen door de productie van lichte modieus gekleurde stoffen voor de Westerse markt.

Vandaag is de textielindustrie de 10de belangrijkste exportsector voor Litouwen, goed voor 5,4% van de totale export (cijfers 2014). De totale exportwaarde in 2016 was goed voor 785 miljoen euro. De import van textiel, vooral uit Polen, China en andere Aziatische landen, was in 2014 goed voor 4,4% van de totale import, waardoor de handelsbalans nog steeds positief is. In de textielindustrie zijn 922 bedrijven actief met in totaal 20.200 werknemers. 75% van die werknemers is een vrouw. Twee derde van de textielbedrijven bestaat uit naaiateliers en 4% is actief in de productie van schoeisel en leder.

Maar de tewerkstelling in deze sector vermindert, terwijl het gemiddelde loon stijgt. De Litouwse textielindustrie wordt met concurrentie vanuit Azië en stijgende kosten geconfronteerd. Op termijn zullen enkel de sterkste en efficiëntste ondernemingen domineren. Deze bedrijven zullen in staat zijn om hun productie te verplaatsen, kostenstructuur te optimaliseren en nieuwe exportmarkten te vinden. Het goede nieuws is dat de loonkosten ook in China stijgen zodat de concurrentie minder hard wordt. Meer en meer Europese klanten kopen opnieuw Europese merken. Het grootste deel (81%) van de Litouwse textielproductie wordt geëxporteerd en is terug te vinden in bekende westerse winkelketens en catalogi. Litouwse producenten werken samen met bekende Europese firma’s zoals: Marzotto, Laura Ashley, Marks&Spencer, H&M en Adidas.

Naast kleding produceren de Litouwse bedrijven ook beddengoed, gordijnen en tapijten. Ook technisch textiel wint elk jaar aan belang; hierin wil Litouwen in de toekomst een leidende rol spelen. De binnenlandse markt had erg te lijden onder de crisis, maar blijft groot genoeg om een aantal grote lokale Baltische distributeurs (zoals Apranga) te laten bestaan die al een groot deel (30%) van de markt hebben ingenomen, maar die ook heel wat buitenlandse merken vertegenwoordigen. Dat biedt dan weer mogelijkheden voor buitenlandse producenten. Naast een nog steeds vrij gunstig loonklimaat is kwaliteit en originaliteit een troef die steeds belangrijker wordt. Ook de bedrijven zelf worden steeds efficiënter en kunnen hun mannetje staan tussen de zware binnenlandse en buitenlandse concurrentie.

De belangrijkste handelspartner in deze sector is Duitsland (16%). Maar ook Denemarken (13.1%) Groot-Brittannië (13%) en Zweden (10.6%) nemen een belangrijke plaats in. België daalde naar de negende plaats voor export en zag ook zijn belang in de import dalen. Wie textiel naar de Baltische staten wil exporteren, moet dit doen met kwaliteitsvolle producten tegen goedkope prijzen. Er zijn mogelijkheden voor de uitvoer van kleding (ook uit West-Europa), meubelstoffen, gordijnen en tapijten (goede prijs-kwaliteitverhouding). De concurrentie op het vlak van de laatste twee is zeer groot. Er komen elk jaar meer shoppingcentra bij, maar de ‘retail space’ is in handen van een beperkt aantal ketens.

Meer informatie: 

Technologie

Sinds een aantal jaren opereren service centers van ondermeer Scandinavische banken vanuit Vilnius. De keuze voor het openen van back offices in Litouwen was voornamelijk gebaseerd op de lage loonkost. De laatste jaren zien we echter een enorme boom in de startup en technologiesector. Jonge techbedrijven schieten overal uit de grond en de startup scene bloeit. De Litouwse overheid hoopt dat de groeiende techsector een halt zal toeroepen aan het nijpende immigratieprobleem waarmee het land al jaren te kampen heeft. Bovendien tracht men hierop in te spelen met onder andere een visa-regime voor niet-EU startups. Daarnaast tracht de Litouwse nationale bank met minder stringente regelgeving en een sandbox testomgeving fintech bedrijven aan te trekken. De internationale bank Barclays koos Vilnius als één van de 7 wereldwijde fintech hubs Rise. Naast fintech wordt er focus gelegd op blockchain, cyber security en game development. Begin 2017 opende het eerste Europese blockchain center in Vilnius. De ganse ICT sector genereert zo'n 3% van het Litouwse BBP en er zijn 2443 bedrijven in de sector actief goed voor een tewerkstelling van 23.000 werknemers. Voor Vlaamse bedrijven liggen kansen om samen te werken met de jonge en vaak dynamische bedrijven aan meestal gunstige voorwaarden. Bovendien zijn er diverse samenwerkingsmogelijkheden via de Europese steunmechanismes voor onder andere onderzoek en ontwikkeling al dan niet via de Litouwse universiteiten.

Werktuigbouw en elektrotechniek

Tot aan de onafhankelijkheid werd de elektronica-industrie in Litouwen beschouwd als een toonaangevende sector binnen de voormalige Sovjet-Unie. En dit op het gebied van de fabricage van tv's, radio- en televisiesignaal- en transmissiesystemen, precisieapparatuur, lasertechnologie en micro-elektronica. Ongeveer 25.000 werknemers werkten in de gigantische staatsbedrijven. Tijdens de overgangsperiode naar de onafhankelijkheid raakte deze industrie echter in verval. Veel bedrijven gingen failliet, terwijl andere werden geherstructureerd. Grote kapitaalinvesteringen werden aangetrokken, de productie werd gemoderniseerd en nieuwe productietechnologieën ingevoerd. In de periode 1998-2008 kende de Litouwse elektronica-industrie terug een actieve groei. Tegenwoordig kan ze succesvol concurreren op de westerse markten. De leidende bedrijven zijn gecertificeerd volgens Britse (BSI) en Duitse (VDE) standaard en een aantal hebben het ISO-kwaliteitscontrolesysteem ingevoerd.
Niettemin bestaat in deze sector een grote nood aan buitenlandse investeringen om nieuwe en meer effectieve technologieën aan te schaffen. Momenteel stelt de sector ongeveer 40.000 mensen tewerk. Ruim 50% van de 2000 bedrijven uit de sector is een kmo (tot 50 werknemers). Maar een aantal ondernemingen heeft meer dan 500 personen in dienst. Natuurlijk heeft de crisis ook in deze sector lelijk thuisgehouden en gingen zowel de export als de binnenlandse vraag er in 2009 zwaar op achteruit. De verkoop ging begin 2010 nog met 16% naar omlaag in vergelijking met 2009. De laatste jaren is er echter opnieuw een stijging in de omzet waar te nemen.

De productie van de elektronica-industrie in Litouwen kan onderverdeeld worden in een drietal subsectoren:

  1. elektrische apparaten en artikelen
  2. radio, televisie, communicatieapparatuur en -artikelen
  3. medische, precisie- en optische apparaten

De productie van radio-, televisie- en communicatie-uitrusting is de snelst ontwikkelende elektronische sector in Litouwen. Litouwen is de grootste Baltische producent van LCD-schermen en televisietoestellen en de grootste producent van koelkasten (Snaige). Snaige bevond zich in 2011 in een moeilijke financiële positie, maar heeft de problemen kunnen overwinnen (na het sluiten van een productie-eenheid in Kaliningrad).

Litouwen geniet een sterke reputatie inzake lasers. Zo is het land wereldleider in de productie van "pico-second laser spectrometers". De export van lasers bedraagt 70 miljoen euro op jaarbasis en men verwacht een verdere groei in de komende jaren. Een succesverhaal is het Litouwse bedrijf Brolis Semiconductors dat actief is in deze industrie met toepassingen in de defensie- en medische sector en in 2017 besliste een onderzoekscentrum te openen in Gent.

90% van de productie uit deze sector wordt geëxporteerd. De belangrijkste exportmarkten zijn Duitsland, Denemarken, Zweden, Rusland en Noorwegen. Hoewel de productie lokaal is, worden machines en uitrusting voor het overgrote deel in het buitenland aangekocht. Een mooi voorbeeld van de verkoop van kennis in de engineeringsector was het project van Belgacom in de voormalige atoomcentrale van Ignalina. Vlaamse kennis en machines kunnen in veel subsectoren van de engineeringsector worden ingezet.

Logistiek

De weginfrastructuur in Litouwen is goed ontwikkeld en de steden worden verbonden door moderne snelwegen die het Belgische niveau benaderen en overtreffen. Verschillende Europese programma’s zijn gericht op het verder uitbouwen van de zogenaamde ‘Via Baltica-snelweg’, die door Litouwen, Letland en Estland loopt.

De grootste kansen voor Vlaamse firma’s situeren zich hier dan ook in het kader van de Europese programma’s. Een zwaargewicht in de Litouwse transportsector is ‘Lietuvos Gelezinkeliai’, de nationale spoorwegmaatschappij, die in een intensief proces van reorganisatie en modernisering verwikkeld is. Wat betreft goederentransport doet Litouwen het erg goed: 40% van alle cargo wordt per spoor getransporteerd (gemiddelde in EU is 8%). Ondertussen is het Railbaltica project van start gegaan. De Rail Baltica spoorweg zal Tallinn verbinden met Riga, Kaunas, Warschau en Berlijn. In de toekomst zou zelfs een onderzeese spoorwegtunnel tussen Tallinn en Helsinki overwogen worden. Het project kan mogelijk een alternatief bieden op de huidige Via Baltica, de weg die de Baltische staten met Polen en Duitsland verbindt. Naast cargotrafiek zal een hogesnelheidstrein via de Rail Baltica jaarlijks tot 5 miljoen passagiers kunnen vervoeren. Met Rail Baltica zal het dus mogelijk zijn om in 4 uur een afstand van 729 km af te leggen: van Tallinn tot aan de Litouws-Poolse grens. Daarnaast wordt de bouw van een aantal stations alsook verschillende logistieke zones langs de spoorlijn voorzien. De totale kostprijs van het project wordt geraamd op € 5,8 miljard en wordt medegefinancierd door de Europese Unie. RB Rail AS, met zetel in Riga, werd opgericht door de deelnemende landen om het project in goede banen te leiden. Op de website www.railbaltica.org kunnen de vele aanbestedingen geraadpleegd worden.

Litouwen kent een goede geografische ligging met belangrijke Oost-West goederenstromen die via Klaipeda verlopen. De import is goed voor 31% van alle goederenstromen, transit voor 29%, export voor 10% en binnenlandse goederenstromen voor 30%. Vermeldenswaard is de containertrein ‘Viking’ (shuttle met vast uurrooster), die 3 keer per week tussen Klaipeda en Odessa rijdt (via Minsk en Kiev) en de Baltische Zee met de Zwarte Zeeregio verbindt. De containertrein transporteert zowel 20 en 40 voet containers, als opleggers. In november 2011 werd een andere langeafstand treinverbinding 'Saule' gelanceerd tussen China en Litouwen via Kazachstan. Terwijl het transport via de zee tussen China en Europa 40 dagen in beslag neemt, doet deze treinverbinding er enkele dagen over. Meer en meer goederen worden vanuit China naar Kazachstan getransporteerd om dan per trein naar de Baltische havens vervoerd te worden. Deze tendens zal zeker in de nabije toekomst positieve resultaten blijven geven. Noemenswaardig is ook het spoortransport naar de haven van Klaipeda dat met 78% gestegen is. Het gaat hier vooral over transport van olie en olieproducten vanuit de sterk gemoderniseerde lokale raffinaderij 'Orlen Nafta' (in handen van het Poolse concern PK Orlen).

Het Rail Baltica-project en bij uitbreiding het moderniseringsproces van de infrastructuur biedt mogelijkheden aan Vlaamse bedrijven. Transport en logistiek blijven goed voor zo’n 10% van het Litouwse bbp genereren en de sector telt 3600 bedrijven. De transportsector speelt een belangrijke rol in de Litouwse economie en is even belangrijk als de chemische nijverheid, de bouwsector of de sector van de machinebouw.

De verwachte toekomstperspectieven voor de transportsector in de Baltische Staten zijn uitstekend en de kansen voor Vlaamse bedrijven situeren zich op veel vlakken. Allereerst kunnen havens en allerhande Vlaamse logistieke dienstenverstrekkers en firma’s (zoals 3PL’s, wegvervoerders, forwarders) zich trachten in te schakelen in het transport- en transitgebeuren in de Baltische staten, dat in de West-Oost-trafiek steeds verder aan belang winnen. Het wagenpark van de plaatselijke transporteurs is nieuw en modern en voldoet aan de Europese richtlijnen. Het wegtransport richt zich vooral op het westen, aangezien Rusland soms wispelturig is in het verstrekken van de nodige vergunningen voor de Baltische transporteurs en de huidige moeilijke politieke context. Naast het aantrekken van trafieken kunnen er allerhande samenwerkingsverbanden worden nagestreefd (bv. met toeleveranciers) of kunnen er logistieke hubs ter plaatse worden uitgebouwd. Andere mogelijkheden zijn rechtstreeks verbonden aan de verdere ontwikkeling en modernisering van de transportinfrastructuur zelf en zijn dus enigszins gelinkt aan de bouwsector. Tevens plant de haven van Klaipeda verschillende uibreidingsprojecten zoals de verdieping van de havengeul en de winning van land op zee.

Meer weten

Litouwse spoorwegen: www.litrail.lt
Rail Baltica: www.railbaltica.org

Retail

De retailsector in Litouwen ontwikkelde zich tot eind 2008 erg actief. Maar door de crisis in 2009 nam de omzet binnen de retailsector (zonder handel in voertuigen) met maar liefst 21,6% af, waarbij de grootste afname op de rekening van huishoudproducten, elektronica en vrijetijdsproducten kwam. In 2010 nam de omzet binnen de retailsector nog eens met 7% af ten opzichte van 2009. Stilaan herstelde deze sector weer met redelijk goede groeicijfers in 2012, 2013, 2014 en 2015 (stijging van 5,3% ten opzichte van 2014). De totale detailomzet in 2015 bedroeg 8,97 miljard euro (= zonder de handel in voertuigen). De detailhandel in non-food-producten groeit sneller dan die in voedingswaren waarbij vooral elektronische goederen succes kennen.

In 2016 kwamen de grote retailers zwaar onder vuur te liggen omdat ze de prijzen kunstmatig hoog zouden houden: in mei boycotten de Litouwers massaal de grote winkelketens gedurende enkele dagen om de hoge prijzen aan te klagen. In de grensstreek met Polen voeren Litouwers massaal goedkopere Poolse producten aan om ze vervolgens op lokale markten te verkopen.

Het productaanbod in de supermarkten is erg groot (groter dan in rijkere landen zoals Finland) en de grote supermarktketens trachten met een zo breed mogelijk assortiment hun marktaandeel te consolideren. De concurrentie tussen de verschillende supermarktketens is voelbaar en het prijsniveau is erg redelijk in vergelijking met veel buurlanden. De introductie van de Euro heeft het prijsniveau doen stijgen. Het merendeel van de middenklasse van Litouwen woont in de grote steden: Vilnius, Kaunas en Klaipeda.

De winkelcentra Akropolis in Vilnius, Kaunas en Klaipeda, Mega in Kaunas, Panorama en Ozas in Vilnius, Babylonas in Panevežys zijn stijlvolle trekpleisters voor de gemiddelde en welgestelde consument en hebben veel gemeen met de Amerikaanse malls. Het winkelaanbod is groot en het productassortiment is vrij groot en van goede kwaliteit. De meeste Europese topmerken zijn er vertegenwoordigd, hoewel men in de verschillende centra meestal dezelfde winkelmerken terugvindt. De plaatselijke bakker, kruidenier of slager zoals we die bij ons kennen, is in Litouwen zo goed als onbestaande. De voedingsmarkt wordt bijgevolg door supermarkten gedomineerd. De retailsector wordt gekenmerkt door een modern en zeer goed uitgebouwd netwerk van grote supermarkten die qua grootte en professionaliteit niet moeten onderdoen voor die van België of Duitsland. Ze ogen meestal zelfs moderner dan in België.

Er worden voortdurend nieuwe supermarkten bijgebouwd en de gemiddelde oppervlakte en verkoop per winkel neemt ook verder toe. Het is opmerkelijk dat de gemiddelde oppervlakte van winkels steeds groter wordt, in 2014 was dit al 186,6 m² tegenover 124,4 m² in 2005 (en 91,1 m² in 2000). Dat is te verklaren door de stijgende concentratie van grote supermarktketens en grotere winkels. In 2011 waren er 15.117 winkels, meer dan in 2010. Dit is opvallend aangezien de trend de laatste jaren dalend was. In 2014 werd er zo goed als geen nieuwe retailruimte geopend in Vilnius, maar in 2015 was er de opening van twee nieuwe shoppingcentra Nordika en een shoppingcenter van 5000 m² met RIMI als hoofdhuurder. Er zijn nu 26 shoppingcentra in Vilnius (= retailruimtes van meer dan 5000 m² met minstens 10 huurders). Met 439.900 m² retailoppervlakte neemt de hoofdstad nog steeds de 2de plaats in qua retailoppervlakte per inwoner (0,82 m²), na de stad Siauliai met 1 m² retailoppervlakte per inwoner. 

Projectontwikkelaars zien de ontwikkeling van nieuwe grote projecten niet zitten omwille van de afnemende bevolking en de onstabiele economische situatie. De enige grote uitzondering was IKEA dat in 2013 zijn eerste winkel van 25.000 m² opende in Vilnius. In 2016 betrad prijsbreker LIDL de Litouwse markt en in 2018 baat het bedrijf al 35 vestigingen uit in het land, goed voor een tewerkstelling van 1543 personen. De grote supermarkten werven opnieuw aan, maar de andere tradingbedrijven voorzien nog geen nieuwe aanwervingen. De succesvolle shoppingcentra hebben opnieuw voldoende huurders terwijl de managers van slechter gelegen centra hun huurders trachten te behouden door middel van kortingen. De in 2016 aangekondige fusie van de 2 grote supermarktketens RIMI en IKI wacht nog steeds op finale goedkeuring van de Litouwse concurrentieautoriteiten.

Dit alles biedt diverse kansen voor onze Vlaamse voedingswaren, gaande van plantaardige producten zoals groenten en fruit, aardappelen en oliën (waarin de plaatselijke agro- en voedingsindustrie slecht scoort), over koekjes, chocolade en drank tot allerhande kant-en-klare bereidingen en nicheproducten (waarvan de vraag is gestegen door de toenemende welvaart). De Litouwse klant blijft echter prijsbewust kiezen en hierdoor zijn lokale producten popluair. De lokale lonen stijgen echter opnieuw waardoor het marktpotentieel voor duurdere producten groter wordt.

Meer informatie:

Landbouw- en voedingsindustrie

De landbouw en voedingsmiddelenindustrie speelde in Litouwen altijd al een belangrijke rol. Sinds 1992 heeft deze sector enkele fundamentele wijzigingen ondergaan, maar er is nog een hele weg af te leggen. Er werd vooral in de marketing, presentatie (verpakking) en moderne landbouwtechnieken (uitrusting, meststoffen, herbiciden, enz.) geïnvesteerd. Litouwen heeft in de nabije markten een goede naam verworven voor haar zuivel- en vleesproducten en groenten.

Ecologische (organische) landbouw is een nieuwe trend die de laatste jaren steeds meer zichtbaar wordt. Elke grotere winkel heeft tegenwoordig een ecologische (of organische) afdeling. Natuurlijk moeten er bij de lokale ecologische boerderijen nog grote verbeteringen doorgevoerd worden op het vlak van sorteren, productiviteit, kwaliteit en verpakking. Op basis van de gegevens van ‘Ekoagros’ (certificatiedienst) waren er in 2014, 2.511 ecologische boerderijen actief, goed voor 162.700 hectare. Hoewel er veel minder ecologische boerderijen waren dan in 2008 is de totale oppervlakte toch toegenomen, wat wijst op een schaalvergroting van de boerderijen. De organische landbouw nam in 2014 ruim 5,4% van het totale landbouwgebied in.

Traditioneel is Litouwen redelijk zelfvoorzienend wat voedingsproducten betreft. Niettemin worden er tegenwoordig vrij veel groenten, fruit, vis en vlees (vooral rundvlees) geïmporteerd. De agro-industrie wordt volop gereorganiseerd en gemoderniseerd, waardoor interessante mogelijkheden ontstaan voor Vlaamse leveranciers van meststoffen, veevoeders, vleesproducten, voedingsingrediënten, technologie en kennis.

In Litouwen, veruit het belangrijkste landbouwland van de drie Baltische staten, vertegenwoordigt de sector 8,7% van de bruto toegevoegde waarde van de economie en geeft werk aan ongeveer een tiende van de werkende bevolking. De landbouw- en voedingssector maakt 18,4% uit van de totale omzet van de buitenlandse handel. Een goede 54% van de productie wordt naar andere EU-landen uitgevoerd. Hoewel de achterstand op het gebied van investeringen, technologie en productie geleidelijk aan wordt afgebouwd en de export van landbouwproducten in de lift zit, zijn er toch nog heel wat investeringen en inspanningen nodig. Dit geldt voor nagenoeg het volledige gamma aan land- en tuinbouwmachines en technologie, zowel voor de productie, verwerking na oogst als opslag en bewaring van grondstoffen en landbouwproducten. Ook voor meststoffen zijn er mogelijkheden, hoewel er hiervan een grote producent is in Litouwen (Achema).

Aangezien de lokale productie van gesofisticeerde technologie beperkt is, is Litouwen aangewezen op import op dat vlak. Een interessant gegeven voor Vlaamse bedrijven, aangezien nog heel wat niches kunnen worden ingevuld. Dit geldt ook voor de lokale voedingsindustrie. Hier zijn vaak professionele en moderne firma’s aan het werk die veelal ook de nodige EU-certificaten hebben om naar de andere EU-landen te exporteren. Ook voor allerhande ingrediënten, voedingsadditieven en grondstoffen voor verdere verwerking is de voedingsindustrie in Litouwen aangewezen op import omwille van de erg beperkte lokale productie. Zo is er vooral een tekort aan hoogkwalitatieve grondstoffen zoals: smaakstoffen, additieven en enzymen.

Tegenwoordig voeren veel Litouwse bedrijven producten uit de voedingsindustrie in vanuit Vlaanderen (vleesverwerkende bedrijven, bakkerijen, enz.) of tonen ze interesse voor smaakstoffen en additieven. Voor de productie van plantaardige producten (zoals groenten, aardappelen, vetten en oliën) en ‘readymade’-voedselproducten scoren de Baltische Staten zwak en worden ook die producten actief ingevoerd. Men vindt bijvoorbeeld regelmatig Belgische groenten en aardappelen terug in de lokale supermarktketens. Er is ook veel te doen in de vleesverwerkende industrie rond de levering van vlees. De lokale productie van rundvlees is zeer beperkt. Er ontstaan nu veel mogelijkheden voor export van kwalitatief rundvlees naar Litouwen.

Met de toetreding tot de EU, in mei 2004, verdwenen de invoerheffingen en -beperkingen voor producten met EU-oorsprong. Zowel Litouwen, Estland als Letland nemen voor hun aankopen tot nu toe te snel hun toevlucht tot toeleveranciers uit grote landen zoals Duitsland, Italië of Zweden. Het aandeel van Nederland, een van de belangrijkste leveranciers van landbouw- en voedingsproducten aan Litouwen, valt dan ook op. Vlaamse bedrijven, die heel wat te bieden hebben op het gebied van agroproducten, ingrediënten en machines, kunnen hun aanbod best actiever bekendmaken in de Baltische staten.

Studies van andere sectoren

Specifieke vraag of probleem?

Flanders Investment & Trade heeft een wereldwijd netwerk van experten dat uw bedrijf ter plaatse helpt.

Ontdek wat FIT voor u kan doen in Litouwen